'Tabula rasa': de oerknal van Jeroen Perceval

Het is u misschien niet opgevallen, maar er is geen film of serie die buiten categorie goed is of Jeroen Perceval speelt erin mee – ‘Dagen zonder lief’, ‘Rundskop’, ‘Borgman’, ‘D’Ardennen’ – en ook in ‘Tabula rasa’ is hij er weer bij. ‘Ja,’ zegt hij grijnzend, ‘slechte regisseurs vragen me nooit. Ik klaag niet, al kan ik het nog steeds haten als een egocentrische lul een mooie rol krijgt en ik niet.’

'Als puber voelde ik me helemaal leeg. En die leegte heb ik opgevuld met heel veel drugs'

Jeroen Perceval (39) lijkt de man van de eeuwige bijrol. Ook in ‘Tabula rasa’ is zijn personage Thomas De Geest nauwelijks aanwezig, ook al is hij de man om wie alles draait. Typisch Perceval. In ‘Rundskop’ speelde hij in de schaduw van zijn vriend Matthias Schoenaerts, maar hij won voor zijn sublieme vertolking van het personage Diederik Maes volledig terecht de Ensor voor Beste Mannelijke Bijrol. ‘Je moest eens weten hoeveel mensen me zijn komen vertellen hoe goed ze ‘Rundskop’ vonden, zonder dat ze doorhadden dat ik erin meedeed.’ En dan barst hij uit in een bulderende lach. Een man met zo hartverwarmend weinig last van zijn ego heb ik nog maar zelden ontmoet. Geen façades, geen maskers. Telkens als hij zichzelf betrapt op hoogdravendheid, smoort hij zijn eigen discours met een zelfkritisch ‘blablabla’. Hij is wars van onechtheid. Heel verlegen ook. Het eerste halfuur wipt hij onrustig op zijn stoel en mijdt hij mijn ogen, hij tast af of zijn naakte zijn wel veilig is. Maar eenmaal op zijn gemak laat hij me zonder schroom binnen in zijn wondermooie geest.

HUMO In ‘Tabula rasa’ speel je Thomas De Geest. We weten nog niet veel over hem, maar er is iets aan de hand met die man. Hij is getroebleerd en introvert. Dat soort rollen trek je wel vaker naar je toe.

Jeroen Perceval «Ja (grijnst). In zulke personages kun je je demonen kwijt, hè.»

HUMO En daar grossier jij in.

Perceval «Jáá, haha, als je het over demonen hebt, moet je bij mij zijn. Maar ik had ook snel het gevoel dat ‘Tabula rasa’ weleens heel goed zou kunnen worden. Ik geloof erg in Malin (Malin-Sarah Gozin, medebedenker en coscenariste van de serie, red.) en Veerle (Baetens, red.). De meeste Belgische series vind ik helemaal niks, maar ‘Clan’ was anders, een beetje gestoord. Malin had verschillende rollen voor mij in haar hoofd, maar ik vond de rol van De Geest het mooist. Ik was blij dat ik hem mocht spelen.»

HUMO Je doet niet graag dingen tegen je zin. Je hebt ook nog niet vaak compromissen gesloten.

Perceval «Dat probeer ik te vermijden, ja. Zodra ik afgestudeerd was aan Studio Herman Teirlinck, kreeg ik allerlei aanbiedingen, maar ik heb er meteen voor gekozen in theaterstukken te spelen in plaats van slechte tv-rollen aan te nemen. Ik probeer mijn hart te volgen en niet te kiezen voor snel beroemd worden en veel geld verdienen. Daar word je niet echt gelukkiger van. Nu, ik heb ook al eens gedacht: ‘Wauw, zo’n rol heb ik nog nooit gespeeld. Ik doe méé.’ En daarna blijkt dat het resultaat niet je dat is. Daar kan ik heel depressief van worden. Eén keer heb ik meegedaan aan iets echt slechts omdat ik geld nodig had, en ik schaam me kapot als mensen mij daarvan herkennen op straat. Ik zou het niet aankunnen om over straat te lopen en constant te horen: ‘Hé, daar heb je die gast van die kut-tv-serie.’ Dat is gewoon de hel. Maar ik heb het geluk dat slechte regisseurs me nooit vragen (lacht).

