Sven Gatz (Open VLD) en Barbara Gatz (Groen): broer en zus in de politiek: 'Natuurlijk zetten we op familiefeesten een boom op over de samenleving. Maar daar komt nooit ruzie van.'

Liberaal cultuurminister Sven Gatz (51) krijgt forse politieke tegenstand: zijn eigen zus Barbara (48) komt bij de gemeenteraadsverkiezingen in oktober van dit jaar op voor Groen. Tot een familievete heeft dat voorlopig niet geleid.

'Ik heb ooit op Sven gestemd, toen ik nog thuis woonde en hij opkwam voor de Volksunie, maar ik heb nog nooit Open VLD gestemd'

Een zomeronweer dreigt boven de Kruitfabriek, waar Woestijnvis ooit programma’s maakte. Vandaag is het een ontmoetingsplek voor de nieuwe buurt naast het kanaal dat de woon- en werkplekken van broer en zus verbindt: Brussel en Vilvoorde.

Sven Gatz «Ik heb een zwakke plek voor deze gemeente en voor zulke initiatieven.»

Barbara Gatz «Er is hier veel te doen, van brunchen tot voorstellingen. En het is een artistieke werkplek. Ik ben een Brusselès, ik ben hier twintig jaar geleden terechtgekomen omdat ik met een inboorling getrouwd ben. Ik heb lang gedacht dat ik naar Brussel zou teruggaan, maar de laatste jaren ben ik hier meer en meer thuis.»

HUMO Vilvoorde en Brussel hebben geen van beiden hun imago mee.

Sven «Dat is toch aan het kantelen. Als je kijkt hoe ze hier de kanaalzone tot woongebied maken, dat is al in de tijd van Jean-Luc Dehaene begonnen. De tijd van arm, vuil Vilvoorde is voorbij. Het is het aards paradijs niet, maar ik zou hier kunnen wonen. Net als in Molenbeek is het hier mooier en gemoedelijker leven dan velen denken.»

Barbara «25 jaar geleden zou ik je voor gek verklaard hebben, mocht je hebben voorspeld dat ik hier meer dan twintig jaar zou wonen, maar het evolueert echt ten goede. Er komen voortdurend nieuwe initiatieven, nu begint Ish Ait Hamou weer een nieuwe zaak.»

HUMO Nochtans wedijveren Vilvoorde en Molenbeek in de internationale pers om de titel ‘jihadihoofdstad van de wereld’.

Sven «Sommigen maken daar een sport van. Het klopt dat een aantal jonge jongens heel snel zeer vreemde gedachten ontwikkeld hebben en naar Syrië zijn getrokken. Maar dan praten we over enkele tientallen, niet meer. Met tienduizenden anderen, de overgrote meerderheid, zijn er geen problemen.»

Barbara «Het is toeval, en ook weer niet. Een vriendengroep raakt in de ban van een extremistische ronselaar, ze stoken elkaar op, wedijveren in radicalisme, en dan kan het snel gaan. Maar zo’n groep kan in elke Brusselse gemeente opduiken, het is niet dat hier iets speciaals in de lucht hangt.»

Sven «Het heeft met godsdienst te maken, maar ook met achterstelling en een grootstedelijke omgeving. Brussel en Vilvoorde zijn allebei aankomststeden, waar nieuwkomers de kleinste en goedkoopste huisjes zoeken, waar alle anderen uit weg willen. Daardoor ontstaat snel het gevoel: we horen er niet bij. In Mechelen is Bart Somers erin geslaagd om mensen te overtuigen dat ze er wél bij horen, en daar is niemand naar Syrië vertrokken. Maar dat is een werk van lange adem.»

HUMO Doug Sanders, die een boek schreef over aankomststeden, stelt dat die altijd arm en achtergesteld blijven. Mensen die het beter krijgen, trekken er weg en worden opgevolgd door nieuwe aankomers.

