Technologie in 2030: slim, snel en overal

Bijna vijftien jaar geleden, in de lente van het jaar 2000, voorspelde professor Jean-Claude Burgelman (56) in Humo zowat alles wat vandaag de buzz is in de digitale economie, en dus onvermijdelijk ook in uw dagelijks leven: ambient intelligence, the internet of things, big data, smartphones en smart-tv, de doorbraak van de e-commerce, de 24 uursmaatschappij en de burn-outepidemie die er het gevolg van is. Tijd voor nieuwe voorspellingen.

Toen was Jean-Claude Burgelman prof aan de VUB en wetenschapper bij het Institute for Prospective Technological Studies (IPTS), een onderzoekscentrum van de Europese Commissie in Sevilla, Spanje. Nu leidt hij op het hoofdkwartier van diezelfde Europese Commissie in Brussel een eenheid van het directoraat-generaal Research en Innovatie. Nog steeds houdt hij zich bezig met nieuwe trends, maar dan voor de wetenschap in het algemeen. En nog steeds dringt hij erop aan te vermelden dat hij in eigen naam spreekt, en niet voor rekening van de Europese Commissie.

HUMO In 2000 was ambient intelligence, het tijdperk van de alomtegenwoordige chip, uw grote toekomstvisioen: elk apparaat, elke ruimte, elke auto zou computerchips gaan bevatten en kunnen communiceren met andere toestellen, ruimtes en auto’s, waardoor mensen in het gedigitaliseerde Westen zouden leven en werken in zogeheten intelligente netwerken. Google en Amazon stonden toen nog in de kinderschoenen, Apple moest nog in tweede versnelling schakelen, en van Facebook of Twitter was helemaal nog geen sprake. Goed gegokt, toch?

Jean-Claude Burgelman «We hadden toen een consultancybedrijf moeten beginnen (lacht). Nu, nattevingerwerk was het niet, hoor. We zaten toen in Sevilla geregeld samen met de topresearchers en strategen van Nokia, British Telecom, Philips en co. En we probeerden niet zozeer de technologische gadgets en snufjes van de toekomst te voorzien, dan wel wát we met al die nieuwe mogelijkheden konden doen en waarvoor we ze zouden gaan gebruiken. We gokten dus niet op het soort mobiele telefoons dat Nokia zou ontwikkelen en of de palmtopcomputers van Palm de standaard zouden worden, maar op de mobiele handset als idee: een computer, telefoon, gamestation en wat nog allemaal in één klein, mobiel apparaat. Hoe dat eruit zou zien, daar hadden we geen welomlijnd idee van, en dat is ook bijna niet te voorspellen – wie dat kan, wordt schatrijk. Idem voor wat betreft de ‘intelligente omgevingen’: wij dachten nog dat er gigantische centraal beheerde databases nodig zouden zijn om dat allemaal te managen en met elkaar in contact te brengen. Maar toen kwam web 2.0.»

HUMO Dat had u níét voorspeld.

Burgelman «Klopt. De technologie bleek nog intelligenter te zijn dan wij dachten (lacht). Sneller, en vooral ook gebruiksvriendelijker. De grote doorbraken van web 2.0 zijn de peer-to-peernetwerken van gebruikers, en het principe van sharing – van kennis, bestanden, software, noem maar op – binnen die netwerken. Met als gevolg: het interactieve internet dat altijd en overal beschikbaar is. Van consumenten die alleen maar downloaden wat werd aangeboden, werden we gebruikers die zelf ook informatie en data gingen uploaden. En daarna kwam cloud computing: ook heel belangrijk, want dat betekent dat we onze databestanden niet meer zelf moeten stockeren en ordenen.»

Alles op zijn kop

HUMO Je zou bijna vergeten dat aan web 2.0 het uiteenspatten van de dotcombubbel voorafging, in 2001. Een hoop internetbedrijven gingen failliet, miljarden gingen verloren en het techno-optimisme kelderde. Sommige Europese reuzen van de eerste generatie, Nokia bijvoorbeeld, kwamen er nooit meer bovenop.

