SwissLeaks/HSBC: de vraag van 1 miljard

Na het in het slop geraakte Antwerpse onderzoek naar HSBC bestond de vrees dat de Britse bank en haar Belgische klanten, meester-diamantairs, met de vingers in de neus zouden wegkomen met massale fraude. Maar in Brussel willen een substituut en een onderzoeksrechter deze machtige bankiers toch serieus aanpakken. Er wordt gespeculeerd over een schikking tussen een half miljard en 1 miljard euro. En het zal misschien nog lukken ook, zeggen specialisten.

Het enorme schandaal rond HSBC Private Bank Suisse, het Zwitserse filiaal van de Britse grootbank HSBC, heeft in eerste instantie te maken met pure straffeloosheid. Toen het dossier een paar jaar geleden nog volop onderzocht werd door het gerecht in Antwerpen, slaagde de diamantsector er – met inzet van een leger gespecialiseerde advocaten en lobbyisten – in op het parket een conflict uit te lokken dat de geschiedenis is ingegaan als ‘de diamantoorlog’. Geruggensteund door de toenmalige procureur-generaal Yves Liégeois, lukte het hen zo om de al te ijverige substituut Peter Van Calster en zijn team kalt zu stellen. Waardoor een aantal lopende onderzoeken naar frauduleus en crimineel gedrag in de Antwerpse diamanthandel, inclusief het HSBC-dossier, in het slop raakten.

Op het Brusselse parket doen substituut-procureur Paul Gérard en onderzoeksrechter Michel Claise wat Van Calster blijkbaar níét mocht in Antwerpen. Maar terwijl men in Antwerpen eerst de rekeninghouders wilde aanpakken om pas in een volgende fase achter de bank zélf aan te gaan, begint men in Brussel meteen met HSBC. Claise zoekt uit of de bank vervolgd kan worden voor georganiseerde fiscale fraude en witwassen, het vormen van een criminele organisatie en het optreden als financiële tussenpersoon bij de verkoop van offshoreconstructies en het oprichten van nepfirma’s. Nou.

In normale omstandigheden zou een Belgisch onderzoek, zelfs eentje met zulke steile ambities, niet meer zijn dan een lastige bromvlieg rond het hoofd van de machtige, schier onaantastbare multinational die HSBC is. Financiële reuzen van dat kaliber beschikken niet alleen over de nodige fondsen en de beste financiële advocaten, maar vooral ook over de politieke invloed om een gerechtelijk onderzoek in een klein land als België stokken in de wielen te steken, sterk te vertragen en uiteindelijk zelfs helemaal lam te leggen. De kans dat er ooit een afdwingbare gerechtelijke uitspraak valt in een dossier tegen de op één na grootste bank ter wereld, mag uiterst miniem worden geacht.


Duur boeten

Daar is men zich in Brussel ook van bewust en daarom wil men dit dossier ‘op z’n Amerikaans’ aanpakken. In de Verenigde Staten werkt men met zogeheten legal settlements, waarbij de financiële instellingen en hun beheerders alsnog aan een dreigende rechtszaak en veroordeling kunnen ontsnappen. Maar daar staat dan wel iets tegenover: torenhoge boetes. In augustus vorig jaar betaalde de Bank of America een recordboete van 17 miljard euro in een schikking die een einde moest maken aan gerechtelijke procedures wegens het bewust verkopen van toxische hypotheken en rommelkredieten. Ook buitenlandse banken worden hard aangepakt in de VS. Zo aanvaardde de Zwitserse Crédit Suisse Group in mei vorig jaar een boete van 1,8 miljard dollar voor het bijstaan van rijke Amerikaanse klanten bij het ontduiken van belastingen. Twee jaar eerder kocht HSBC een gerechtelijk onderzoek naar haar betrokkenheid bij het witwassen van misdaadgeld van onder meer Mexicaanse drugssyndicaten af met een boete van 1,9 miljard dollar. Sindsdien pakt men ook in andere landen de grote banken op deze manier aan. In Frankrijk kreeg de Union de Banques Suisses (UBS), de grootste bank van Zwitserland, eind vorig jaar een boete van 1,1 miljard euro wegens fraude met het Libor-rentetarief, ’s werelds belangrijkste maatstaf voor kortetermijnrentes.

Zou de volgende klap in België worden uitgedeeld? In de wandelgangen van het Brusselse gerecht en bij de belastingdiensten doen momenteel geruchten de ronde over een mogelijke dading in het onderzoek tegen HSBC. Er is sprake van sommen van een half miljard tot 1 miljard euro. Zo’n bedrag klinkt aannemelijk als je weet dat HSBC heeft meegewerkt aan belastingfraude ten belope van ongeveer 6 miljard euro. Op het ontduiken van belasting op ‘kapitaal van onbekende oorsprong’ is het boetetarief 33 procent. Als we er voor het gemak even van uitgaan dat de helft van het kapitaal wit is en de andere helft zwart, dan kan de fiscus 1 miljard claimen. Trek daar de 450 miljoen euro af die al zijn geïnd in de reeds behandelde dossiers, en je kunt de bank nog altijd aansprakelijk stellen voor een half miljard.

