null Beeld

Tekenaar Peter Van Straaten is overleden: herlees zijn 7 hoofdzonden uit het Humo-archief

De tekentafel van Peter van Straaten staat, zes hoog, bij een raam met uitzicht op rietkragen, duikende aalscholvers en het rusteloos voortjagende water van het Amsterdamse IJ. Een prachtig winterlandschap, zo leeg en stil in vergelijking met de drukte en de warrelingen in de hoofden van zijn personages.


Lees ook: Peter Van Straaten en zijn vrouw Els Timmerman

Zeventig is Van Straaten in het voorjaar geworden, een verjaardag die gevierd werd met ‘Alles en iedereen in duizend-en-één tekeningen’, een reuzenpaperback waarin het menselijk tekort zich liefdevol laat betrappen. ‘Een grootmeester van het isolement,’ zo roemde Gummbah hem. Waldemar Post vergeleek hem met het genie van Mozart. En nog een legioen andere collega’s betuigden hem de grootste eer in bladzijden vullende artikels. Veel tekenaars hangen met geschonken cartoons aan de wand bij Van Straaten – everyone loves Peter.

Aanleiding voor ons gesprek is ‘Een gelukkige hand’, de film van Pieter Verhoeff waarin Van Straaten zichzelf uittekent, schijnbaar zonder vlakgom bij de hand. Van de velden en bossen van zijn Arnhemse jeugd, waar hij in natuurdagboeken zijn eerste schetsen en waterverfschilderijen maakte, naar het Amsterdam waar hij op zijn achttiende stadsmens en kunstenaar wilde worden, en ten slotte weer terug naar de natuur, waar hij vóór een zware hartoperatie alvast afscheid ging nemen van enkele dierbare vogeltjes. Tussendoor bespreekt hij zijn intieme veldslagen met de liefde, de sigaret, de alcohol en het tekenpapier. Woensdagavond op de VPRO, niet te missen. In de film zit ook een achtdelig minifeuilleton verweven waarin actrice Renée Fokker trefzeker een aandoenlijk verwarde Agnes neerzet. Verbluffend hoeveel Van Straaten er in zijn literaire schepping zit: 'Agnes is eigenlijk Peter-in-een-rokje,' zou Fokker later zeggen.

Vanmiddag zit Peter-in-een-colbert voor me in de sofa, het vriendelijke, jongensachtige hoofd verschanst achter een dubbele verdedigingsgordel van gekruiste benen en armen. Hij zal zijn beschutte stelling pas verlaten als de eerste hoofdzonden de revue gepasseerd zijn.

HUMO Wellicht hebt u nog nooit een tekening gemaakt waarin niet minstens één hoofdzonde zit.

VAN STRAATEN «Toch ben ik niet gelovig opgevoed. Ik kan zelfs niet één hoofdzonde noemen.

»Ik heb wél een zondebesef: ik ben een held in me schuldig voelen. Als het buiten regent, denk ik meteen dat het aan mij ligt (lacht). En ik voel me nog meer schuldig over tekeningen die beter hadden gekund. Dat zijn er véél geweest, hoor. Maar uiteindelijk leg ik me altijd bij de feiten neer: ‘Ik heb vandaag niet beter in huis, ga de deur maar uit…’»

HUMO Hebt u zich ooit schuldig gevoeld over de inhoud van uw tekeningen?

VAN STRAATEN «Zeker niet over mijn pornografische tekeningen uit 'Nastoot' en 'Aanstoot'. Ik kan daar niet genoeg over de schreef gaan – zo vunzig mogelijk moeten ze zijn.

»Ik heb wel spijt van een aantal politieke tekeningen. Zo heb ik ooit ETA-activisten getekend als onschuldige lammeren, letterlijk. Die vergissing zou ik nu niet meer maken. Ook het automatisch links-zijn ben ik kwijt. Goddank.»

HUMO Wat verwijt u uzelf precies?

