Strijd zonder eind: schrijver David Grossman over het Israëlisch-Palestijns conflict

Met affectie en tegelijk met droefheid, zo kijkt de Israëlische schrijver David Grossman naar zijn land. Het conflict met de Palestijnen lijkt uitzichtloos, maar Grossman blijft geloven in dialoog.

'Twee volkeren die naast elkaar leven in één staat? Zelfs in België lukt dat niet'

- Onlangs werd het 70-jarige bestaan van Israël gevierd. Heeft het land zijn ziel verloren door zijn koppige wil om te bestaan, om zich tegen iedere mogelijke aanval te wapenen?

David Grossman «Laten we beginnen met wat er goed is. Als je mijn grootvader zeventig jaar geleden had gevraagd of de Joden ooit een eigen land zouden bezitten, zou hij je voor gek hebben verklaard. Maar kijk: na de Holocaust zijn we erin geslaagd om een eigen plek te creëren en te verdedigen. Dat is iets heel bijzonders: laten we dat goed beseffen voor we aan zelfkritiek beginnen. We hebben in die zeventig jaar zeven gewapende conflicten gekend met de ons omringende landen. Ons leger is niet alleen een bezettingsmacht, het beschermt ons ook tegen vernietiging. De staat Israël is een mirakel: dat vergeet ik nooit, ook niet wanneer ik kritiek uit op de regering en het leger.

»Het slechte nieuws is dat deze staat, zeventig jaar na de oprichting ervan, nog niet écht de thuishaven voor alle Joden is. Terwijl de Jood in wezen iemand is die nergens ter wereld op zijn plaats is. Zelfs op de meest gastvrije plekken hebben we nog steeds het gevoel dat we van het ene moment op het andere kunnen worden uitgedreven, vervolgd en uitgemoord. Een thuishaven, dat betekent veiligheid, stabiliteit. Een plek waar je beschut en vredig samenleeft met je buren. Maar onze thuishaven is in gevaar. Ze heeft geen precieze grenzen. En onze democratie brokkelt af. Onze regering lijkt zich af te wenden van het democratische ideaal. We bezetten nu al meer dan vijftig jaar een ander volk! Dan ga je onvermijdelijk geloven dat er twee soorten mensen zijn, superieure en inferieure. Die zienswijze besmet alles. Veel mensen genieten ervan om op te gaan in een massa die hun een vals gevoel van samenhorigheid geeft. En wie niet meehuilt met de wolven, wordt beschuldigd van verraad tegen de Joodse waarden.

»De bezetting is onze catastrofe. Weet je dat meer en meer rechtse Israëli’s het woord ‘bezetting’ niet langer erkennen? ‘Het is een bevrijding,’ zeggen ze. Vraag dat maar eens aan de Palestijnen: zij voelen in iedere vezel van hun wezen dat ze onderdrukt worden. Ons wereldbeeld is zo zwart-wit geworden. Wat Israëlisch is, is automatisch legitiem, goed en rechtvaardig.»

- Er lijkt ook een soort wedijver in slachtofferschap aan de gang tussen Palestijnen en Israëli’s.

Grossman «Inderdaad, het maakt niet uit dat we vandaag de sterksten zijn. We blijven slachtoffers, en dat verleent ons het recht om zonder scrupules anderen tot slachtoffer te maken. Ik heb honderden Palestijnen ontmoet, en telkens begon het gesprek met dat opbod om de partij te zijn die het meest geleden heeft. Het is onze nationale sport. Geloof me, we hebben allemáál geleden. Helaas maakt dat ons niet gevoeliger voor het leed van anderen. Israëli’s en Palestijnen zijn verstard in hun gekrenktheid, als kinderen die eisen om getroost te worden.»

- Waar ligt de oplossing voor dit conflict? Hoe vinden we de weg naar de vrijheid terug?

Grossman «Door met de ander te praten! Al veertig jaar lang is er geen contact tussen beide partijen. De Palestijnse president Mahmoud Abbas is ziek, hij verliest zijn geduld, hij barst uit in verwensingen. Intussen houdt Israël vol dat de bezetting legitiem is. De Arabische wereld staat zwak. Egypte, Saudi-Arabië en Jordanië schikken zich onder druk van Amerika naar het dictaat van de sterkste, en dat is Israël. Ze hebben er belang bij om de instabiliteit in de regio te temperen omdat het conflict anders naar hen zou kunnen overslaan. Ze hebben Israël ook nodig in de strijd tegen Iran en de soennitische extremisten van IS. Daarmee staan we op een onwaarschijnlijk punt in de geschiedenis: onze vroegere gezworen vijanden hebben nu baat bij een sterker Israël.»

- Donald Trump kondigde in december aan dat de Amerikaanse ambassade zou verhuizen van Tel Aviv naar Jeruzalem, dat hij zo erkende als hoofdstad van Israël.

