Sterven van schaamte: Actrice Tania Van der Sanden kampte met een alcoholverslaving

‘Ik ben aangehouden, ben mijn rijbewijs kwijtgeraakt, heb voor de rechter gestaan. Ik ben behandeld als een klein kind en als een crimineel. Natuurlijk was er schaamte, ik heb een alcoholisch verleden.’

'Toen ik 's morgens mijn ogen opendeed in de ontwenningskliniek begon ik te huilen'

Tania Van der Sanden «Als ik dronken was, werkte mijn rem niet meer, ik zei en deed van alles waar ik me een dag later te pletter over schaamde. Als ik bijvoorbeeld weer eens ontkend had dat ik had gedronken, terwijl je het vanop 100 kilometer afstand kon zien, omdat ik de eetkamer was binnengewággeld. Of die keer dat we bezoek hadden en iemand een grap maakte die ik verkeerd opvatte, en ik in een Franse colère schoot. Ik herinner me de reacties: ‘Wat is dat?’ ‘Kalm, Tania.’ ‘Ze heeft te veel gedronken.’ Dat is… verschrikkelijk ambetant. Maar nog erger was het wanneer ik me niets kon herinneren: dan schaamde ik me dáárvoor. Soms wist ik ’s ochtends niet meer hoe ik de dag voordien thuis was geraakt, hoe diep ik ook in mijn geheugen groef. Als mensen me vroegen wat er gebeurd was, had ik geen antwoord. Ik heb eens in een politiekantoor gezeten, zonder dat ik wist hoe ik daar terecht was gekomen. Daarna moest ik een manier vinden om thuis te raken en moest ik mijn man wakker maken, omdat ik geen geld had om de taxi te betalen. Daar voel ik nog altijd schaamte over, dat kom je niet te boven.



»Er was ook schaamte nadat ik voor de zoveelste keer mijn belofte had gebroken om niet meer te drinken. In het begin kon ik op begrip rekenen. Ik bloosde, huilde, zei duizend keer: ‘Ik ben fout geweest.’ Mensen geloofden mij, maar na de honderdste keer pakt dat niet meer. Er was ook schaamte als ik weer dronken met de auto had gereden. (Roert in haar koffie verkeerd) Het gebeurt – écht waar – nog altijd dat ik in de auto stap, de sleutel omdraai en hardop zeg: ‘Dank u.’ Omdat er ondanks alles niks ergs is gebeurd. Pas op: ik héb geboet. Ik ben aangehouden, heb boetes betaald, mijn rijbewijs afgegeven en medisch-psychologische proeven afgelegd. Ik heb voor de rechter gestaan, ik ben behandeld als een klein kind en als een crimineel. Ook daar schaam je je over. Maar gek genoeg volstond de schaamte niet om mij op betere gedachten te brengen. Die heeft mij niet geholpen. Ik schaamde me vaak te pletter, zwoer dat ik het nooit meer zou doen, maar ik deed het dan wél. Alcoholisme is een ziekte: de rem is kapot. Ik kon niet na één glas zeggen: ‘Voilà, dat is genoeg.’ Ik dronk niet omdat ik het lekker vond, ik dronk omdat ik de roes zocht.

»Alcohol helpt ook tégen schaamte. Wanneer je gêne voelt, drink je iets, en dan voel je meteen: ‘Ach, het valt allemaal wel mee.’ Dat duurt een halfuur. Of een uur. En dan keert de schaamte terug en drink je nog iets. De verdoemenis in. En de dag erna is alles nog veel erger.

»Alcohol wordt vaak ook vergoelijkt. Het is een bron van misplaatste trots. (Zet hoge borst op) ‘Kijk eens hoeveel ik kan drinken!’ Of: ‘Man, ik was weer zat gisteren!’ Maar ik ben nooit trots geweest. Toen het problematisch werd, liet ik niet toe dat mensen er iets van zeiden. Ik werd kwaad, of ik ontkende alles. Ik heb lang op café gedronken, maar toen mijn probleem gesignaleerd werd – ‘Er is een probleem met Tania’ – deed ik het stiekem. Op café beheerste ik me een avond lang, en daarna ging ik thuis all the way. Waarom? Ik kan zoveel redenen verzinnen. Op aanraden van mijn begeleiders ben ik in eerste instantie niet op zoek gegaan naar het waarom. Eerst stoppen, en dan zien we wel. Pas als je stabiel bent, kun je op zoek gaan: ‘Wat is er niet in de haak?’»


Blozen op commando

Van der Sanden «Hoe vaak heb ik niet gezegd: ‘Ik drink nooit meer’? En de volgende keer was het weer van dat, en dat zwengelde de schaamte en schuld weer aan. Want die gaan hand in hand. Wie zich schaamt, voelt zich schuldig. Je kunt je zelfs schamen omdát je je schuldig voelt. Op den duur kom je in een vicieuze cirkel terecht, waar je niet meer uit raakt. Toen heb ik mij laten opnemen in de Kliniek voor Ontwenning Sint-Lucia in Sint-Niklaas. Dat was in 2009. Ik weet nog hoe ik ’s morgens mijn ogen opendeed en begon te huilen – ik schaamde mij omdat ik daar was. Dát weer (lachje). Ik vond mij zwak: ‘Waarom kan ik dat zélf niet?’ Veel mensen die zich laten opnemen, herkennen dat.