VAN STRAATEN «Mijn linkse opstelling was vooral een vorm van lafheid: ik ging gewoon mee met de gangbare opinies op de redactie van Vrij Nederland. Renate Rubinstein roeide vaak tegen de stroom in, maar de meeste journalisten deelden hetzelfde gedachtegoed. Een aantal maatschappelijke ontwikkelingen hebben we gewoon niet willen zien. Het vreemdelingenprobleem, bijvoorbeeld, is heel lang ontkend. En nu zitten we met de gevolgen. Net als jullie.

»Nu doet links of rechts er niet meer toe, in mijn tekeningen. Ze moeten leuk zijn, dat is mijn criterium. Een schaterlach haal ik niet, maar een glimlach wil ik graag bewerkstelligen.»


Jaloersheid

HUMO Wat vindt u de ergste hoofdzonde?

VAN STRAATEN (laat zich het lijstje voorlezen en wikt) «Jaloersheid, geloof ik. Gelukkig heb ik er zelf geen last van. Hoewel… Er is toch een verschil tussen gifgroene jaloersheid en iemand benijden om een gave.»

HUMO Omdat benijden een hoge vorm van bewondering en respect kan zijn - jalousie de métier?

VAN STRAATEN «Ik denk zo vaak: haalde ik maar het niveau van die of die. Een leger van tekenaars bewonder ik. Veel te veel om aan een opsomming te beginnen.»

HUMO Neem er één, uw broer Gerard van Straaten: illustrator van Pietje Bell en Dik Trom-boeken, en de geestelijke vader van de Kameleon-serie.

VAN STRAATEN «Mijn broer benijd ik zeer om zijn technische vaardigheid. Als kind heb ik hem vaak geïmiteerd. Soms geef ik de Amsterdamse kunstnijverheidsschool (de voorloper van de Rietveld Academie, waar Van Straaten gestudeerd heeft, red.) de schuld van mijn beperkingen: technisch-tekenkundig was dat een zeer gebrekkige opleiding. Nu besef ik dat mijn onvolkomenheden ook in mezelf zitten. Mijn broer is gewoon een veel groter talent, een écht talent. Hij kon álles tekenen. Ik moet woekeren met mijn talent.»

HUMO Siegfried Woldhek, portrettist in onder andere Vrij Nederland, noemt u ‘wereldniveau’, andere collega’s hebben u vergeleken met Mozart. Laten we zeggen dat uw gebreken niet van het blad afspatten.

VAN STRAATEN «Dat is mijn kunstje: wat ik niet kan tekenen, laat ik weg. Gezichtsuitdrukkingen krijg ik aardig op papier, maar handen en voeten zijn een ramp.»

HUMO Terwijl al die twijfelende, onhandige handen zo belangrijk zijn in uw tekeningen.

VAN STRAATEN «Toch heb ik ze zelden echt goed op papier gekregen. Vrouwen met naaldhakken vind ik ook erg moeilijk om in alle standen goed te tekenen. Dat is altijd weer een worsteling. Mijn vrouw wijst er me telkens op: ‘Die voet moet anders.’ Spontaan krijg ik het niet uit mijn vingers. Mijn talent komt eigenlijk neer op een paar trucjes die ik beheers en uitvoer. Ik leer nog iedere dag bij.»

HUMO Kent u het motto van de jezuïeten: plus est en vous?

VAN STRAATEN «Met jezuïeten heb ik niets te maken. Ik doe mijn best, dat is genoeg.»

HUMO Welk talent had u graag gehad?

VAN STRAATEN «Het moet heerlijk zijn om goed piano te kunnen spelen, maar ik ambieer het niet. Ik wil graag tekentalent, maar dan méér dan ik gekregen heb.

»Op de middelbare school was het mijn droom te gaan acteren. Dat is de wens van alle verlegen mensen: op het toneel kan je je verlegenheid even afleggen. Het is anders uitgedraaid: mijn tekeningen zijn beroemd, en ik blijf buiten beeld. Al bij al is dat een aangename positie. Ik ben graag anoniem.»

HUMO In ‘Het literaire leven’ stelt u de boekenwereld voor als poel van haat, afgunst en achterklap.

VAN STRAATEN «Dat is ook écht zo, hoor. Schrijvers onder elkaar zijn geen prettige mensen, merk ik voortdurend. Ze gunnen elkaar het licht in de ogen niet. Kunstschilders zijn van hetzelfde slag.»