Burgelman «Inderdaad, een aantal van onze grote spelers zijn vandaag, euh, niet meer zo groot. In Europa hebben we de kwantumsprong naar web 2.0 niet of te laat gemaakt. Maar ook anderen hebben van hun pluimen verloren, hè: wie had in 2000 kunnen denken dat de positie van Microsoft vandaag ‘maar’ zou zijn wat ze is?»

HUMO Wordt daar iets aan gedaan? Proberen jullie Europa, de slapende oude dame, weer wakker te krijgen?

Burgelman «We doen ons uiterste best. Binnen de Europese Commissie hebben we nu het programma Horizon 2020, waarmee we grensverleggend onderzoek stimuleren, uitdrukkelijk naar nieuw industrieel leiderschap streven én de grote maatschappelijke uitdagingen van deze tijd aangaan: gezondheid in een vergrijzende samenleving, voedselveiligheid en duurzame landbouw, schone energie en groen transport, klimaatactie, noem maar op. En daar gooien we aardig wat budget tegenaan.»

HUMO De grootste technologische successen zijn tot nog toe voortgekomen uit de nerdcultuur. Google was in het begin een simpele, er wat alternatief uitziende zoekmachine waar géén vervelende portaalsite aan vasthing. Amazon was een online boekenwinkel. En Apple kreeg de megastatus die het nu heeft met de iPod, een muziekspeler godbetert.

Burgelman «Ja, maar dankzij het wereldwijde web konden die bedrijven hun diensten en producten plots slijten aan honderden miljoenen mensen op een gigantische, geglobaliseerde markt. En met het geld dat ze daarmee verdienden, gingen ze wél dingen maken die ingrijpend en vernieuwend waren: Google kwam met Google Maps en is nu bezig met Google Cars, Amazon verkoopt zowat alles en probeert de Kindle e-reader tot een verkoopplatform uit te bouwen, Apple heeft de iPhone en de iPad. Verkijk je ook niet op die gadgets uit de beginperiode, zo simplistisch waren die nu ook weer niet. Akkoord, de iPod was een apparaatje waarmee je niet veel meer kon doen dan je muziek digitaliseren, rangschikken en afspelen – al vond ik dat toen al een reusachtig avontuur – maar wat erachter zat was wél revolutionair: iTunes. Dat heeft de manier waarop muziek gedistribueerd en geconsumeerd wordt compleet veranderd en de hele entertainmentindustrie – productie, detailhandel én beleving – op z’n kop gezet.

»Wat ik interessant vind aan die grote spelers van nu, die vijftien jaar geleden amper of nog niet bestonden, is dat ze gegroeid zijn uit een functionele behoefte. Facebook lenigt onze nood aan netwerking en communityvorming. Skype brengt ons letterlijk bij elkaar. YouTube? De wereldbühne van de huisvlijt. TEDx? De belangrijkste experts leggen ingewikkelde dingen uit in praatjes van 18 minuten. Twitter? Bevredigt onze nieuwsgierigheid naar wat anderen denken. Dat gaat natuurlijk veel verder dan hardware of software die ons werk een beetje vergemakkelijkt. In tegenstelling tot de Facebooks van deze wereld hebben de grote Europese spelers die behoeften niet tijdig gezien of aangevoeld. Daar zijn tal van redenen voor, maar één ervan is zeker dat nieuwe ideeën, die in het begin vaak nogal ‘wild’ zijn, hier niet snel genoeg doorstromen naar de markt. Dat is de kracht van Silicon Valley, daar gebeurt dat wel. Als je in de buurt van San Francisco over straat loopt, hoor je mensen praten over DNA-sequencing. Toponderzoekers van universiteiten en labs zitten er samen met durfkapitalisten. En het belangrijkste verschil: in Europa zoeken we veeleer naar continuïteit, in de VS streven ze naar breuken en gamechangers. Iedereen werkt er aan technologie die de ambitie heeft alles op z’n kop te zetten en ons leven te veranderen.»

