Terug naar school: de hoofddoekenkwestie

Karin Heremans is directrice van het Koninklijk Atheneum Antwerpen, en in die hoedanigheid ook het brandpunt van een maatschappelijk debat: sinds begin dit schooljaar zijn hoofddoeken verboden binnen de schoolmuren. Het protest tegen de maatregel leek aanvankelijk vrij marginaal - een tiental misnoegde ouders aan de schoolpoort, geringe weerslag op de inschrijvingen - maar in de loop van de week werd duidelijk dat het verzet toch heftiger was dan gedacht.

Op donderdag hadden drieëndertig meisjes zich al officieel uitgeschreven. Voor de poort van het Atheneum in Hoboken, waar ook een hoofddoekenverbod van kracht ging op 1 september, verzamelden zich zelfs een driehonderdtal actievoerders.


Karin Heremans « Ik heb de indruk dat de toestand in het Atheneum van Hoboken nog grimmiger is. Hier loopt alles nog vrij correct, vind ik: het zijn ook voornamelijk vrouwen aan de poort.

»We dachten dat het zou uitdoven, maar elke ochtend staan ze hier weer. De betogers hebben toelating van de stad om actie te voeren tussen halfnegen en halfelf. De meerderheid van de leerlingen doet de hoofddoek af, maar de actievoerders proberen meisjes wél te intimideren.

»Ze proberen het geschil ook voor de rechtbank te brengen. Vanmorgen kwamen elf leerlingen met twee begeleidsters vragen om een 'weigeringsdocument'. Een school màg wettelijk gezien geen leerlingen weigeren, ze proberen dus om een proces uit te lokken. Ik heb hen gezegd: 'Ik weiger niemand, maar jullie houden je niet aan het schoolreglement.'»


HUMO Vorige week donderdag raakte bekend dat er 33 meisjes officieel zijn uitgeschreven. 95 leerlingen waren nog onwettig afwezig.

Heremans «Dat klopt. Waarom die afwezig zijn, weten we niet zeker. Het is niet abnormaal voor deze tijd van het jaar: het kan zijn dat ze op een andere school zijn ingeschreven. Het kan ook zijn dat ze nog in het buitenland verblijven. In scholen als de onze schrijven leerlingen zich vaak nog in de loop van september in. Binnen een week of zo zullen we een beter zicht hebben op wie echt weg is, en wie gewoon te laat.»


HUMO Hoe is de sfeer binnen de school?

Heremans «Op de speelplaats en in de klassen is het heel rustig gebleven. Binnen de schoolmuren hebben we hier een veilige haven, en ik wil dat ook zo houden. Een deel van de meisjes was echt blij met het verbod op hoofddoeken. Die kwamen ons vertellen dat ze een hoofddoek moesten dragen van hun familie, maar dat ze blij waren dat ze hem hiér tenminste konden afzetten. Er waren er die kwamen zeggen: 'Gelukkig dat die hoofddoeken weg zijn, nu zijn we tenminste weer allemaal gelijkwaardig.' De hoofddoek was ook een manier geworden om te laten zien: ik ben geloviger dan jij, ik ben béter dan jij. Door dat symbool weg te halen, is ook die morele superioriteit weggevallen.

»Voor anderen was het moeilijker. Ik heb gisteren alle leerlingen toegesproken in het auditorium. Een paar meisjes zijn binnengekomen met een héél doorschijnend doek over het hoofd, trillend van de emotie. Een heel aandoenlijk moment vond ik dat. Maar toch, voor het oog van alle leraars en medeleerlingen, hebben ze hun hoofddoek afgedaan.

»Op zo'n moment zijn er geen woorden nodig: het was muisstil in de zaal. Ik heb die meisjes uit de grond van mijn hart bedankt.»

Het volledige artikel leest u in Humo 3601 van dinsdag 8 september.

Terug naar school: de hoofddoekenkwestie (vervolg)

HUMO U zei in een interview dat u heel lang hebt nagedacht over dit hoofddoekenverbod.