HUMO Zit er in tekenaars minder venijn?

VAN STRAATEN «Cartoonisten en politieke tekenaars gaan ontzettend aardig met elkaar om. Misschien omdat de spoeling dunner is: er zijn er gewoon veel minder, en iedereen heeft z'n plaats. Wij kunnen het ons permitteren elkaar te bewonderen. Ook musici zijn doorgaans vriendelijker voor elkaar dan schrijvers.»

HUMO Zit het u dwars dat u nog nooit een grote retrospectieve tentoonstelling gekregen hebt in een museum voor schone kunsten?

VAN STRAATEN «Ik zal niet weigeren als ze het me aanbieden, maar ik hoor niet in een museum.»

HUMO U hebt geen kunstenaarsziel?

VAN STRAATEN «Absoluut niet. Ik wil mijn tekeningen meteen gepubliceerd zien en ik wil er geld voor. Dat willen kunstenaars allemaal niet: zij zullen doorgaan, ook als ze er níét voor betaald worden. Ik wil een publiek, en liefst ook applaus. De krant is mijn expositieruimte. Bovendien zíén de originele tekeningen er niet uit. Als het misgaat in een tekening, kleef ik er gewoon een plaketiket overheen. Die bladen hang je niet aan een muur in een museumzaal.»

HUMO De grote erotische prententekenaars uit de 19de eeuw worden nog altijd geëxposeerd. Met uw pornografische werk hoort u toch helemaal thuis in die traditie?

VAN STRAATEN «Dat is een beetje mijn kunst, ja. Die erotische tekeningen zijn gaver, meer bedoeld om aan de muur te hangen. Al kan je ook dát werk niet vergelijken met het meesterschap van Félicien Rops, bijvoorbeeld. Maar laat ik niet klagen: ergens in het voorjaar krijg ik een tentoonstelling in het Parijse Musée de l'Eroticisme.»

undefined

null Beeld


IJdelheid

HUMO Eerder dit jaar, ter gelegenheid van uw zeventigste verjaardag, bent u zowat doodgeknuffeld in de bladen. Streelde dat uw ego?

VAN STRAATEN «Ik krijg graag erkenning, maar tegelijk word ik een beetje treurig en ongemakkelijk van al die aandacht. Als er op mijn 75ste zo nodig wéér gevierd moet worden, ga ik het zelf wat kalmer aan doen. ‘Een gelukkige hand’ was vooral hard werken. Voor Pieter Verhoeff, voor mijn vrouw én mezelf. Het is een aanslag op je leven, hoor: constant die camera om je heen. Vermoeiend.»


Gulzigheid

VAN STRAATEN «Hoe kan gulzigheid een zonde zijn? Ik ben zéér gulzig. Als het eten lekker is, kan ik echt proppen. Ik wil ook een beetje lekker zitten in het restaurant, en de bediening mag niet te formeel zijn. Voor mij geen clichés als ‘Hebt u al een keuze gemaakt?’ en ‘Prettige voortzetting’. Ik wil ook mijn fles wijn op tafel hebben, zodat ik zelf kan bijschenken.»

HUMO In uw werk komt de worsteling met de drankduivel sterk naar voren. Hoe staat het er nu mee?

VAN STRAATEN «Het drinken heb ik achter me gelaten. Ik kán het niet meer, en ik word sneller moe dan dronken - het gevolg van de oude dag. Vroeger was ik vooral geïnteresseerd in die dronkenschap. Nu drink ik met stroomstoten: er zijn dagen dat ik niets drink, maar als ik aan de wijn begin, komt snel de aandrang om nog een fles open te maken. Mijn vrouw heeft het ook: wij zijn zuiplappen, geen alcoholisten. Ik zou best een week zonder wijn kunnen, alleen komt het er niet van.»

HUMO Om één of andere reden heb ik u altijd geassocieerd met bier en jenever, met de drankcultuur van de Amsterdamse bruine kroegen.

VAN STRAATEN «Als jongen ben ik begonnen met een stelletje: bier en jenever gecombineerd. Dat maakt je ontzettend snel dronken, wat ik toen heel aangenaam vond. Nu gaat het me om de smaak. Het ontgaat me wat de aardigheid is van niet meer op je benen kunnen staan. Al blijft het prettig om aangeschoten te zijn.»