HUMO In Vlaanderen hebben we gezien waartoe dat ook kan leiden: Lernout & Hauspie. Over hen zei u in 2000: ‘Ze zijn hun tijd vooruit, ze zijn niet de luchtverkopers waarvoor ze in het kleine Vlaanderen worden versleten.’ In 2001 gingen ze kopje onder: te veel lucht. Oeps.

Burgelman «Mm, ik denk dat het failliet van Lernout & Hauspie meer te maken had met financiële strapatsen dan met hun technologie. Want over spraaktechnologie wordt vandaag nog steeds hetzelfde gezegd als toen: dit wordt dé manier om al die apparaten om ons heen te bedienen. Lernout & Hauspie hadden een aan blind geloof grenzende visie, maar nagenoeg alle techneuten ter wereld deelden dat geloof. Apple blijft trouwens op die spijker kloppen met Siri, maar het lukt nog steeds niet helemaal. Volgens mij is dat te wijten aan twee dingen. Eén: het blijft technologisch gezien een gesukkel, het is gewoon níét simpel om machines spraakcommando’s te laten uitvoeren, ook al komt er steeds betere herkenningssoftware op de markt. En twee: dankzij datamining weten de nieuwe apparaten nu zoveel over ons, hun bedieners, dat we onze commando’s zelfs niet meer hoeven uit te spreken – het toestel weet al wat je wil voor je het zegt. Het typevoorbeeld is Nest, die thermostaat die door voormalige medewerkers van Apple is ontwikkeld. Via datamining slaat dat ding jouw leefgewoonten en voorkeuren op, het analyseert je tijdsgebruik en alle bewegingen in huis, en het vertaalt die naar een perfect afgestelde verwarming, mét de bijbehorende energiebesparing. De intelligence is zo ambient en proactief geworden dat je geen voicecommando’s meer nodig hebt. En er is nog een derde reden waarom spraaktechnologie niet is doorgebroken: mensen praten gewoon niet graag tegen machines.»

De slimme stad

HUMO Op naar de voorspellingen voor pakweg 2030.

Burgelman «De eerste grote trend die ik zie is: meer van hetzelfde. De lijn van web 2.0 wordt doorgetrokken, er komen steeds meer toepassingen, steeds meer apps, en ze worden steeds beter. Vijftien jaar geleden zeiden we: technologie zal evolueren van iets dat op ons bureau staat naar iets dat ons permanent omringt in ons dagelijks leven. Dat is volop aan de gang. We hebben wearable computers die alles doen wat een smartphone doet, maar die ondertussen ook onze gezondheid, onze hartslag en onze bloeddruk, monitoren – benieuwd of Apple met de AppleWatch weer voor een doorbraak naar een groot publiek zal zorgen. Dat is in elk geval de heilige graal waar iedereen op dit moment naar zoekt: de smartphone van de gezondheid. Maar er zijn ook al smart T-shirts die allerlei diagnostische info verzamelen. En de technologie zal zeker ook in ons lichaam doordringen. Ik kan mij perfect voorstellen dat diabetespatiënten straks een apparaatje ingeplant krijgen dat hun de wekelijkse of dagelijkse calvarie naar de nierdialyse bespaart.

»Twee: we evolueren zachtjesaan naar een sharing economy, de economie van het delen. We kennen Airbnb en Über al, en er zijn in diverse steden projecten van autodelen en autoverhuur omdat het gros van de mensen hun auto 90 procent van de tijd niet gebruikt. Wel, ik voorzie dat dat soort digitaal georganiseerde platformen en netwerken steeds meer reëel economisch belang zullen krijgen. In het verlengde daarvan: het gebruik van ons netwerk, van onze peers en gelijkgestemden, om onze keuzes en onze oordelen te ondersteunen, zal over een paar jaar een ingesleten gewoonte zijn. Neem een app als Yelp: je komt aan in een stad, Yelp is location based en weet dus al waar je bent, en vraagt: ‘Wat zoek je in de omgeving? Restaurants? Oké, maar welke? Griekse? Hier is de lijst, met ratings en commentaren van gebruikers.’ Yelp houdt je gegevens en je bevindingen bij, en de volgende keer dat je inlogt, in weer een andere stad, vraagt de app: opnieuw een Grieks restaurant, of zullen we eens iets anders proberen?»