Grossman «Al drieduizend jaar is Jeruzalem de hoeksteen van Israël. Mijn grootouders richtten in Polen driemaal per dag een gebed tot Jeruzalem. Voor de Joden van de diaspora betekende die mythische stad een straaltje hoop op hun lijdensweg. Trump heeft dus gelijk als hij Jeruzalem de hoofdstad van Israël noemt. Maar hij heeft ook óngelijk. Want hij houdt geen rekening met de rol die de stad speelt in het vredesproces: het statuut van Jeruzalem moet samen met de Palestijnen worden onderhandeld. Als we elkaar niet eeuwenlang willen blíjven uitmoorden, moeten we samen aan de onderhandelingstafel gaan zitten en bereid zijn tot toegevingen. Het zal pijn doen, maar het zal ook een teken van maturiteit zijn. Het is de prijs van de vrede.»

- Draagt politiek links in Israël een deel van de verantwoordelijkheid voor het uitblijven van vrede?

Grossman «Als overlevende van wat er van links overblijft, erken ik mijn deel van de verantwoordelijkheid. In mijn ogen heb ik twee fouten gemaakt. De eerste was dat ik geloofde in het gezond verstand van de betrokken partijen, maar dit is een irrationeel conflict. Mijn tweede fout was dat ik de angst in beide kampen heb onderschat. We dachten dat de hoop op vrede bij de Israëli’s sterker zou zijn dan de angst om te verdwijnen. Naar de buitenwereld toe is Israël een ijzeren vuist, de sterkste legermacht van het Midden-Oosten. Maar die macht voelen de Israëlische burgers niet: zij zien enkel de zachte binnenkant van de vuist, de kwetsbaarheid van de vingers. Geen enkele Israëli praat over de toekomst zonder een angststeek in het hart. Niemand durft met zekerheid te zeggen dat we er over twintig jaar nog zullen zijn. En die angst weet onze premier Benjamin Netanyahu maar al te goed te bespelen. Hij heeft een uitzonderlijk talent om de échte gevaren voor Israël te vermengen met ingebeelde angsten en met het trauma van de Holocaust. Netanyahu is een meestermanipulator, en de getraumatiseerde Israëli’s staan daar machteloos tegenover. Toen hij op de avond van de laatste verkiezingen besefte dat hij dreigde te verliezen, ging hij op alle zenders beweren dat de linkse partijen bussen vol Arabieren aanvoerden om te stemmen. Zo wist hij in een paar uur het tij te keren en won hij alsnog.»

- Steeds meer mensen, ook aan linkse zijde, beginnen het idee van een vrede met twee staten op te geven.

Grossman «Er is geen betere oplossing. Maar we hopen al zo lang op de oprichting van een Palestijnse staat dat sommigen er niet meer in geloven. Eén dubbele natie dan maar? Dat is een nobel, maar weinig realistisch streven. We kunnen al geen neefjes van elkaar zijn, laat staan een Siamese tweeling. We zijn al die jaren geprogrammeerd om elkaar te haten, we zijn nog lang niet klaar om binnen één staat samen te leven. Kijk maar naar de Belgen: een oude democratie, en zelfs zij willen van elkaar scheiden. In een dubbele staat zouden wij, Joden, bovendien een minderheid zijn. En één ding is zeker: ik wil niet tot een minderheid behoren in een land met een moslimmeerderheid. Ik wil mijn waarden en mijn erfgoed kunnen doorgeven.»

- Wat de situatie nog bemoeilijkt, is dat ook de Palestijnen onderling elkaar naar het leven staan.

Grossman «Gaza valt uit elkaar, en dat is verontrustend. Israël probeert de internationale gemeenschap te overtuigen om de hulp aan Gaza op te drijven. Als de Palestijnen geen voedsel of elektriciteit hebben, dreigen er onlusten, die zich naar Israël kunnen uitbreiden.

»En dan heerst er ook nog echte haat tussen de Palestijnen onderling. Het lijkt wel hopeloos. Maar de huidige situatie is geen goddelijk vonnis, wíj creëren ze zelf. Een tijdje geleden sprak ik met een invloedrijke rechtse politicus die zei: ‘Jullie linksen zijn zo naïef! Jullie denken dat er voor ieder conflict een oplossing is! Maar dit conflict zal nooit eindigen.’

»Eén ding weet ik zeker: hoe langer het conflict duurt, hoe onmenselijker het ons maakt. We worden beesten, racistisch, hardvochtig. Vandaag zijn Palestijnen en Israëli’s vastgeroest in hun versie van het conflict. In al mijn boeken breng ik de verschillende tegenstrijdige verhalen bij elkaar en vermeng ik ze. Dát is de rol waarin schrijvers zich nuttig kunnen maken. Door ons eraan te herinneren dat we nog steeds allemaal mensen zijn.»

- In april ontving u de Israëlische Prijs voor de Literatuur uit handen van de eerste minister. Hoe voelde u zich tijdens die ceremonie?

Grossman «Bij momenten gegeneerd, maar ook trots. Ik heb Netanyahu vaak bekritiseerd, en nu moest hij me de hand schudden. Ik zou willen dat de meningsverschillen onder Israëli’s een bron van rijkdom waren in plaats van haat. We moeten onze daadkracht terugvinden. Het Jodendom begon toen God Abraham opdroeg om van Ur naar Kanaän te trekken en daar een nieuw verhaal te beginnen. Overal slagen we erin om obstakels te overwinnen, behalve in de politiek. Dat moet veranderen.»

© L’Obs

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234