null Beeld

Storm in het boekenvak: Vlaamse uitgevers nemen het woord

Loopt het boekenvak de verkruimelende muziekindustrie achterna? De statistieken stellen niet gerust: de Vlamingen besteden flink minder geld aan boeken. Eind september stond de teller 6 procent lager dan een jaar eerder. In Nederland is het nog erger: min 9 procent.

In juli dienden de uitgevers hun cijfers voor 2011 in bij de Nationale Bank: voor beangstigend veel van hen kleurden die rood. Humo bezocht een reeks toonaangevende uitgevers, vroeg of ze standhouden in crisisdagen, en wou en passant weten: wie is de beste in hun vak?


Kerstballen breien

Ex-Humo-collega Leo De Haes (63), sinds 1991 uitgever bij Houtekiet, vandaag onderdeel van Linkeroever, ontmoet ik in een Italiaans restaurant. Hij ziet er ontspannen uit, vrolijk hoofd, al zit het nokvol onheilsberichten.

Leo De Haes «Het is storm in het boekenvak, windkracht 8, en het wordt nog erger: we gaan naar 9. In alle concerns zijn ontslagen aan de orde, of herstructureringen. En bij ons ís er in het voorjaar al eens een orkaan gepasseerd: of hoe moet je het noemen als elf van de vijftien werknemers worden uitgewuifd? We maken een moeilijk overgangsjaar mee, maar de nieuwe aanbieding wordt goed ingekocht: ik zie het zitten voor volgend jaar.»

De Haes is bekend als uitgever van wat intellectuelere non-fictie, maar vreemd genoeg raken we nog voor de minestrone aan de praat over een ander soort bestseller binnen zijn concern: ‘Kerstballen breien’.

De Haes «Ik vind het prima dat kerstballen breien zo veel mensen interesseert; mijn punt is: het is een boek voor de markt van niet-lezers, het wordt gekocht door mensen die geen boekenliefhebber zijn, maar op andere stimuli reageren. En dat segment is de hoofdmoot geworden. Uitgever Mai Spijkers zegt hetzelfde van zijn auteur E.L. James die met ‘Vijftig tinten grijs’ vandaag de boekhandel overeind houdt: 'Ik ben een lezer, zegt hij, en zelf lees ik dit niet.'

In de twintig jaar dat ik uitgeef heb ik een cultuuromslag meegemaakt. Toen ik begon, was een uitgever samen met kranten en bladen de belangrijkste leverancier van informatie. Vandaag is het boekenvak een onderdeel van een gigantische entertainmentindustrie. Toen ik begon, vertrokken uitgevers van eigen ideeën, van ideeën van auteurs: je ging op zoek naar lezers voor iets wat je zelf intellectueel of literair belangrijk vond. Vandaag zoek je boeken waarvan je vermoedt dat mensen ze zullen kopen. Een evolutie waarin de pers ons is voorgegaan: de verzuilde kranten wilden vooral een boodschap kwijt, nu willen kranten overleven door de lezer te plezieren.

Een uitgever moet zich wel aanpassen. Je hangt af van winkels die alleen mainstreamboeken aankopen, en van media die even goed op de mainstream focussen. Bekende namen - Meus, Lanoye, Brusselmans, Verhulst - zuigen alle aandacht op. En een boek dat niet wordt opgepikt door de media bestáát niet: er zijn dus nogal wat boeken die, hoewel ze gedrukt zijn, niet bestaan.

Ik zie mezelf als een ambachtelijk uitgever, maar merk dat zelfs ík begin te denken: 'Welk boek zou er nu goed verkopen? Bij welke trend moet ik een boek bedenken? Welke auteur heb ik huis om als een merk te exploiteren?' Want daar komt het meer en meer op neer: uitgeven als een marketingprobleem.

De vraag is dan hoelang je diezelfde namen kan recyclen in zo’n kleine markt. Is het niet tekenend dat we in een paar jaar tijd al aan de vierde ‘Dagelijkse kost’ van Jeroen Meus toe zijn? Nog eens tien Meusen, dat kan toch niet? Succes is eindig: vtm stopt met Piet Huysentruyt.

Ik denk weleens: 'Zou ik hieraan begonnen zijn als ik die evolutie had voorzien?' Een vrouw kwam me een manuscript aanbieden: ‘Bekijk dit maar eens, dat is óók porno’ – vanuit de verwachting dat ook ik nu op zoek ben naar een pikant boek à la ‘Vijftig tinten grijs’. Zit ik dan wel op de goeie plek: ik ben toch geen pornospecialist? Maar een dag later kan ik het interviewboek van Dirk Verhofstadt met Etienne Vermeersch herdrukken – vijftienduizend exemplaren tot nog toe – en ben ik weer gelukkig: ‘Dit kan óók nog!’»

Bij windkracht 9 moeten de mars- en bramzeilen van een zeilboot volledig gereefd worden, maar wat moet een uitgeverij in zo’n storm? Tot bij de pizza overloopt De Haes de voorgestelde oplossingen.

De Haes «’Het e-book! Het e-book!’ hoor ik. ‘Grijp die kans!’ Wij hebben nu een dozijn e-books: de consument lust het nog niet. Maar de dag dat hij het wel zal lusten, zullen we veel minder verdienen. Nu vragen we 80 procent van de gewone boekenprijs, maar dat is niet vol te houden. Er zijn uitgeverijen die e-books verkopen voor 4,95 euro: wat verdien je er dan nog aan? Bovendien zal er dan ook illegaal gekopieerd worden. Een auteur van me beweert dat hij nu al elk gewenst boek op het net vindt. Zet dan maar eens in op het e-book!

Nog zo’n kreet: Print on demand! Geen voorraden meer, je drukt alleen als de klant het vraagt. Maar print on demand is verschrikkelijk duur. Ik heb één zo’n boek in de winkel, ik verlies geld aan elk exemplaar dat ik druk.

‘We moeten internationaler werken!’ hoor je ook. ‘Onze boeken verkopen tot in China!’ Ik heb net een contract getekend voor een vertaling van ‘Land van belofte’ van Joseph Pearce in het Russisch. Voorschot: 125 euro. Denk je dat het in China anders zal zijn?

Nog ééntje: ’Crossmediaal uitgeven!’ Moet dat woord niet verbergen hoe slecht het met het product boek zelf gaat? En ook crossmediale initiatieven vergen enorme investeringen. Ik kreeg net een auteur over de vloer met een goed idee voor een app. Bleek dat de productiekost 15.000 euro bedroeg. En dat voor een markt waar apps gratis zijn of hooguit 2,50 euro kosten. 'Laat deze app aan mij voorbijgaan,' denk ik dan.

Het komt hierop neer: iedereen is druk bezig een uitweg te zoeken, maar niemand ziet het einde van de tunnel. De muziekindustrie is helemaal op haar gat gegaan, en wij maken nu ongeveer hetzelfde mee. Maar men zal wel muziek blijven maken, en er zullen altijd boeken zijn. Aan ons om daar een rendabel uitgeefmodel voor te vinden.»


Lees verder in Humo: de staat van het boekenvak door de bril van Borgerhoff & Lamberigts, De Bezige Bij en Van Halewyck.

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234