Barbara «Dat is zo. Onze eigen familie is daar een voorbeeld van. Onze ouders hoorden bij de eerste generatie die net geen hoger onderwijs heeft mogen of kunnen doen, maar die zich toch kon opwerken, en van Molenbeek verhuisden naar elders.»

Sven «De vraag is dan waarom die sociale mobiliteit nu minder groot is. Ze is er nog wel, maar toch minder dan ik zou willen.»

Barbara «Omdat er meer glazen plafonds zijn die je moet doorbreken. Omdat je niet alleen sociale verschillen hebt, maar ook culturele. Taalachterstand speelt ook een rol. Waarom zien we niet meer gekleurde gezichten bij de scouts? Wij vragen ons ook af waar die mensen blijven als wij iets organiseren, maar onlangs las ik dat een Vilvoordse Marokkaanse vereniging het ook zo jammer vindt dat er nooit blanke Belgen naar hun activiteiten komen.»

Sven «Je zult er niet raken door samen couscous te eten. Maar het gaat wel om samen dingen doen, en zo elkaar beter leren kennen. Hoe ga je het anders aanpakken? Door elkaar verwijten te blijven maken, vooroordelen te versterken, of mensen te schofferen en nog wat meer te polariseren?»

HUMO Door sociale mobiliteit terug mogelijk te maken. Alleen slaagt het Brusselse onderwijs, en dan vooral het Franstalige, daar niet meer in. Nergens zijn er meer schoolverlaters, halen minder jongeren hun diploma.

Barbara «Het is niet makkelijk. Ik heb twintig jaar Franse les gegeven in Brussel, en in die tijd heb ik steeds meer gekleurde gezichten in het laatste jaar zien opduiken. De wil is er wel, maar te veel dingen werken tegen, en alleen de heel getalenteerden of gemotiveerden kunnen dat blijkbaar overwinnen.»

Sven «Het Nederlandstalige onderwijs in Brussel werkt wel behoorlijk, omdat de ouders die daarvoor kiezen, willen dat hun kinderen hogerop raken. Zij beseffen dat een taal meer spreken een brood meer op tafel betekent.»

Barbara «Het Nederlandstalige onderwijs is ook beter georganiseerd. Maar wat ik betreur bij sommige ouders is dat ze zelf geen Nederlands leren. Hoe kun je dan je kind ondersteunen bij zijn huiswerk of bij oudercontacten?

»Er zijn ook leerkrachten die zo focussen op taalbeheersing dat ze andere talenten van de kinderen niet genoeg naar waarde schatten. Die kinderen lopen een achterstand op, verliezen hun motivatie en worden schoolmoe. Zeker wanneer ze merken dat hun vrienden die wel een diploma hebben, toch geen werk vinden omdat ze Fatima of Mohammed heten, en niet Peter of Veerle.»


Grootste fan

HUMO Nergens in Europa is het verschil tussen de jongerenwerkloosheid in de hoofdstad en het nationale gemiddelde zo groot als hier.

Sven «Álle Vlaamse steden kampen met hoge jeugdwerkloosheid. Actiris (de Brusselse VDAB, red.) krijgt steeds meer jongeren aan de slag via stages. Als ze een aantal maanden in een bedrijf meedraaien, zijn ze plots geen anonieme groep meer. Het bedrijf leert hen kennen als jonge mensen die gemotiveerd blijken, op tijd komen, hun job steeds beter onder de knie krijgen. Zelfs al hebben ze niet het juiste diploma.

»Zo ging dat vroeger toch ook? Alleen zien ze er vandaag wat anders uit. Maar de wereld van toen bestaat niet meer. Hoe sneller we dat beseffen, hoe sneller we die 170.000 openstaande vacatures in Vlaanderen kunnen invullen.»

HUMO Eén van de problemen is dat steeds meer leraars er de brui aan geven. Ze worden zelf schoolmoe. Zoals bijvoorbeeld...