»Nu, ik wil niet oordelen over mensen die alles aanpakken. Er moet natuurlijk ook brood op de plank komen, en een acteur speelt liever wel dan niet. Je moet ook mooie projecten op je pad tegenkomen.»

HUMO Michaël R. Roskam vertelde me dat je hem had gemaild nadat je zijn kortfilm ‘Carlo’ had gezien: ‘Als je nog eens iets maakt, wil ik graag meedoen.’

Perceval «Als ik iemand tegenkom van wie ik denk: ‘Dat is volgens mij een poëet, een kunstenaar, iemand met wie er iets bijzonders kan gebeuren,’ dan geef ik soms een voorzetje (lacht). Maar dat wil nog niet zeggen dat zij míj geschikt vinden voor hun universum.»

HUMO Hoe kun je overleven als je zo moeilijk compromissen sluit?

Perceval «Ik schrijf en maak films. En ik heb ook zelf theaterstukken geschreven. Stukken die ik graag wilde zien, maar die ik nergens zag.»

'Als Thomas De Geest in 'Tabula rasa': 'In zulke personages kun je je demonen kwijt.' (Foto: Jeroen Perceval en Veerle Baetens)'

HUMO Zoals ‘Liebling’, waarin je een neurotische labiele vrouw, een zwaarmoedige, onzekere schrijver, een zelfingenomen egomaniak en een vrouw die hem adoreert, genadeloos tegen elkaar uitspeelt. Ook in ‘D’Ardennen’, een stuk en later een film over twee criminele broers van wie de ene de andere voor alles laat opdraaien en ook z’n vriendin inpikt, confronteer je ons met de donkerste kanten van ons zijn. Net als in je kortfilm ‘August’ voel je veel verontwaardiging, onrust en woede.

Perceval «Die woede en haat zijn nu wel wat gaan liggen. Maar ik kan nog steeds haten, hoor. Ik ben Boeddha niet. Ik kan nog steeds heel veel dingen heel slecht vinden of afgunst voelen als iemand die ik niet zo tof vind, een mooie kans krijgt om iets te maken of te spelen. Ik kan dan denken: ‘Dat is zo’n achterlijke, egocentrische lul en toch vragen ze hem daarvoor, ze moesten eens weten!’ Nu, ik probeer dat soort haat te beteugelen en minder te oordelen. Ik zeg tegen mezelf: ‘Jeroen, dat is niet zo’n mooi karaktertrekje van je! Daar moet je wat aan werken.’ (schatert) Dat doe ik dan. Haten is namelijk niet goed voor je. Je wordt er moe en onrustig van. Eigenlijk moet je erop vertrouwen dat er voor iedereen genoeg is in het universum.»


Leven vanuit de ziel

HUMO Het universum is ook niet altijd rechtvaardig. Je kunt heel goed zijn en toch nergens echt je plek vinden?

Perceval «Dan sta je misschien te lang op dezelfde deur te bonzen en moet je eens een andere deur durven te proberen. Als je het erop waagt, blijkt vaak dat er op de nieuwe gang opeens allemaal kansen voor je klaarstaan.»

HUMO Om dat te durven, moet je wel genoeg in jezelf geloven – jezelf graag zien, zeg maar. In je pijnlijk mooie rapnummer ‘Pa’ zing je: ‘Ge zag u ni gerne / Hoe kon je het ons dan leren’.

Perceval «Inderdaad. Het heeft veel tijd gekost om mijzelf wat liever te zien, maar nu kan ik dat. Ik kan mijn donkere én mijn lichte kant omarmen. Wat niet betekent dat ik niet zomaar ineens depressief en wanhopig kan worden over hoe het er in de wereld aan toegaat. In één van mijn nieuwe liedjes beschrijf ik hoe ik op een paradijselijk strand op Kreta lig, en opeens krijg ik een vreselijke angstaanval over de toekomst en de staat van de wereld.»

HUMO Huh?