HUMO Welk soort dronk hebt u? Wordt u agressief, sentimenteel, klagerig, pedant…

VAN STRAATEN «Nee hoor, drank maakt me vrolijk en praterig. Daarmee is het allemaal begonnen: drank maakte mijn tong los. Ik heb toch niks te melden wat de moeite waard is, vond ik vroeger, en dus zweeg ik altijd. Drank hielp me mijn angst en gêne te overwinnen.»

HUMO Voor Agnes is drank: troost.

VAN STRAATEN «Voor iedereen, denk ik. Ook voor mij. Maar Agnes gebruikt drank toch vooral als een soort verdoving, om niets meer te hoeven voelen. Ik dronk juist om mijn gevoelens te versterken.»

HUMO In de documentaire zweert u voor de zoveelste keer het roken af, en u méént het ook. Even lijkt u een personage uit één van uw eigen cartoons.

VAN STRAATEN (onverstoorbaar) «Ik bén gestopt, maar ik mis de sigaret nog dagelijks. Roken is een verschrikkelijke verslaving. Als ik was blijven doorroken, waren mijn dagen geteld geweest. Ik heb bypasses gekregen, maar ook die slibben dicht.»

HUMO Roken, drinken, seks, tekenen en vogels spotten zijn allemaal middelen om aan de realiteit te ontsnappen.

VAN STRAATEN «Het zou best kunnen dat ik een escapist ben. Ik hou ervan om alleen te zijn, in de natuur.»

HUMO ‘Daar ben ik gelukkig,’ zegt u in de film.

VAN STRAATEN «Tja… Toen ik de film terugzag, viel het me op hoe vaak ik het woord ‘geluk’ in de mond neem. Véél te vaak.»

HUMO Bent u bang voor geluk?

VAN STRAATEN «Nee, alleen had ik het woord niet zo nadrukkelijk en zo dikwijls hoeven uit te spreken. Ik ben het wel nog altijd eens met wat ik aan het eind zei: ‘Je kunt tegelijk verdriet hebben en gelukkig zijn.’»

HUMO U zegt ook: ‘In mijn tekeningen gaat het niet over een snijdend verdriet, het is een zacht verdriet dat ik heel lekker vind.’

VAN STRAATEN «Het mag een beetje schrijnen. De combinatie van wanhoop en vrolijkheid vind ik heel prettig.»

HUMO Hier spreekt uw leermeester Simon Carmiggelt.

VAN STRAATEN «Ik ben zeer schatplichtig aan hem. We zijn zelfs verwante geesten.»

HUMO Mag ik er nog een paar andere raden? Remco Campert, Chet Baker, Miles Davis, Randy Newman…

VAN STRAATEN «Dat klopt allemaal, vooral Randy Newman. Voeg er ook Elsschot bij. En FB Hotz. Ik hou van zijningehouden schrijfstijl, zijn vermogen om zinnen een elektrische lading te geven. Heerlijk om te lezen.»

HUMO Bent u gulzig naar kennis?

VAN STRAATEN «Ik zoek graag iets op in een encyclopedie, maar daar blijft het bij. Ik word niet zenuwachtig van de gedachte dat ik niet alles weet.»

HUMO Moet een politiek tekenaar niet elke snipper politiek nieuws verslinden?

VAN STRAATEN «Juist niet. Ik mag vooral geen expert worden, want dan kan ik beter commentaren gaan schrijven. Mijn kennis móét een beetje oppervlakkig zijn om de hoofdzaken van de details te onderscheiden.»


Gierigheid

HUMO Geeft u veel uit?

VAN STRAATEN «Veel te veel. Door mijn hoge vaste lasten zit ik voortdurend in geldnood. Verder doe ik geen buitensporige dingen: ik draag geen dure kleren en rij met een bescheiden auto.»

HUMO Wordt u, naar uw zin, voldoende betaald voor uw tekeningen?