Barbara «...zoals ik bijvoorbeeld, ja. Ik was graag les blijven geven, maar het lukte me niet meer. Ik ben gecrasht onder de druk van steeds nieuwe eindtermen, de berg administratie, leerlingen opvolgen, individueel aangepaste lessen Frans geven in een klas waar de ene nauwelijks Frans spreekt en de andere het beter kan dan jij. Het werd te veel. Ik ben lang met een burn-out blijven rondlopen, en ging uiteindelijk onderuit. Ik heb een jaar loopbaanonderbreking genomen en me terug opgepept. Maar toen ik twee dagen opnieuw voor de klas stond, wist ik al: dit lukt me nooit meer, ik moet iets anders gaan doen of ik zit straks weer een halfjaar thuis.

'Op café na twee pinten zeg je: 'Als het zover is, mogen ze me een spuitje geven.' Maar pas wanneer een mens in dat bed ligt, zie je hoelang hij wil vechten en lijden.'

»Ik wilde iets met mijn handen doen, en ben opleidingen massage- en relaxatietherapie gaan volgen. Dat geef ik nu aan kankerpatiënten en jongeren met autisme. Het biedt me heel veel voldoening.»

Sven «Ik ben toen even bezorgd geweest, maar ze heeft er goed aan gedaan. Scholen moeten zich over zowat alle opvoedings- of maatschappelijke problemen buigen. Maar leerkrachten krijgen daar niet genoeg expertise, tijd of middelen voor. Het hoeft niet te verbazen dat steeds meer onderwijsmensen het niet meer zien zitten.»

Barbara «Ouders die absoluut willen dat hun kinderen naar het ASO gaan, terwijl dat kind veel beter zijn talent in het technisch of beroepsonderwijs zou kunnen ontwikkelen. Of omgekeerd: kinderen met een te verhelpen taalachterstand die toch richting technische of beroepsschool geduwd worden.»

Sven «Onze vader was ook leerkracht. Hij kon daar woest over worden: getalenteerde migrantenkinderen die naar het TSO of BSO moesten omdat ze wat te veel dt-fouten maakten. Hij was geen revolutionair, maar daar heeft hij zich vaak tegen verzet. Toen gingen leraars nog vaak bij die kinderen thuis langs, kenden ze de gezinssituatie. Ze namen kinderen onder hun vleugels om ze naar het hoger onderwijs te leiden.»

Barbara «Dat lukt tegenwoordig niet meer. Ik hoop wel dat er binnenkort veel meer mensen met een migratieachtergrond voor de klas gaan staan. We hebben rolmodellen nodig. Niet alleen Vincent Kompany, maar ook de leraar en de lerares voor het bord.»

HUMO Maar als die lerares een hoofddoek draagt, is ze wel een bedreiging voor onze normen en waarden.

Sven «Sommigen vrezen dat, ja. Maar de tijd is voorbij dat alleen mensen die op jou lijken les zullen mogen geven. Met alleen de witte mensen gaan we er niet komen.»

'Het stoort me wanneer iemand een probleem haast fanatiek opklopt. Hoe hoger je soufflé, hoe sneller hij in elkaar zakt.'

HUMO Dat lijkt meer een groen standpunt dan een blauw. Want de nieuwe Open VLD-slogan ‘Gewoon doen’ wil eigenlijk toch zeggen: gedraag je zoals wij, of je hoort er niet bij.

Sven «Ik lees die slogan als een oproep tot actie: gewoon dóén, met de klemtoon op doen (lacht). Ik denk dat Bart Somers het ook zo leest.»

Barbara «Laten we hopen dat ze het zo bedoelen. Je merkt het: ik ben echt nog een groentje (lacht). Ik heb pas na nieuwjaar beslist om aan politiek te gaan doen. Ik heb nu een zelfstandige praktijk in Vilvoorde en leer hier voortdurend nieuwe mensen kennen. Er zitten ook wat groene mensen in mijn vriendenkring.»

Sven «Er zitten vrijwel uitsluitend groenen in je vriendenkring (lacht).»

Barbara «Ja, akkoord. Maar ik zette de stap vooral omdat ik me wil engageren.»