Perceval (barst los) «Mensen met een beetje gezond verstand zouden er toch allang voor gekozen hebben om overal meteen elektrisch te rijden? Maar dat gebeurt niet omdat een paar fucking multinationals dat niet willen. Je moet toch echt een gore kloot zijn om dingen níét te veranderen als je daar de macht voor hebt? Net las ik dat er in Polen weer een oerbos wordt gekapt. En ook in het Amazonewoud zijn ze weer beginnen te hakken. Welke mongolen beslissen dat? Ik begrijp dat niet. Als ik daarover begin na te denken, groeit een enorme angst in mij voor wat die mensen nog meer voor ons zullen beslissen, zelfs op een heerlijk strand. Ik word binnenkort papa en ik hoop zo dat mijn dochtertje in een wereld terechtkomt waarin dingen aan het veranderen zijn, waarin iedereen een globaal bewustzijn heeft en durft te leven vanuit de ziel, en niet vanuit de behoefte aan macht of de angst om macht te verliezen. Door alle neuroses die ons in het Westen zijn aangeleerd, heeft iedereen het besef verloren dat alles met alles samenhangt. Volgens mij lopen daarom steeds meer mensen depressief rond. Ze voelen zich alleen en afgesloten van het geheel. Het hoogste goed hier is presteren voor jezelf, maar als je vanuit je ziel leeft, wil je presteren voor het geheel. Dan gaat het je meer om geven dan om nemen. Ik ben dat ook nog maar aan het leren, hoor. Sorry, ik ben de draad van ons gesprek kwijt.»

HUMO Ik zei dat een compromisloze weg niet makkelijk is.

Perceval «Misschien, ja. Dat ik het niet opgeef, is omdat ik een hardnekkige dromer ben, denk ik. En omdat ik het geluk heb dat ik vooralsnog mijn geld verdien met alles wat ik compromisloos doe.»

HUMO Sta je op die manier niet snel alleen?

Perceval «Niet alleen, maar wel kwetsbaar. Het is eng om tegen iemand te zeggen: ‘Nee, ik doe dit niet graag.’ Net zoals het eng is om naar iemand toe te stappen en te zeggen: ‘Ik zie je graag.’»

HUMO Heb je nooit naar erkenning gestreefd?

Perceval «Natuurlijk wel. Het doet mij enorm deugd als ik een mooie reactie krijg op een rol, of een toneelstuk of een film. Het is gezond om af en toe te voelen dat je op de juiste weg bent. Het maakt me ook zekerder van mijn kunde. Maar ik verwacht niet dat ik gelukkiger word door erkenning. Zo werkt het niet. Je goed in je vel voelen heeft met iets anders te maken. Met vriendschap, liefde, kleine dingen. Met naar je ziel luisteren, erkennen dat die samenhang er is waar ik het net over had. Ergens is het universum wél rechtvaardig. De mens heeft van de aarde genomen en genomen, en hij wordt nu teruggefloten door de klimaatopwarming. Als je drugs gebruikt, zal het leven je terugfluiten door ziekte, een ongeval of één of ander psychisch probleem. Karma. Iemand die de shit in zijn hoofd niet aanpakt, krijgt misschien een maagzweer, of (onderbreekt zichzelf) blablabla. Iedereen weet dat toch, neen?»

HUMO Je wordt vader, zei je net. Weet je nog dat je in ‘Pa’ over jou en je broer zingt: ‘We wilden liefde, maar we waren een hinder / Ik had veel schrik van uw woorden als je thuis tegen je zin in het leven ronddoolde’. Je vader, de regisseur Luk Perceval, verliet na negen jaar het gezin.

Perceval «Ja, maar hij was 20 toen hij vader werd. Hij was nog niet afgestudeerd, hij zat vol dromen en dadendrang. Ik snap dat hij in die situatie ongelukkig is geworden. Mensen groeien, en ze groeien soms ergens uit. Mijn vrienden waarschuwen me ook allemaal dat ik niet weet wat me staat te gebeuren. Dat het niet meer zo simpel zal zijn om op te gaan in de roes van het creëren. Maar ik ga toch proberen zoveel mogelijk liefde aan dat kindje te geven en het zich veilig te laten voelen.

