Sterven van schaamte: Journaliste Hilde Sabbe, ontslagen na jarenlange dienst

Eén jaar geleden werd journaliste Hilde Sabbe na jarenlange dienst aan de deur gezet bij haar krant. Een even onverwachte als ingrijpende wending, die Sabbe ruim een halfjaar later te boek stelde. De zesde zin van het eerste hoofdstuk werpt licht op hoe Sabbe haar ontslag verteerde: ‘Ik schaam me verschrikkelijk.’

'Schaamteloos is een woord dat vaak als verwijt gebruikt wordt, terwijl het natuurlijk beter is om je niet te schamen'

Hilde Sabbe «Schaamte was veruit de overheersende emotie, en daar was ik niet op bedacht: ik beschouwde mezelf niet als iemand die snel beschaamd is. Ik heb in de krant openlijk, zeg maar schaamteloos, over mijn mislukkingen geschreven. Mijn echtscheiding. Mijn zoon die het af en toe niet goed deed op school. Mensen noemden mij een durver. En toen werd ik ontslagen, en voelde ik meteen: ‘Oei. Dit is van een andere orde.’ Plots was ik wél beschaamd, meer dan over het mislukken van mijn huwelijk. Dat ervoer ik ook als een falen, maar daar was de schuld duidelijker gedeeld en kon ik de mechanismen zien. Over relationele mislukkingen kun je ook gemakkelijker praten: iedereen heeft het meegemaakt. En men verdraagt dat ook beter. Een einde maken aan een relatie wordt zelfs gezien als een blijk van sterkte: kijk, ze is zelfstandig en dúrft. Het zegt iets over de samenleving dat men het niet erg vindt dat je faalt, behálve in je werk. Als ik vroeger hoorde dat een collega ontslagen was, dacht ik ook: ‘Hij zal wel een mooie uitstapvergoeding krijgen. En hij zal snel ander werk vinden.’ Ik stond er verder niet bij stil (lachje). Nu schaam ik mij daarvoor: ‘Shit, wat een ongevoelig mens was ik toen?’ Ik vond dat ik goed werk leverde, maar toch voelt zo’n ontslag alsof je een stempel krijgt: ‘Voldoet niet.’ Een ontslag overkómt je natuurlijk ook meer dan een relatiebreuk. Ik was altijd het buitenbeentje bij ‘Het Laatste Nieuws’, maar dat werd getolereerd. Tot er een nieuwe hoofdredactie kwam. De sfeer was niet meer goed, maar we hebben nooit een gesprek gevoerd over mijn functioneren, over onze samenwerking. Het ergste van al was dat ik van mijn garagist moest vernemen dat ik ontslagen was, toen ik hem vroeg waarom mijn nieuwe bedrijfswagen op zich liet wachten. Pas nadien heeft de hr-manager mij verteld dat de hoofdredactie mij wilde ontslaan. Erg vernederend.»



HUMO Schaamte was de overheersende emotie, schrijft u: hoever ging dat?



Sabbe «Vér. Je wordt zelfs een beetje paranoïde. Ik woon in een woonerf, een soort clos. Als ik overdag de deur uitging, sloop ik weg, tegen de muren aan, om toch maar niet gezien te worden. Want ze zouden maar ’ns kunnen denken: ‘Moet Hilde niet op haar werk zijn?’ Idioot natuurlijk, want ik heb mij altijd wijsgemaakt dat het mij geen bal kon schelen wat de buren denken. Als ik bij de groenteboer stond, zág ik hem denken: ‘Ze heeft geen werk.’ Waarop ik de duurste tomaten bestelde, en drie keer meer dan ik nodig had. Compleet irrationeel, want ik kon alleen maar denken dat ik bankroet zou gaan. Dat was minder irrationeel: de journalistiek biedt, zeker op mijn leeftijd, weinig zekerheid. Je begint ook te denken dat er sowieso iets zal blijven plakken. Dat ik een moeilijke ben of zo, want ‘geen rook zonder vuur’, nietwaar?»

HUMO Hoelang heeft de schaamte bij u geduurd?

Sabbe (blaast) «Een maand of zes? Ik heb op 31 januari mijn ontslagbrief gekregen: twee donkere wintermaanden lang keek ik elke avond vanaf zes uur naar de idiootste televisieseries op VIER en VIJF. Je hebt ook geen zin om onder de mensen te komen: je hebt zelfvertrouwen nodig om de wereld tegemoet te treden. Dat had ik niet. Ik kroop weg in mijn veilige hol: daar kon niemand mij zien. Ik was niet de enige, nadat mijn boek was verschenen, heb ik massa’s mails en brieven gekregen, waarin altijd hetzelfde woord terugkwam: schaamte. Mensen schamen zich te pletter. Ik herinner me een ingenieur bij Barco, ontslagen op zijn 54ste, die de straat niet meer op durfde en in een zware depressie terechtkwam. Veel mensen schamen zich te pletter en kruipen in een hoekje.