VAN STRAATEN «Ik denk het wel. Als je in dit vak rijk wil worden, moet je een stripje maken à la 'Peanuts'. Dat kan je blijven verkopen. In Nederland hebben we ook geen galeriecircuit voor illustrators, zoals in Engeland. Alle initiatieven zijn over de kop gegaan; geen hond geeft iets voor een tekening. Ik krijg veel aanvragen om een originele tekening te kopen, maar de lust bekoelt zodra ze de prijs horen. Meer dan honderd euro wil men niet neertellen, maar daar doe ik het niet voor. Een origineel kost rond de 750 euro. Dat is niet veel geld.»

HUMO In welke mate vindt u geld belangrijk?

VAN STRAATEN «Met geld koop je vrijheid: je kan het belang ervan dus moeilijk overschatten. Het liefst zou ik miljonair zijn, maar het zit er niet in. Ik zou ook niet zonder bezit kunnen leven.»

HUMO Bent u een hamsteraar?

VAN STRAATEN «Ik heb de neiging niks weg te gooien. Het liefst moet alles blijven zoals het is. Ik ben zeer behoudend, in alle opzichten. Ook als tekenaar ben ik geen nieuwlichter.»


Gramschap

HUMO U lijkt het type dat heel moeilijk kwaad te krijgen is.

VAN STRAATEN «Dat is waar. Ik ben meegaand, geen ruziemaker. Ik hou niet van ruzie. Dat is altijd zo geweest.»

HUMO Waar kunt u zich wél druk in maken?

VAN STRAATEN «Ik wind me nooit op. Hoewel… de privatiseringsgolf in Nederland staat me zwaar tegen. Als ik eraan denk hoe ze onze spoorwegen en taxi’s hebben vernield. Een schande! En wat een onzin ook: waarom moet je de spoorwegen privatiseren als ze een monopolie hebben? Sommige treinen kunnen niet rijden omdat er bladeren op de sporen en bovenleidingen liggen: de mensen die die bladeren moesten weghalen, zijn weggesaneerd. Ons licht en ons gas komen ook nog aan de beurt, en in de zorg mag je voortaan zelf een verzekeraar uitkiezen. Vindt u dat normaal? Dat zou de overheid toch moeten organiseren.

»Nu ik me toch opwind: we hebben hier een ongelooflijke staatssecretaris van Cultuur die vindt dat de musea ‘naar het publiek toe' moeten werken. Want die musea zijn stoffig en die schilderijen hangen daar maar. Dat is typisch voor een mentaliteit die geen respect toont voor kunst: ‘Haal die rommel toch van de muur en doe maar gewóón.’ Het valt me op dat België zijn schilders veel meer eert. In jullie musea kun je regelmatig werk van moderne Belgische kunstenaars zien. In Nederland wil elk museum een Anselm Kiefer, terwijl de Nederlandse kunstenaars niet aan de bak komen.»

HUMO Is woede een drijfveer?

VAN STRAATEN «Mijn politieke prenten komen heel soms voort uit boosheid, al probeer ik die boosheid altijd in te tomen. Ik wil mezelf niet overschreeuwen, dan heeft het geen effect meer. Vaak is het een kwestie van de actualiteit even te laten bezinken. Als tekenaar voor een weekblad, Vrij Nederland, heb ik altijd wel een paar dagen tijd om nog eens goed na te denken, net genoeg om alles weer in het juiste perspectief te zien.

»Maar ik heb niet de illusie dat ik mensen van mening kan doen veranderen, hoor. Uiteindelijk teken je toch altijd voor je medestanders, je wordt zelfs hun spreekbuis.»

HUMO Het zijn interessante tijden voor een politiek tekenaar in Nederland: sinds de moord op Fortuyn blijven de onderwerpen op je schoot springen.

VAN STRAATEN «Het is moeilijk om te kiezen, dat klopt. Veel ingrijpende ontwikkelingen zijn al vóór Balkenende ingezet. Die privatiseringen, bijvoorbeeld, zijn beslist door het kabinet-Kok. De PvdA heeft zich laten inpakken door de VVD.