»Mijn vader heeft me heel veel gegeven. Welk kind kan zeggen dat hij op zijn 9de Prince live heeft gezien in zijn show ‘Sign o’ the Times’? Al mijn vrienden vonden dat waanzinnig. En ik heb de wonderlijkste dingen en de grootste spelers gezien in de coulissen van het theater van mijn vader. Ik heb van mijn ouders ook de boodschap gekregen: ‘Ga voor je dromen, ga voor wat je voelt dat je echt wilt.’ Van mijn beide ouders eigenlijk. Dat ze me die vrijbrief gaven om mijn zin te doen, daar ben ik hun nog altijd dankbaar voor.»

HUMO Over je moeder weten we weinig. Was zij ook iemand die haar droom volgde?

Perceval «Zij was een heel gedreven balletdanseres. Mijn vader is haar tegengekomen in het theater waar hij bijkluste. Op haar 19de werd ze zwanger van mij. Meteen daarna kwam mijn broer en toen is ze gaan werken, zodat mijn vader zijn theateropleiding aan het conservatorium kon afmaken. Later heeft ze ons in haar eentje opgevoed. Overdag ging ze werken en ’s avonds studeerde ze om een universitair diploma te halen. Ze is een grote madame, een heldin. Een echte levenskunstenares ook. Ze zingt nu in een koor, ze is altijd op de één of andere manier creatief bezig gebleven.»

HUMO Heb jij haar talent voor de levenskunst geërfd?

Perceval «Nu ik ouder ben en mezelf beter ken, lukt het leven me beter. Het is niet makkelijk. Je moet durven te verliezen. Het leven is een combinatie van geluk, lijden, winnen en falen.»

HUMO Wat houdt je overeind?

Perceval «Mijn familie en vrienden. Schrijven, dingen maken, naar films gaan kijken ook. Cultuur is zo belangrijk. Een maatschappij heeft cultuur nodig. Cultuur is wat de kerk en de godsdienst vroeger waren. Een film kan jouw vooroordelen over een vluchteling wegnemen, bioscopen en theaters zijn tempels waar je kunt reflecteren over het leven en prikkelende nieuwe inzichten kunt opdoen. Het zijn ook plekken waar de toeschouwer even helemaal verlost kan zijn van zijn ego en zich één kan voelen met de maker als hij ontroerd wordt.»

'Mijn vader was 20 toen hij mij kreeg. Hij zat nog vol dromen en dadendrang: ik snap dat hij in die situatie ongelukkig is geworden'

HUMO Welke films hebben voor jou veel betekend?

Perceval «Als kind heb ik veel gehad aan ‘Gummo’ van Harmony Korine

HUMO Néén! Die gaat over kinderen die van God los zijn. Een heel wrede film ook.

Perceval «Ja, maar er zit ook veel humor in. Herinner je je die kinderen die katten afschieten en aan de plaatselijke Chinees verkopen? Haha, ontroerend, toch?

»De films van Bruno Dumont, Michael Haneke en Ulrich Seidl vind ik ook fantastisch.»

HUMO Allemaal films met extreem geweld en moreel verwerpelijk of ingewikkeld seksueel gedrag.

Perceval «Ja, maar zij brengen de lelijkheid van de mens zo mooi in beeld dat ik iedereen altijd opeens liever zie als ik buitenkom. Ik wilde na dergelijke films altijd meteen naar buiten gaan, iedereen omarmen en zeggen: ‘Ach, mensen, toch.’ Alles wat ik maak, is ook een noodzakelijke daad van liefde, een daad om bij te dragen aan het één worden met het geheel.»


Bang zonder drugs

HUMO Wat deed je tussen je 13de en je 25ste, de tijd dat je veel drugs gebruikte en grotendeels op straat leefde, met die liefde?

Perceval «Ja, wat deed ik toen met die liefde? Niet veel. Of ik wendde ze heel destructief aan. Ik was een puber en enorm zoekende. Ik voelde me helemaal leeg. En die leegte heb ik opgevuld met heel veel drugs.»

HUMO ‘En bijna was uw zoon liefdeloos overleden’, zing je in ‘Pa’. Was dat zo?