HUMO Dan heb je een broer, gepokt en gemazeld in de politiek, die je al meer dan tien jaar uitlegt waarom het liberalisme het antwoord op alles is, en jij kiest voor Groen.

Sven «Ik had het zien aankomen. Maar in Brussel zijn er coalities met groen en blauw, en in Mechelen en Gent werken we ook samen.»

Barbara «Ik ben heel gevoelig voor thema’s als klimaatopwarming en groene ruimte in de stad. Ik heb twee kinderen, ik vat het niet dat mensen de planeet blijven opgebruiken alsof er na hen niemand meer komt. Hoe we blijven vervuilen en verspillen, omdat het ons leven makkelijker maakt of omdat we er rijker van worden. Ook hoe Groen diversiteit omarmt en niet als een bedreiging ziet, spreekt me aan.»

HUMO De grootste pleitbezorgers van bedrijfswagens die tot in het centrum van de stad moeten kunnen rijden, vind je bij de N-VA en Open VLD.

Sven «Je mag blijven proberen, maar we zijn geen ruziemakers. Op familiebijeenkomsten zetten we telkens een boom op over de maatschappij, maar er wordt nooit gescholden. Bovendien blijft Barbara mijn grootste fan.»

Barbara «Ik heb ooit op Sven gestemd, toen ik nog thuis woonde en hij opkwam voor de Volksunie, maar ik heb nog nooit blauw gestemd.»

Sven «Ah bon, ik leer bij.

»Even ernstig: je hebt er die vinden dat de volgende verkiezingen moeten gaan over veiligheid en identiteit, en over niets anders. Wij vinden allebei dat ze moeten gaan over leren samenleven, en over leefbare, propere steden. Bedrijfswagens komen onder druk te staan en de fietsvoorzieningen zullen verbeteren. Daar moet je niet meer over discussiëren, dat zijn achterhoedegevechten. De vraag is in welk tempo je dat doet. Als alles onmiddellijk moet, lukt het niet.»


Liever saai

HUMO Wie heeft de meeste ambitie?

Barbara «Hij natuurlijk, het is zijn beroep. Ik ben hobbyist. Ik ben ook veel meer een doener, grote theoretische visies zijn niet zo aan mij besteed.»

HUMO Hij is ooit uit de politiek gestapt omdat hij niets verwezenlijkt kreeg. Hij wilde pas terugkomen toen ze hem minister maakten. Heeft hij je niet gezegd dat een gemeenteraadslid nog veel minder te vertellen heeft?

Barbara «Nu probeer je ons allebei uit onze tent te lokken. Maar ik verdedig Sven altijd. Zijn vrouw was er even minder gelukkig mee toen hij terugkeerde naar de politiek – ze had drie jaar lang eindelijk een man die wat meer thuis was (lacht).

»Maar de gemeente is mijn schaal: klein, overzichtelijk, met impact op de gewone dingen en nauw contact met mensen. Sinds mijn burn-out weet ik beter wat ik kan en wat ik niet kan. In een parlement kan ik weinig doen, denk ik. En daar kan ik perfect mee leven.»

Sven «Ik geef toe: gemeente-politiek is niet mijn ding. Dat heeft niet zozeer met macht te maken, er zijn genoeg burgemeesters die in hun stad meer voor elkaar krijgen dan ministers. Maar wat ik nu doe, vind ik boeiender: hoe kun je de samenleving mee richting geven? Én hoe zet je dat om in de praktijk? Ik zet zonder morren ideologische ideeën opzij als ik zie dat ze op het terrein niet werken.»

HUMO Is politiek nog leuk? Het lijkt alsof politici enkel nog aandacht krijgen als ze het over vluchtelingen en identiteit hebben.

Sven «Dat gaat wel weer voorbij. Voorlopig werkt die strategie nog. Maar ik zie duidelijk meer mensen die het steriele gepolariseer volkomen beu zijn, die geen slogans maar oplossingen willen. Mensen die durven erkennen dat een ander ook wel eens een goed idee kan hebben. We zullen bij de komende verkiezingen zien met hoeveel die al zijn, zeker?»