'Ik heb geleerd dat schaamte niks oplost. Ik heb ze afgeworpen'

»Mijn herstel is in fasen gegaan. Ik ben hervallen: ik was de eerste keer niet lang genoeg gebleven, en in 2010 ben ik teruggekeerd en heb ik een jaar aan mijn herstel gewerkt. Ik ben ook psychotherapie gaan volgen – nóg iets waar ik me over schaamde. Mijn zelfvertrouwen zat onder de grond. Mijn omgeving was blij dat ik iets ondernam, maar zelf kon ik heel moeilijk het positieve ervan inzien. Ik bleef me schamen, ook al had ik geen reden om mij te schamen. Maar dat volstaat niet: schaamte is een héél sterk gevoel. Dat bleef oplaaien. Pas na mijn tweede passage in Sint-Niklaas is het gekanteld. Toen heb ik geleerd dat ik niet met opzet alcoholist ben geworden, en dat ik – hoe groot mijn probleem ook was – bij machte was om het zelf op te lossen. Ik ga elke maandag naar een bijeenkomst, de reünie noemen wij dat, met (lachje) gelijkgestemden. Ik probeer altijd te gaan. Om andere mensen te helpen, maar ook om met eigen ogen te zien dat het goed gaat met die gelijkgestemden: dat geeft me energie. Stoppen met drinken is niet alleen een kwestie van consumptie, het vergt ook een mentaliteitsverandering. Je moet je leven opnieuw opbouwen. Ik was niet elke dág ladderzat, maar er waren periodes dat het mijn leven beheerste. Ik deed ’s morgens mijn ogen open en dacht: ‘Hoe raak ik aan drank en hoe kan ik het verstoppen?’ Of ik kon me niet meer herinneren waar ik de flessen had verstopt. Vermoeiend, hoor. Alle energie die ik daarin stopte, is nu vrijgekomen voor andere dingen. Daar ben ik ongelofelijk blij om.

»Ik heb ook geleerd dat schaamte niets oplost. Ik heb ze afgeworpen. Wat niet wil zeggen dat ik nu trots ben op wat er is gebeurd, verre van. Maar ik ben wel blij dat ik het heb kunnen keren. Ik ben blij met het leven dat ik in ruil voor de drank heb gekregen. En met het respect, van mijn omgeving en voor mezelf. De schaamte heeft plaatsgeruimd voor een zekere rijkdom: ik durf over mijzelf na te denken. Ik leef bewuster en kan er iets over vertellen, andere mensen helpen. Maar er zijn natuurlijk nog altijd momenten waarop ik terugdenk aan wat er is gebeurd. Hoe langer je nuchter bent, hoe meer herinneringen terugkomen. Mensen durven nu ook te vertellen over wat ze met mij hebben meegemaakt. In het begin deden ze dat niet, vanuit een soort pudeur.

»Zelfs vandaag schaam ik mij soms nog over die situaties. Maar ik heb ook geleerd om er vanop een afstand naar te kijken. Het is niet constructief, het doet er niet meer toe: het verleden ligt (wijst achter zich) daar. Ik kan er nu soms zelfs mee lachen – maar niet altijd. Dat begint meestal met een situatie thuis, die aan vroeger doet denken. Als ik mijn kinderen in bed stop, bijvoorbeeld, en ik er niet uitzie omdat ik doodmoe ben. Dan zeg ik: ‘Je zou denken dat ik dronken ben.’ En dan blaas ik in hun gezicht en ruiken ze dat ik niet dronken ben. In tegenstelling tot al die keren vroeger.»

HUMO Is schaamte een emotie waarmee u als actrice iets kunt aanvangen?

Van der Sanden «Grappig: ik moest daarnet aan mijn allereerste voorstelling denken– ik zat nog op school. ‘Honger’, bij Het Gezelschap van de Witte Kraai van Sam Bogaerts en Lucas Vandervost. Ik speelde ‘het meisje in de zaal’: ik zat tussen het publiek, alsof ik niet meespeelde. Tot Lucas zich tot mij wendde: ‘Toen ik me omdraaide, bloosde ze.’ Hij wees dan naar mij, waarop de hele zaal naar mij keek. Het straffe is: ik bloosde dan écht. Elke keer opnieuw, en we hebben dat stuk vaak gespeeld. Als je op commando kunt huilen, lachen en kwaad worden, waarom zou je je dan niet kunnen schamen of zelfs blozen?

»Schaamte voel ik nooit als ik het podium op moet, maar vorig seizoen heb ik een stuk naakt gespeeld, ‘Quicksand Valley’. Dat was functioneel: het verhaal speelde zich af in een nudistenkamp. Maar tijdens de repetitie dacht ik niet na over hoe ik dat zou spelen: ik kon alleen maar denken hoe ik daar stond, zonder kleren. En toen kwam mijn jongste dochter naar de doorloop kijken. ‘God,’ dacht ik, ‘ik zou op die leeftijd mijn moeder niet naakt hebben willen zien.’ Dat was de vuurproef. Achteraf kwam ze naar me toegelopen: ‘Het is als een kostuum dat je aantrekt, mama.’ En toen kwam de première, waarna mijn oudste dochter mij omhelsde: ‘Ge doet dat zo goed, mama.’ Vanaf dat moment kon het me niets meer schelen, toen was ik de schaamte voorbij.»

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234