»Het is al heel lang geleden dat we nog een echt socialistisch kabinet gehad hebben. (PvdA-lijsttrekker) Wouter Bos houdt zich zeer rustig in de oppositie, maar welk beleid wil hij eigenlijk? Hij wil de zogenaamde kloof tussen hoge en lage kunst slechten, maar voor mij bestaat er alleen maar hoge kunst. De socialisten willen voortdurend gelijkschakelen, maar daarmee maken ze veel kapot. Kijk maar hoe men ons onderwijs verwoest heeft: men gaat altijd uit van de slechtste leerlingen, waardoor de betere niet het onderwijs krijgen dat ze verdienen. In de jaren 60 is veel moderne onzin uitgevonden waar we nu nog last van hebben.»

HUMO Het is weer tijd voor een welbegrepen elitarisme?

VAN STRAATEN «Eigenlijk wel, ja. Het is toch te gek dat je uitgeloot moet worden om geneeskunde te mogen studeren? Waarom laat men niet gewoon de beste studenten toe?»

HUMO U komt uit een liberaal VVD-nest. Wat betekent dat?

VAN STRAATEN «In verkiezingstijd hing er een affiche van een liberale politicus voor het raam. Mijn vader was een echte VVD’er. Hij vond het verschrikkelijk dat we Indië kwijt waren geraakt. In mijn familie waren het nog echt oud-kolonialen.»

HUMO U bent niet links niet rechts, maar dolend averechts.

VAN STRAATEN «Dat vind ik een weelderige positie. Ik wil iedereen z’n vet kunnen geven. Je ziet bijna geen politieke prenten meer die ergens vóór zijn, zoals propagandisten indertijd tekeningen maakten van een arbeidster die een roos plukte met een kind op de arm. Mijn tekeningen zijn geen statements, maar vermoedens. En vaak blijken die vermoedens te kloppen.»


Onkuisheid

VAN STRAATEN «Bij deze zonde kan ik me niets voorstellen. De geslachtsdaad uitoefenen hoort bij het dagelijks leven.»

HUMO Bestialiteit?

VAN STRAATEN «Misschien is dat onkuisheid, ja. Dieren kunnen hun toestemming niet geven. En natuurlijk ben ik erg tegen kinderverkrachting.»

HUMO Uw cartoons bevestigen de inzichten van de sociobiologie: bij het mensendier draait alles rond seks en de strategieën om seks te krijgen.

VAN STRAATEN «In wezen is seks overlevingsdrift. Daar valt niets aan te veranderen. Ik merk ook dat ik er telkens weer naar terugkeer in mijn tekeningen, omdat ik het zo leuk vind. Soms spreek ik mezelf toe: laat ze nou niet wéér in bed gaan liggen (lacht).»

HUMO Heeft het ermee te maken dat u een laatbloeier in de liefde bent?

VAN STRAATEN «Dat zal wel: misschien zijn mijn tekeningen een inhaalslag. Maar eigenlijk denk ik daar liever niet over na. Ik doe alles intuïtief, want als ik ga nadenken over een tekening, komt er geen streepje meer op papier. Ik wil niet de kenner van mijn eigen werk zijn, dat laat ik graag aan anderen over. Misschien ben ik bang om mijn argeloosheid te verliezen? Wie zal het zeggen? Ook daarover wil ik liever niet tobben.»

HUMO Komt u nog in bekoring?

VAN STRAATEN «De bekoring is er zeker, maar tegelijk ben ik seksueel lui geworden. Een vrouw veroveren interesseert me niet meer. Ik zie op tegen de praktische beslommeringen.»

HUMO Het is allemaal te omslachtig geworden?

VAN STRAATEN «Ja, ik zie op tegen het gedoe, vooral bij vreemdgaan. Aan een echte verhouding ben ik zelfs nooit begonnen. Het moet verschrikkelijk zijn om met een dubbele agenda te leven. Daar ben ik niet voor gemaakt.»

HUMO In uw cartoons is seks nooit een glorievolle onderneming.

VAN STRAATEN «Ik wilde de andere kant laten zien: het geknoei en het geklungel. Vooral de heren komen er niet te best uit. Die invalshoek levert natuurlijk ook humor op. Er moet toch altijd iets te lachen vallen, ook in mijn erotische tekeningen.»

HUMO ‘Porno met een knipoog,’ noemde u ze.