HUMO De peilingen geven je ongelijk: wie polariseert, scoort.

Barbara «Maar daarom móét je toch niet meedoen? Dat bewonder ik wel aan Sven: hij kent de truken om de media te halen ook, maar hij is nog liever saai dan dat hij polariseert.»

Sven «Het stoort me niet dat iemand een probleem benoemt, maar wel wanneer hij of zij het haast fanatiek opklopt. Hoe hoger je soufflé, hoe sneller hij in elkaar zakt. Wanneer je blijft roepen dat identiteit het enige probleem is in de samenleving, maak je mensen iets wijs.»

''Ik zie meer mensen die het steriele gepolariseer volkomen beu zijn, die geen slogans maar oplossingen willen.'' Sven Gatz

HUMO Meer dan tien jaar geleden zei je: ‘Zonder te beweren dat progressiviteit een godsdienst moet zijn, vind ik wel dat conservatisme op domheid stoelt.’ Zou je dat vandaag nog durven zeggen?

Sven «Soms geeft de geschiedenis je deels ongelijk. Het conservatisme is een volwassen stroming geworden in dit land, maar alleen houden wat je hebt en je verzetten tegen verandering werkt toch alleen op korte termijn. Daar blijf ik van overtuigd. Dus ik zou het nu niet meer zeggen, maar ik ben wel blij dat ik het ooit héb gezegd (lacht).»

Barbara «Zijn de kiezers van Donald Trump dom of moet je naar hen luisteren? Da’s een moeilijke kwestie. Ik hecht veel belang aan dialoog en begrip, maar als iemand niet vatbaar is voor feiten of rede, en koppig vasthoudt aan vooroordelen, dan verlies je allebei je tijd met een dialoog, nee?»

Sven «Als Trump de steenkoolmijnen opnieuw opent en mensen wijsmaakt dat steenkool de beste nieuwe energie-winning is, maakt dat hem empathisch, of speldt hij de mensen maar wat op de mouw?»

Barbara «Onze papa was wel een beetje conservatief. Hij was tevreden met zijn leven als leraar, en met zijn kleren die hij al vijftien jaar droeg. Hij had weinig ambitie. Maar tegelijk gaf hij heel progressief les en ondersteunde hij kansarme leerlingen.»


Zonder trauma’s

HUMO Jullie mama was wel ambitieus. Zijn jullie ouders daarom uit elkaar gegaan?

Sven «Dat speelde zeker een rol. Voor mijn vader was het gewone leven meer dan genoeg. Hij haalde zijn eigenwaarde en zijn geluk uit zijn job, en dat was goed zo.»

Barbara «Terwijl mama omhoog wilde, en daar is ze ook fenomenaal in gelukt. Maar in haar gedachten was er altijd nog wel een weide waar het gras nóg groener was. We hadden een hele goede relatie met allebei onze ouders, maar dat gemis hebben we voor moeder niet kunnen invullen.»

Sven «Je kunt een ander mens niet fundamenteel gelukkig maken, als die dat zelf niet kan. Zelfs niet de mensen van wie je zielsveel houdt, en die ook van jou houden.»

Barbara «Ze komt uit een gezin van acht kinderen. Dat ze niet heeft kunnen studeren, heeft zijn sporen nagelaten. Daar had ze last van.»

HUMO Uiteindelijk durfde ze toch te kiezen voor haar eigen geluk.

Sven «Zij is weggegaan, ja. Dat was redelijk ongezien toen.»

Barbara «Maar of ze daarmee het geluk echt gevonden heeft? Eenmaal ze de horizon had bereikt, genoot ze niet van het uitzicht maar zag ze alleen de volgende horizon.»