Machtige landen met een grote financiële sector, zoals de Verenigde Staten en Frankrijk, hebben het natuurlijk een stuk makkelijker om een bank onder druk te zetten. Maar zal HSBC zich ook maar één moer aantrekken van wat een paar magistraten uit een landje als België eisen? Dat lijkt de hamvraag. ‘Normaliter niet, maar vandaag liggen de zaken toch wel even anders,’ zegt één van onze bronnen binnen het gerecht. ‘De recente SwissLeaks-publicaties hebben de druk op HSBC enorm verhoogd. Binnen de bank begrijpt men dat er moet worden ingegrepen – lees: dat er zoenoffers moeten worden gebracht – om de imagoschade niet te laten escaleren. Doordat er bankgegevens naar de internationale pers zijn gelekt, ligt er confidentiële informatie op straat. De klanten appreciëren dat uiteraard niet en dreigen massaal weg te lopen. Bovendien blijkt nu dat het bij de HSBC-rekeningen van Belgische klanten niet alleen over ordinaire belastingontduiking gaat, maar ook over handel in bloeddiamant, het witwassen van misdaadgeld en parallelle handel. Het laatste wat de bank en haar klanten nu willen is dat justitie dat allemaal gaat uitspitten en op tafel gooit. Het lijkt me daarom aannemelijk dat HSBC oren heeft naar een minnelijke schikking, zelfs al kost die 1 miljard euro.’

Bij het Brusselse parket is men officieel niet op de hoogte van onderhandelingen over een minnelijke schikking. ‘Substituut Paul Gérard laat weten dat het heel voorbarig is om nu al over een minnelijke schikking te spreken,’ zegt parketwoordvoerder Laurens Dumont. ‘Maar we sluiten niet uit dat het in de toekomst wel degelijk tot een schikking kan komen. Dan zal de bank de door de Belgische staat geleden schade moeten betalen, vermeerderd met een boete, plus een afkoopsom om het niet tot een proces te laten komen. Want uiteindelijk is dát het belangrijkste voor een bank: niet veroordeeld worden.’


Gedaan met lenen

Ondertussen gaat het niet zo goed in het Antwerpse diamantkwartier. Ondanks alweer een recordomzet vorig jaar lijkt het onverbeterlijke frauduleuze gedrag van de Antwerpse diamantairs nu toch serieuze gevolgen te krijgen. Eén van de redenen waarom veel diamanthandelaars in de Scheldestad bleven, en niet massaal naar Dubai of andere belastingvriendelijke oorden verhuisden, is de financiering van hun handel: tot nog toe kregen ze vrij probleemloos leningen bij de gespecialiseerde diamantbanken in Antwerpen. Maar die beginnen nu weg te trekken uit het diamantkwartier. KBC heeft al besloten haar Antwerpse Diamantbank (ADB), waar 40 procent van de Antwerpse diamantairs hun leningen afsluiten, op te doeken. En er zijn aanwijzingen dat ook de Indiase, in diamanthandel gespecialiseerde bank ICICI overweegt Antwerpen te verlaten. Ari Epstein, de voorzitter van de belangenvereniging AWDC (Antwerp World Diamond Centre), sloeg al alarm in de pers. Volgens hem zouden zo’n 500 diamantairs in financiële ademnood komen als de ADB in april haar rekeningen afsluit, omdat er geen andere banken zijn die de diamantairs welkom willen heten.

Volgens een bron bij het Antwerpse parket is dat laatste logisch.

Bron «De gewone banken kennen de diamanthandel en haar financiering onvoldoende, en de bestaande diamantbanken voelen de bui nu echt hangen. De sector heeft een wel heel slechte reputatie gekregen, met die onafgebroken stroom strafrechtelijke dossiers wegens fraude en smokkel. Er is niemand die nog gelooft dat de diamantairs snel hun leven zullen beteren. Zelfs de banken denken nu: ‘Misschien toch maar beter wegblijven van dit soort mensen en hun duistere handeltjes.’

»Geloof me, HSBC zal uiteindelijk een minnelijke schikking betalen aan de Belgische overheid. Of er dat eentje is van 1 miljard, of meer, of minder: dat doet er niet toe. Maar als de diamantairs, die 70 procent van het Belgische klantenbestand van HSBC uitmaken, niet met geld over de brug komen zal HSBC die boete zélf moeten betalen. Denk je dat er daarna nog grootbanken zullen zijn die zich aan de Antwerpse diamanthandel willen wagen?»

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234