Perceval «Ja. Ik was op het laatst echt een hopeloos geval. Mijn ouders hebben me bij hun laatste reddingspoging laten colloqueren. Maar daarna ben ik weer hervallen, en toen hebben ze hun handen van me afgetrokken. Mijn broer heeft zelfs het slot op zijn deur laten veranderen. Het was het beste wat ze konden doen. Een verslaafde help je niet door hem weer 20 euro te geven of te zeggen: ‘Kom maar bij mij slapen.’ Een verslaafde moet je de bodem laten bereiken. Ik ben toen op een punt beland dat ik alleen nog de straat afschuimde. Ik had een plastic zakje om mijn arm gebonden met mijn tabak en nog wat spullen, omdat ik anders alles verloor. Ik bedelde om geld, sliep in portieken en ben toen ook psychotisch geworden. Tot dan had ik altijd het gevoel gehad dat ik alles in de hand had, dat ik wel zou kunnen stoppen als ik wilde. Maar toen besefte ik dat ik machteloos was en hulp nodig had, en die ben ik gaan zoeken.»

HUMO En daarna ben je naar Studio Herman Teirlinck gegaan.

Perceval «Neen, eerder al, op mijn 19de.»

HUMO Echt? Hoe kan dat nu? Je deed auditie als rapper en iedereen was dolenthousiast.

Perceval «Ja, maar voor ik mocht beginnen, moest ik bij de directeur een contract tekenen dat ik geen drugs zou dealen op school (lacht). En dat ik de Studio kon afmaken, heb ik voor een groot stuk te danken aan mijn toenmalige vriendinnetje, die een goede invloed op mij had. Maar om eerlijk te zijn is er al die tijd geen dag geweest dat ik helemaal nuchter was. Maar ik had al wel die passie, die droom die me voortstuwde. En ik was op de Studio omringd door mensen die me inspireerden.»

HUMO Wat gaven die drugs je?

Perceval «Zonder drugs voelde ik me angstig. Als ik gebruikte, kon ik naar school, kon ik met iedereen babbelen, en was ik niet meer zo gevoelig en bang voor alles wat er op me afkwam. Ik voelde me geborgen en veilig.

»Als je het verhaal over mijn drugsperiode gebruikt, schrijf je er dan bij dat ik het vertel in de hoop dat ik er anderen mee help? Ik wil er niet door gedefinieerd worden. Ik gebruik helemaal niets meer, want ik weet: het is alles of niks. Als ik er weer mee begin, ben ik verloren. Maar dat ik zo in het leven moet staan, zonder verdoving, zonder medicijnen, helemaal bloot en kwetsbaar, daar ben ik nu heel blij mee. In het begin niet. Ik voelde me een alien. Al die gevoelens die jaren onder de middelen weggestopt hadden gezeten, kwamen opeens naar boven. Ik weet niet wat er gebeurd zou zijn als ik toen het theater niet had gehad. Ik was dolblij als ik kon spelen en alles wat er in mij omging in mijn personages kwijt kon.

»Nog steeds kan het gebeuren dat mijn hele lichaam voel verlammen als ik ergens binnenkom, en dat ik het contact met andere mensen niet aandurf. Ik heb daar geen vat op. Volgens mij zijn het reflexen uit de tijd dat ik nog drugs gebruikte en ik met mensen omging die ik toen wel mijn vrienden noemde, maar die gevaarlijk uit de hoek konden komen.»

'Een verslaafde help je niet door hem weer 20 euro te geven of te zeggen: 'Kom maar bij mij slapen.' Je moet hem de bodem laten bereiken.'

HUMO Nu moet ik weer aan ‘Pa’ denken, aan de regels ‘Ik keek naar jou en hoopte dat je iets zei tegen mij / Werd altijd groter als jij lachte naar mij’. Luister jij nog weleens naar dat nummer?

Perceval «Soms duikt het op in een playlist. Meestal zet ik het dan onmiddellijk af, maar niet zo lang geleden heb ik het nog eens helemaal beluisterd. Ik dacht: ‘Niet slecht.’ Maar ook: ‘In die tijd was ik toch nog zwaar onderweg.’ Ik ben heel blij dat ik nu zo’n goede band heb met mijn ouders en de rest van mijn familie.»