Sven «Ik heb de rust en het karakter van mijn vader, maar de ambitie van mijn moeder. Dat is geen slechte combinatie, vind ik. Ik ben rustelozer dan Barbara, ik denk meer: ‘Kijk eens wat ik kan.’»

''Sinds mijn burn-out weet ik beter wat ik kan en wat ik niet kan.'' Barbara Gatz

Barbara (lacht) «Dat zou ik soms wat meer willen hebben.

»Onze ouders zijn er wel in geslaagd een perfecte scheiding te organiseren. We hadden het absoluut niet zien aankomen. Ze waren een tijd in huwelijkstherapie, maar die hebben ze vooral gebruikt om hun scheiding te regelen.»

Sven «Ze zijn met elkaar blijven praten. Ze gaven ons de zekerheid dat wij niet de oorzaak waren en dat we hun alles konden vragen. We hebben nog dingen samen gedaan. Het ging helemaal volgens het boekje en we zijn er zonder trauma’s doorgesparteld, al was het wel even slikken.»

Barbara «Alleen de verblijfsregeling mocht wel wat eenvoudiger geweest zijn (lacht). Dinsdag en woensdag bij de ene, donderdag en vrijdag bij de andere. De overige drie dagen wisselden elke week. De ene week waren we dus vijf dagen bij papa, de andere week vijf dagen bij mama. Ik had het daar knap lastig mee, want met mijn chaoshoofd heb ik best wel structuur nodig. Het viel niet mee om me voortdurend aan te passen aan een andere omgeving en andere regels.»

Sven «Mijn vrienden hadden er meer last van dan ik, ze wisten nooit waar ik was.»

HUMO Komt jullie gevoeligheid voor depressie daaruit voort? Want ook Sven heeft met een depressie gekampt.

Sven «Ik denk dat het eerder genetisch van moederskant komt, en niet zoveel met die scheiding te maken heeft. Al weet je dat nooit zeker. Ik ben geen absolute perfectionist, maar ik wilde de dingen misschien wel té goed doen.»

Barbara «Het is herkenbaar, de energie niet meer vinden om je ambities waar te maken. We hebben allebei grenzen moeten leren stellen, ik moet opletten dat ik dat in de politiek ook doe.»

HUMO Jullie moeder was maar 61 toen ze stierf.

Sven «Ja, darmkanker. Ze kreeg meteen te horen dat ze nog maar twee à drie maanden had. Dat ze haar kleinkinderen niet meer zou zien opgroeien, daar had ze het heel moeilijk mee. Wat me een beetje getroost heeft, is dat ze zelf voor euthanasie heeft kunnen kiezen. En ik zeg dat los van elke ideologie, want het verschil tussen de euthanasie bij moeder en de palliatieve sedatie bij vader was flinterdun.»

Barbara «Ze heeft het met een ongelooflijke kracht tot op het einde volgehouden, en pas dan gevraagd om de dokter te laten komen. Ze had hoe dan ook hooguit nog een dag geleefd.

»Het was niet fijn te horen dat ze nog maar zo weinig tijd had, maar we konden wel nog op een mooie manier afscheid nemen. Daar ben ik dankbaar voor.»

Sven «Het heeft mij in ieder geval geleerd dat je niet weet hoe je er tegenaan zult kijken. Op café na twee pinten zeg je: ‘Als het zover is, mogen ze me een spuitje geven, zonder twijfel.’ Maar pas wanneer een mens in dat bed ligt, zie je echt wat hij of zij denkt, hoelang hij of zij wil vechten en lijden.»

Barbara «Ik herinner me nog altijd het gesprek met die twee artsen, en hoe ze alleen van háár wilden horen dat ze dood wilde. Anderhalf uur, mooi en sereen, maar ze moesten zeker zijn dat het haar wil was. Zo hoort het ook.

»Papa zei daarna dat hij het later ook zo wilde. Tot hij daar echt lag, en zei dat hij niet begreep waar moeder de moed vandaan had gehaald. En dat hij absoluut geen euthanasie wilde.»

Sven «En dat was ook goed.»

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234