VAN STRAATEN «Het mag niet alleen botte wellust zijn. Ik wil ook de grap.»

HUMO Bezorgt het maken van erotische tekeningen u een ander soort genot?

VAN STRAATEN «Toch wel, ja. Vroeger werd ik zelfs opgewonden tijdens het tekenen. Dat is nu veel minder. Ik weet niet wat er gebeurd is (lacht)

HUMO En de lust van het tekenen zelf?

VAN STRAATEN «Dat blijft een groot lichamelijk plezier. Tekenen is als schaatsen, als het lekker gaat: het sublieme gevoel op goed ijs een paar volmaakte slagen te maken.»

HUMO Als u tekent zit u ook helemaal in de tekening, met een gretigheid alsof u het blad wil opeten.

VAN STRAATEN «Ik ben ontzettend bijziend. Maar inderdaad, ik verdwijn graag in een tekening. Als kind had ik dat al. Zéér genotvol.

»Schrijven is veel afstandelijker, veel lastiger. Daarom doe ik het ook niet meer. Ik ben enthousiast aan Agnes begonnen, maar later is het een soort huiswerk geworden. Bij het tekenen heb ik geen uitstelrituelen. Ik ga niet eerst al mijn potloden slijpen, ik wil meteen aan de slag.»


Traagheid

HUMO Voelt u zich schuldig als u niet werkt?

VAN STRAATEN «Ik voel me beroerd als ik een tijd niet werk. Dan zegt m'n vrouw: 'Peter, ga in godsnaam weer aan het werk, want je bent ongelukkig.' Zelf heb ik dat niet in de gaten

»Ik ben absoluut geen workaholic, al beweert men dat soms. Ik kan makkelijk uren nietsdoen. Voor mijn gezondheid ga ik drie keer per week naar de fitness: daar ben ik telkens een halve dag mee kwijt. En iedere dinsdag ga ik biljarten met leeftijdgenoten en nog ouderen: is er ook weer een dag om. Bovendien verlummel ik vreselijk veel tijd, wat ik overigens zeer aangenaam vind. Maar: al die vrije tijd mag niet te lang duren.»

HUMO Soms maakt u zes tekeningen per dag, zegt u in de film. Dat lijkt me ongelooflijk veel.

VAN STRAATEN «Ik tel ze niet echt, maar ik heb er ooit eens acht gemaakt, in een uurtje of zeven. Als het lekker loopt, gaat het hard, hoor. Ik moet alleen een blanco dag hebben. Als ik ergens een afspraak heb, komt het tekenen er niet meer van.»

HUMO Als kind noemden ze u 'de slome'. Zit dat nog altijd in u?

VAN STRAATEN «Ik ben nooit haantje-de-voorste geweest.»

HUMO Altijd sloffend achter de rest?

VAN STRAATEN «Ja, daar heb ik me altijd heel wel bij gevoeld. Ik heb er erg aan moeten wennen dat het leven een wedstrijd is. In de zandbak zei een jongetje ooit tegen me: 'Ik heb veel grotere schoenen dan jij.' Dat was de eerste ontnuchtering (lacht). Nu probeer ik zoveel mogelijk hors concours mee te doen.»

HUMO In bijbelse zin betekent traagheid: onvoldoende naar het goede streven, te weinig engagement tegenover de medemens en de wereld aan de dag leggen.

VAN STRAATEN «Dan ben ik heel traag.»

HUMO Peter van Straaten rent niet meteen naar de telefoon om een gift te melden als er op televisie een tsoenami-benefiet is?

VAN STRAATEN «Ik zal wel iets geven, maar niet meteen. Wat dat betreft is traag een woord dat goed bij me past: ik zal me niet gauw inzetten voor de medemens. Vroeger heb ik er vaak mee geworsteld: ‘Moet ik in mijn vrije uurtjes geen broederhulp worden?’ Ik voelde me schuldig over mijn gebrek aan concrete betrokkenheid. Nu niet meer. Ik ben een oude man die vindt dat iedereen zijn eigen boontjes maar moet doppen.»

HUMO U kunt terecht inroepen dat uw tekeningen veel vreugde zaaien.