HUMO Je hebt maar één keer samen met je vader gewerkt: in 2001 speelde je mee in de Toneelhuis-productie ‘Ridders’.

Perceval «Ik had het vaker kunnen doen, maar ik wilde mijn eigen weg plaveien en dat niet via mijn vader doen. Ik ben met opzet langzaam uit het theater weggetrokken. De laatste zeven jaar heb ik er amper nog gespeeld.»

HUMO Je mediteert elke dag, hè.

Perceval «Ja, dat heb ik van mijn vader geleerd. Hij gaf mij al vanaf mijn 14de op elk kerstfeest een meditatieboekje cadeau. Er is niets heerlijkers dan het moment waarop ik voel dat de neurotische monkey mind gaat liggen en ik in een geruststellende stilte terechtkom, waarin alles is zoals het moet zijn.

»Ik hou ook van discipline. Structuur geeft mij rust. Ik probeer elke dag op hetzelfde uur op te staan. Ik poets mijn tanden, ik mediteer, ik ontbijt en begin op een vast uur te schrijven. Nu, het moet wel leuk blijven. Vroeger ging ik daarin veel te ver: ‘Je móét vijf uur aan een stuk schrijven en dan móét je twee uur sporten.’ Daar bezorgde ik mezelf heel veel stress mee. Nu sta ik mezelf toe dat schrijven soms niet meer is dan in de lucht staren en wachten tot de dingen in mijn hoofd samenkomen. Opeens is er dan een idee dat werkt.»

HUMO Je sport ook?

Perceval «Zeker! Sport is helender dan drie psychiaters samen. Echt. Het zet al je energiebanen open en haalt al je blokkades weg. Dat zouden meer mensen moeten doen, als ik zo rond mij kijk.»

HUMO Je rapnummer ‘Wij waren’ gaat over vrienden, en over hoe je met één van hen ’s nachts weleens op het dak van een hotel klom. Dat was Matthias Schoenaerts, hè?

Perceval «Ja (lacht). Wij zaten samen op school. We waren allebei veel op straat, drongen samen graag verlaten gebouwen binnen en klommen vaak op het dak van het Hiltonhotel op de Groenplaats om van het uitzicht te genieten. We hebben lang niet van elkaar geweten wat onze vaders deden en hoe gelijklopend onze jeugd eigenlijk was.»

HUMO Jullie speelden ook al vaak in dezelfde film – Matthias in de hoofdrol, jij naast hem.

Perceval «Ik weet nog dat mensen me in de tijd van ‘Rundskop’ kwamen zeggen dat ze zo’n goeie film hadden gezien, zonder dat ze beseften dat ik erin meespeel (lacht). Ik vind dat een groot compliment. Het wil zeggen dat ze mij niet herkenden in mijn personage.»

HUMO Je bent net terug uit Polen, waar je samen met Jan Bijvoet in ‘The Mute’ van Bartosz Konopka hebt gespeeld. Je schrijft ook aan een scenario voor een langspeelfilm en je bent volgend jaar te zien in de nieuwe tv-reeks ‘Over water’ van Tom Lenaerts.

Perceval «Ja. Daarin speel ik een man in coma. Echt nieuw voor mij, haha.»

HUMO Totale rust. Binnenkort vader. Helemaal gesetteld. Geloof je eigenlijk in de romantische liefde?

Perceval «Ik wil er heel graag in geloven, maar ik betrap me erop dat ik soms toch denk: ‘Straks is het waarschijnlijk weer gedaan.’ Dat blijft mijn grote angst: verstoten worden, door niemand meer begrepen. Zoals wat het hoofdpersonage in de film ‘Jagten’ overkomt: dat de hele wereld zich tegen je keert terwijl je niets hebt misdaan, en je kunt er niets tegen doen. Verschrikkelijk!»

HUMO Daar zit je nu toch ver van af.

Perceval «Ik weet het. Hier droomde ik vroeger van: een gezellig huis met een bureau waar ik op mijn toetsenbord zit te tokkelen, terwijl er achter mij een mooie dame rondloopt die onvoorwaardelijk, hoop ik, van mij houdt. Dank u, Universum, dank u, dank u, dank u.»

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234