HUMO Dat kennen we toch al van TripAdvisor, Booking.com en allerlei steden-apps? Staat er ons niks wereldschokkenders te wachten?

Burgelman «Zeker wel: een betere wereld (lacht). We krijgen meer en betere toepassingen op het vlak van gezondheid en mobiliteit om de kosten van de gezondheidszorg te drukken. Om de CO2-uitstoot te verminderen, om de stad leefbaarder te maken, kortom: om ons langer en zinvoller te laten leven in een gezondere, betere omgeving.»

HUMO Halleluja.

Burgelman «The internet of things – de apparaten, maar ook de muren die ogen, oren en sensoren hebben – wordt the internet of everything: de lucht, de verkeersstromen, ons lichaam, maar ook ons individueel en sociaal gedrag: álles kan en zal gemonitord en geanalyseerd worden. Dan krijgen we echte ambient intelligence: een slimme omgeving overal om ons heen, die inspeelt op onze manier van leven en werken. Door slim gebruik van de informatie- en communicatietechnologie, in combinatie met bio- en nanotechnologie, zullen we voor de meeste problemen ook oplossingen vinden. Oplossingen die passen bij onze levensstijl, hè. Want voor veel ingewikkelde problemen van vandaag – klimaat, energie, vervuiling, verkeer, burn-outs – is de ultieme oplossing: vijfhonderd jaar teruggaan in de tijd, naar een soort agrarisch-arcadisch tijdperk. Maar dat gaat natuurlijk niet. En zo sprookjesachtig was het toen ook weer niet, want we werden maar 40 jaar oud en er was massale armoede, honger en zo goed als continu oorlog. We leven nu eenmaal in de tijd waarin we leven, en ik denk dat er in ambient intelligence enorm veel potentieel zit. Smart en clean cities, waar alleen nog auto’s rondrijden die niet vervuilen en waar volop aan biotuinbouw wordt gedaan, zijn realiseerbaar. Tegen 2050 woont 60 procent van de wereldbevolking in steden. Dus als we clean cities kunnen maken, leeft straks 60 procent van de mensen in een gezonde omgeving.

»Ik zou zeggen: de utopie is meer dan ooit binnen handbereik. En de factor die dat allemaal mogelijk maakt is: big data. De digitale sporen die wij overal achterlaten – op het net, via onze smartphone, op alle mogelijke technologie – kunnen geanalyseerd worden en omgezet in oplossingen, voor puur persoonlijk gebruik of voor maatschappelijk gebruik.»

HUMO Bigdatagoeroe Alex Pentland, prof aan het befaamde Massachusetts Institute of Technology (MIT) en expert van het World Economic Forum, noemt big data ‘de olie van de moderne economie’.

Burgelman «Interessante man, hoor. Zijn stelling is dat we, door big data, de sociale wereld nu op dezelfde manier kunnen bestuderen als de fysische wereld. In zijn laatste boek ‘Sociale big data’ lanceert hij zelfs de sociale fysica.»

HUMO Door de data te analyseren van de mensen die Humo digitaal lezen – wat ze lezen, hoelang ze lezen, hoe oud ze zijn, man of vrouw, waar ze wonen – kunnen we over enkele jaren misschien digitale Humo’s op maat maken.

Burgelman «Gepersonaliseerde informatiediensten: dankzij big data is dat perfect mogelijk. Producten, diensten én reclame worden aangepast aan de smaken en de voorkeuren van de gebruikers. Dan heb je in ieder geval een businessmodel (lacht).»

HUMO Maar er is een keerzijde: ‘The data industry is selling your life’, titelde het techmagazine Wired onlangs.