VAN STRAATEN (grijnst) «Die smoes kan ik altijd als excuus aanvoeren.»

HUMO Krijgt u veel reacties van onbekenden?

VAN STRAATEN «Regelmatig. Ik vind het nog altijd leuk om complimenten te krijgen: ze geven me de moed om door te gaan. Ik laat het niet zo merken, maar ik ben vrij ijdel. Aardige woorden van collega’s strelen me nog het meest.»

HUMO Wordt u kregelig wanneer het applaus uitblijft?

VAN STRAATEN «Dat is me nog niet overkomen. (Denkt na) Ik wil er wel op voorbereid zijn. Op een dag is het voorbij, omdat de lezer of de tekenaar er genoeg van heeft. Het tragische van dit vak is dat de lezer bijna altijd eerder afhaakt dan de maker. Ik weet dat ik ooit nog tekeningen zal willen maken terwijl niemand ze nog wil zien. Treurig, maar er is niets aan te doen.»

HUMO Komaan, die vernedering zal u toch bespaard blijven?

VAN STRAATEN «Ik weet het niet. Af en toe bekruipt me die angst. Frits Müller is uit HP/De Tijd verbannen: ze hadden genoeg van ‘m, terwijl hij nog heel leuke prenten maakte. Toen dacht ik: dit zou me ook kunnen overkomen.

»Mijn collega’s kunnen me wel roemen, maar uiteindelijk gaat het om een handvol lieve mensen. Als het publiek me niet meer wil, kan ik hoog springen en laag springen: dan houdt het op. In Humo's Pop Poll ben ik de laatste jaren ontzettend aan het zakken. De laatste keer stond ik niet eens meer in de toptien van beste tekenaars, terwijl ik ooit vierde heb gestaan.»

HUMO Wees gerust, uit grotere leesonderzoeken blijkt dat u veel hoger scoort: bij vrouwen bent u sinds jaar en dag zelfs de populairste cartoonist.

VAN STRAATEN «Goh, dat heb ik nooit geweten. Het doet me plezier - wat weer bewijst dat ik ijdel ben. Toch ben ik niet erg gerust op die leescijfers. Als je ziet wat de kijkcijfers aanrichten op televisie! Dat is een ramp voor goede programmamakers.»

HUMO In uw tekeningen wordt ouderdom meestal voorgesteld als een verschrikking.

VAN STRAATEN «Dat is het toch ook? Ik zie weinig voordelen aan ouder worden. Denk alleen al aan al die lichaamsdelen waarvan de functies verminderen. Jong zijn is natuurlijk evenzeer een ramp. Ik was dolgraag vijfenveertig gebleven, een heerlijke leeftijd.»

HUMO Ter gelegenheid van uw veertigste verjaardag schreef u nog een somber vers: ‘Veertig, de bocht om en dan dat saaie, lange end naar de dood.’

VAN STRAATEN «Dat tekent de diepe midlifecrisis waarin ik toen zat: ik dronk behoorlijk veel, sleepte me voort en vond dat ik nog niets bereikt had. Ineens kwamen er ook tal van onzekerheden op me af. Ik ging me bijvoorbeeld afvragen of ik wel mijn hele leven moest blijven tekenen. Dat heeft zo anderhalf jaar geduurd, en toen dacht ik: mag ik dit werk alstublieft nog héél lang blijven doen? Ik was verlost van alle gepieker.»

HUMO Toch komt er onvermijdelijk een dag waarop uw vingers uw brein niet meer kunnen volgen, of omgekeerd.

VAN STRAATEN «Ook dat is een schrikbeeld. Ik zou me geen raad weten als ik niet meer kon werken - dat kan ik me zelfs niet voorstellen. Na mijn tweede hartinfarct heb ik een tijdje in de put gezeten. Dat is pas overgegaan toen ik weer kon beginnen te tekenen.

»Mijn grootste angst is dat ik 't zelf niet zal doorhebben als het op een dag voorbij is. Dat ik meesterwerken denk te tekenen, terwijl de rest van de wereld ziet dat het rommel is. Ik heb mijn vrouw gevraagd daarvoor alert te blijven. En tot die dag blijf ik gewoon maar doorgaan.»

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234