'Tegenstanders van kernenergie hangen vaak een doembeeld op'

In 2025 moeten de kerncentrales van Doel en Tihange, die de helft van alle energie in ons land leveren, de deuren sluiten. Maar net voor de start van de klimaattop in Madrid stelde professor Jean-Pascal van Ypersele, oud-vicevoorzitter van het klimaatpanel van de Verenigde Naties, dat België zijn kerncentrales maar beter wat langer openhoudt. Hoe zit het nu? Gaan we met kernenergie een stralende toekomst tegemoet? Of trekken we de stekker er maar beter zo snel mogelijk uit?

'Fossiele brandstoffen maken veel meer dodelijke slachtoffers dan kernenergie'

Tegenstanders van kernenergie hangen vaak een doembeeld op, met exploderende reactoren en lekkende vaten die onze natuur nog duizenden jaren bedreigen. Aan de andere kant heb je mensen die kernenergie zien als de modernste en veiligste manier om energie op te wekken, zonder luchtvervuiling of CO2-uitstoot. Dat laatste doet tal van klimaatexperts overstag gaan, maar over ethische aspecten laten ze zich niet uit. Daarvoor moet je bij een techniekfilosoof als de Nederlander Behnam Taebi zijn, die zich aan de Technische Universiteit Delft bezighoudt met ethische kwesties rond kernenergie.

HUMO Bent u verrast dat een klimaatexpert als Van Ypersele pleit voor het langer openhouden van de Belgische kerncentrales?

Behnam Taebi «Enerzijds wel, want de Belgische kerncentrales zijn vaak in het nieuws geweest wegens technische problemen: de befaamde ‘scheurtjes’ in de reactorvaten. Anderzijds kun je niet om kernenergie heen als onderdeel van een transitie naar hernieuwbare bronnen. In de meeste scenario’s van het IPCC (klimaatpanel van de VN, red.) om de wereldwijde temperatuurstijging onder de 2 graden te houden, speelt kernenergie een rol.»

HUMO De Belgische politiek lijkt de beslissing over de kernuitstap steeds voor zich uit te schuiven. Hoe komt dat toch?

Taebi «Door de kerncentrales te sluiten, valt er een groot deel van je stroomproductie weg. De vraag is: in hoeverre kan België een kernuitstap opvangen met ‘goede’ energiebronnen? Je wilt niet terug naar kolen, en liever ook niet naar gas, want dat zijn vervuilende bronnen.»

HUMO De Belgische regering plant wel degelijk een aantal centrales op aardgas om de kernuitstap op te vangen.

Taebi «Ik heb er mijn bedenkingen bij als die zouden worden ingezet voor grootschalige stroomproductie. Als gascentrales daarentegen dienen als flexibele bronnen, om snel bij te schakelen ter ondersteuning van energie uit zon en wind, heb ik er al minder moeite mee.»

HUMO De regering plant óók uitbreiding van energie uit zon en wind.

Taebi «Prima, wat mij betreft moet het aandeel van windmolens en zonnepanelen absoluut groeien. Maar laten we realistisch blijven. Zon en wind leveren slechts kleine hoeveelheden elektriciteit die bovendien nog niet worden opgeslagen voor de momenten dat de zon achter de wolken zit of de wind niet waait. Er wordt hard gewerkt aan grootschalige opslag, maar zover zijn we nog lang niet.»

HUMO Moet België dan doorzetten met de kernuitstap?

Taebi «Je mag geen enkele energiebron uitsluiten, zeker niet wanneer die bijdraagt aan de doelen om de CO2-uitstoot sterk te reduceren. Want dat wordt nog een enorme klus. Als we allemaal elektrisch gaan rijden, elektrisch gaan koken en elektrisch gaan verwarmen, hebben we meer stroom nodig. Die moet ergens vandaan komen, dus kun je maar beter alle opties onderzoeken. Ook de mogelijkheid van nieuwe kerncentrales.»

HUMO Nieuwe kerncentrales? Dat zien maar weinig Belgen gebeuren!

Taebi «Vanuit Europa lijkt het alsof de rol van kernenergie is uitgespeeld, omdat we vooral naar buurlanden als Duitsland kijken. De interesse neemt wél toe in China en India.»

HUMO Duitsland neemt afscheid van kernenergie wegens de kans op dramatische ongelukken. Is dat vanuit een moreel standpunt geen logisch besluit?

Taebi «Als je pleit voor de sluiting van kerncentrales wegens de gevaren, steek je je kop in het zand. Want je moet ook kijken naar de gevaren van de energiebronnen die ervoor in de plaats komen. Duitsland heeft al veel windmolens en zonnepanelen neergezet, maar heeft nog altijd steenkool en bruinkool nodig om de productie op peil te houden. Welnu, van fossiele brandstoffen weten we dat ze veel slachtoffers maken: arbeiders in de kolenmijnen, of mensen die vroegtijdig sterven als gevolg van de luchtvervuiling. Er zijn veel meer dodelijke slachtoffers van fossiele brandstoffen dan van kernenergie. Dat beseffen we niet altijd, want ze vallen buiten ons gezichtsveld. Terwijl een kernramp wekenlang prominent in het nieuws is.»