»Het heeft maanden geduurd voor ik het over mijn lippen kreeg: ‘Ik ben ontslagen.’ Op mijn vaste logeeradres in Portugal heb ik het zelfs nog altijd niet gezegd, ook al ben ik er sindsdien vier keer geweest. Blijkbaar is het beeld dat je van jezelf projecteert – ‘de succesvolle journaliste’ – erg hardnekkig. Je durft dat niet te doorprikken. In die zin was het een les: blijkbaar hechtte ik veel meer waarde aan mijn job dan ik dacht. Ik bleek samen te vallen met mijn werk. Ik heb geleerd dat ik kan blijven doen wat ik deed, ook al ben ik de job kwijt: mijn pen en mijn engagement heb ik nog altijd.»

HUMO Voelde u meer schaamte bij de ene dan bij de andere, zoals de getuigen in uw boek ook beweren?

Sabbe «Tegenover mijn zoon vond ik het lastig: hij was nog maar net afgestudeerd en vond geen werk met zijn twee universitaire diploma’s. Ik was ongerust: ‘Met welk wereldbeeld zadel ik die jongen op?’ Maar over het algemeen schaamde ik me het meest tegenover de mensen die ik minder goed ken. Mijn onmiddellijke omgeving weet dat ik meer ben dan ‘Hilde, de journaliste’, ze kennen me en waarderen me om wie ik ben. Maar eerlijk: soms voel ik me nog onbehaaglijk wanneer ik met een goede vriendin – ze werkt nog altijd bij de krant – over het werk spreek. Ook al vind ik dat ze het heel goed doet: ik was altijd de ancien, ik heb haar lang geleden een beetje gecoacht. Nu zijn de rollen omgedraaid: zij is de succesvolle journaliste, ik sta op straat. ‘Wil ze nog mijn vriendin zijn?’ heb ik weleens gedacht.»

HUMO ‘Natuurlijk, je bent een vrouw,’ verklaart ontslagdeskundige Corine Mills in uw boek, nadat u haar had verteld dat u zich schaamde.

Sabbe «Mills zegt dat vrouwen zich een ontslag harder aantrekken dan mannen. Mannen leggen de schuld van hun falen bij externe factoren. De directie, bijvoorbeeld. Als mijn mannelijke collega’s terugkwamen met een slechtere reportage, klonk het al snel dat de interviewee niet interessant was. Vrouwen betrekken alles op zichzelf. Ze denken sneller: ‘Shit, ik kan het niet.’»

HUMO Hoe hebt u de schaamte over uw ontslag uiteindelijk kunnen keren?

Sabbe «Tijd. Ik heb het uitgezeten. Mijn boek heeft ook geholpen: ik heb met veel mensen gesproken die in dezelfde situatie zitten. Weten dat je niet alleen bent, is belangrijk – dat heb ik altijd gezegd. Dat is essentieel. De schaamte heeft na een tijd plaatsgemaakt voor verbetenheid: ‘Ik laat me niet doen.’»

HUMO Het tegendeel van schaamte is trots, maar medelijden is op een manier ook het spiegelbeeld van schaamte.

Sabbe «Vré-se-lijk. Een soort gif: één druppel volstond om de schaamte met tien te vermenigvuldigen. Zelfs het vermoeden van medelijden volstond om me in de gruwelijkste bochten te wringen. Als ik ging lunchen, stond ik erop om te betalen. Medelijden bevestigt dat je iets hebt om je over te schamen. Dat ik niet meer ben wie ik vroeger was. Het is moeilijk, want tegelijk wil je begrip, en soms zijn die twee moeilijk te onderscheiden. Ik wilde vooral dat mensen luisterden, geen andere toon aansloegen dan anders en lieten voelen dat ik voor hen nog altijd dezelfde Hilde was.»

HUMO We zijn nu een jaar verder: heeft de schaamte ook iets positiefs gebracht?

Sabbe «Goeie vraag. (Denkt na) Ja, de zekerheid dat het nergens voor nodig is (lacht luid). Het is een nutteloze emotie. ‘Schaamteloos’ is een woord dat vaak als verwijt gebruikt wordt, terwijl het natuurlijk béter is om je niet te schamen. Wie zich nooit schaamt, heeft geen geweten, oké, maar waarom zou je schaamte voelen als je iets aangedaan wordt? Schaamte is verraderlijk: meestal zijn het de verkeerde mensen die er last van hebben.»

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234