Burgelman «Uiteraard heeft dat verhaal een dark side. We spreken tegenwoordig van the quantified self, de gekwantificeerde mens. De bedrijven waar je je digitale sporen achterlaat, kunnen daar perfect uit afleiden wie je bent en wat je zoal uitspookt. Dat is natuurlijk een goudmijn, die ten goede én ten kwade ontgonnen kan worden. Maar onze virtuele identiteit wordt een deel van onze reële identiteit, dat is onvermijdelijk.»

HUMO En die identiteit wordt op grote schaal geschonden, gestolen en bestolen. En van de spionage zwijgen we dan nog.

Burgelman «Het jammere is dat de dark side altijd al de rest overschaduwt. Want het is logisch dat als iets exponentieel groeit, de problemen en de keerzijdes ook altijd exponentieel toenemen. Maar bij mijn weten zijn fraude en diefstal geen recente fenomenen. En de spionage bestond ook al lang toen het internet werd uitgevonden. Er is een schaalvergroting, zeker, en de mondialisering van de technologie maakt de bestrijding van internetcriminaliteit bepaald niet makkelijk, maar we moeten en zullen de technologische en legale instrumenten ontwikkelen om ze tegen te gaan. Na de bomaanslag op het treinstation van Madrid in 2004 wisten de Spaanse en internationale veiligheidsdiensten binnen de twee dagen wie erachter zat en waar men de terroristen moest gaan zoeken. Dankzij de monitoring van de communicatietechnologie.»

HUMO In 2000 hebt u de vrees voor burn-outs poëtisch onder woorden gebracht. U vroeg zich af ‘of de 24 uursmaatschappij de mensheid niet in een staat van voortdurende agitatie en slapeloosheid’ zou brengen. En?

Burgelman «Het is duidelijk dat de technologie ons leven er niet alleen maar simpeler op heeft gemaakt. Maar dat ze daarom de oorzaak is van een fenomeen als burn-out? Ik twijfel. Er is ook nog zoiets als de economische conjunctuur, hè. Gaan we vandaag in overdrive door de technologie en door het feit dat we 24 uur per dag verbonden zijn, of doordat we harder moeten werken door de crisis? Ik denk het laatste: we moeten allemaal meer doen met minder. In een hoogconjunctuur zouden we de technologie en de 24 uurssamenleving helemaal anders ervaren.»

Na de egotrip

HUMO Wat mij altijd opvalt aan de heilsboodschappen vanuit Silicon Valley: ze lijken daar niet te weten dat er oorlog en ellende is in de wereld. They always leave out the messy part. Als je vandaag aan 100 mensen vraagt wat ze onthouden van 2014, zeggen er 99: de onthoofdingen door IS.

Burgelman «Elke maatschappij, in welke staat van ontwikkeling ook, waar ook ter wereld, heeft zowel kunst als oorlogen voortgebracht. Ik zie niet in waarom de technologie dat zou veranderen. Van de technologie van vandaag mogen we oplossingen en modellen verwachten waarmee we een aantal grote problemen beter, sneller en efficiënter kunnen aanpakken, maar de essentiële samenlevingsproblemen zijn wat ze altijd geweest zijn: van morele en ethische aard.»

HUMO Samengevat: vijftien jaar geleden hadden we het over gadgets die ons dagelijks leven gemakkelijker zouden maken, nu voorspelt u technologie die ons leven en onze wereld béter maken.

Burgelman «Inderdaad, en dat is geen toeval. Vijftien jaar geleden, eind jaren 90, begin 2000, zat het westerse deel van de mensheid op een gigantische egotrip. De economie boomde, de beurskoersen piekten, de Koude Oorlog was voorbij, Fukuyama voorzag het einde van de politieke geschiedenis, en met de klimaatverandering viel het wel mee, geloofden we. Vijftien jaar later weten we wel beter. We hebben opnieuw een hele reeks militaire conflicten en de klimaatcrisis dreigt. Het interessante is dat er nu een dynamiek is om met slimme technologie de grote problemen aan te pakken. Maar dat er een app zal worden uitgevonden die oorlogen kan verhinderen, dat kan ik niet beloven.»

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234