HUMO Als een ongeluk al mogelijk is in een modern en welvarend land als Japan...

Taebi «Wat er in Fukushima in 2011 is gebeurd, was een bijzondere samenloop van diverse problemen. Door een ongekend zware zeebeving raakten de veiligheidssystemen van de kerncentrale buiten werking. Na die ramp heeft de nucleaire industrie aanpassingen moeten maken. Zo leren we na iedere ramp steeds beter om kernenergie veiliger te maken. De vraag is: bij welk niveau is het risico aanvaardbaar?»

HUMO Hoe gegrond is de angst van de gewone burger voor kernenergie? De kans op een ramp valt nooit helemaal uit te sluiten.

Taebi «Wie niet helemaal thuis is in de materie, overschat het probleem en denkt meteen aan apocalyptische beelden, zoals we zagen in de HBO-serie ‘Chernobyl’. We zijn bang voor straling omdat we die niet kunnen zien. Maar je moet weten dat straling overal is. In de kamer waar wij nu zitten, is ook straling. Ze komt uit de muren, waar radon in zit. Voor iemand die de materie een beetje kent, is dat helemaal niet eng.»

HUMO Is er niet ook het risico dat een kerncentrale het doelwit wordt van een terroristische aanslag, of dat indringers toegang krijgen tot de reactor en een vreselijke ramp in gang kunnen zetten?

Taebi «Er is een potentieel gevaar als je in staat bent om een centrale bewust te laten stoppen met werken, of het koelsysteem uit te schakelen. Zoiets kan uiteindelijk leiden tot een kernsmelting, waarbij veel straling zal vrijkomen. Maar een kerncentrale wordt doorgaans goed bewaakt, soms zelfs gewapend.»

HUMO Maar misschien kan een terrorist een kernwapen maken, of een dirty bomb?

Taebi «Met de kennis die je vindt in een kernreactor, kun je echt geen kernwapens maken. Een dirty bomb is iets heel anders: die kun je maken met wat je vindt op de afdeling nucleaire geneeskunde van een ziekenhuis.»

HUMO De berging van radioactief afval is een probleem dat nog altijd niet is geregeld. Vindt u het ethisch om het afvalprobleem af te schuiven op toekomstige generaties?

Taebi «We hebben de verantwoordelijkheid om toe te werken naar zo’n definitieve berging. Dat dóén we ook: we onderzoeken mogelijkheden om het afval op te slaan in kleilagen, we zetten nu al geld apart om dat in de toekomst te gaan doen. Maar het punt is simpelweg dat niet al het afval uit kerncentrales voldoende is afgekoeld voor eindberging. Intussen zijn ze in Finland al begonnen met de bouw van een opslagplaats. En in Mol, bij de Nederlands-Belgische grens, bevindt zich een ondergronds laboratorium.»

HUMO Wat is dat toch? Nucleaire activiteiten bevinden zich opvallend vaak dicht bij landsgrenzen. Is dat niet dubieus?

Taebi (lacht) «Het is inderdaad een interessant fenomeen. Grappig genoeg klagen we in Nederland weleens dat de Belgische kerncentrale in Doel vlak bij onze grens ligt, maar omgekeerd staat onze kerncentrale in Borssele natuurlijk ook maar op een steenworp afstand van de Belgische grens. De keuze voor dat soort locaties lijkt me geen goed teken, want dan deel je de risico’s gratis met je buurland. Zo vrezen Nederlandse drinkwaterbedrijven dat het laboratorium in Mol ons grondwater misschien contamineert.»

HUMO Brengt het gebruik van atoomenergie ook geen risico op een wedloop met kernwapens met zich mee?

Taebi «Veruit de meeste landen die atoomenergie produceren, beschikken niet over de technologieën voor wapenproductie. Kernenergie en kernwapens zijn twee verschillende zaken die je van elkaar moet loskoppelen.

»Er is ook toezicht door het Internationale Atoomenergieagentschap, een waakhond die onaangekondigde inspecties doet en wereldwijd alle activiteiten rondom kernenergie in de gaten houdt.»

HUMO Wat is nu uw advies aan de Belgische politiek over de kernuitstap?

Taebi «Een beter begrip van technologie zou de politiek ten goede komen.»

HUMO U antwoordt ontwijkend. Bent u nu voor- of tegenstander van kernenergie?

Taebi «Geen van beide. Ik zie het als mijn taak als wetenschapper om te verhelderen, niet om stelling te nemen.»

HUMO Tegenstanders menen dat u pro kernenergie bent, voorstanders menen dat u contra bent.

Taebi (lacht) «Dan doe ik het goed! Het zou verkeerd zijn als ik maar door één van beide kampen werd aangevallen. Ik vind het gewoon onterecht om je, zoals jarenlang is gebeurd, tegen kernenergie te keren om ideologische redenen. We moeten leren om te erkennen dat er zowel nadelen als voordelen zijn, en om daar open over te debatteren.»

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234