Heremans «'t Is een lang proces geweest, dat eigenlijk begonnen is na elf september 2001, de aanslagen in New York. Er zaten toen vijftig nationaliteiten bij ons op school, waaronder heel wat leerlingen die familie waren verloren in oorlogsomstandigheden. Toen er gepraat werd over een minuut stilte voor de slachtoffers van de Twin Towers, laaiden de emoties hoog op. 'Voor onze familie is ook nooit een minuut stilte gehouden.'

»We hebben toen een minuut stilte gehouden voor iedereen ter wereld die ooit in gewelddadige omstandigheden om het leven is gekomen. En we zijn ook een dialoog aangegaan met de hele school, met alle levensbeschouwingen. Dat hebben wij altijd gedaan. Ik hoor nu linkse groeperingen zeggen: die directrice moet in dialoog gaan met haar leerlingen. Ik heb tien jaar niks anders gedaan!

»Maar op een gegeven moment merkten wij dat er een radicalisering plaatsvond. Dat uitte zich niet alleen in gedrag, maar ook in kledij. Plots zag je van die lange, zwarte gewaden.»


HUMO Van wie ging dat dan uit?

Heremans « Van een bepaalde conservatieve stroming.»


HUMO In een krant stond dat vooral de meisjes zelf elkaar onder druk zetten.

Heremans « Dat hebben de leerlingen zelf gezegd, ja. Ik kan dat moeilijk beoordelen: sommige jongens vonden het wel belangrijk, andere niet. Hier op school zat de radicalisering inderdaad vooral bij meisjes, maar maatschappelijk zit ze vooral bij mannen op leeftijd.

»Enfin, in 2003 hebben wij nog een modeshow georganiseerd rond hoofddoeken, ludiek opgevat. Omdat wij als school de taak hebben om van leerlingen individuen te maken. Er waren er die een halve hoofddoek droegen, omdat ze zelf zeiden: ik weet niet goed wat ik ermee aanmoet. Maar zes jaar later is de discussie helemaal van toon veranderd, het gaat niet meer over draag ik een hoofddoek of niet, maar hoé moet je die hoofddoek dragen? Tot waar moet hij komen?

» De verhouding tussen moslims en niet-moslims was ook grondig veranderd: op dit moment is tachtig procent van onze leerlingen moslim, maar dat wil niet zeggen dat wij een moslimschool willen worden. Wij stààn ergens voor: wetenschappelijk onderzoek, de vrijheid van het individu, de democratische rechtsstaat.»


HUMO Ziet u het als een soort falen voor de school dat u een verbod op hoofddoeken moest instellen? Je zou kunnen zeggen dat dat een inbreuk is op de vrijheid van het individu.

Heremans «Wij reageren gewoon op een evolutie. Het probleem was dat meisjes de school verlieten omdat ze zich niet mee goed voelden in een klas met alleen maar hoofddoekenmeisjes. Dat sommigen hier een maand school liepen en een hoofddoek opzetten. Dat sommige oud-leerlingen de school binnenkwamen en opeens een hoofddoek droegen. »


HUMO Kreeg u klachten van meisjes die onder druk werden gezet?

Heremans «Ja.

»Ik vind: elke vrouw heeft het recht een hoofddoek te dragen, maar de vrouw naast haar heeft ook het recht om er géén te dragen en gelijkwaardig behandeld te worden. Je moet met je twee voeten in de praktijk staan om te weten wat wij bedoelen. Iedereen heeft er een mening over, maar hier ben ik directeur, met een middenkader en leraars, en hier hebben wij vastgesteld dat het doorsloeg. Wij hebben besloten: als we willen dat er hier plaats blijft voor alle overtuigingen, moeten we het reglement veranderen.

»Ik denk dat wij in Antwerpen misschien een stukje voor zijn op de rest van de samenleving. Het is pas nu dat mensen zien: oeioei, die zijn met zoveel! En afgaand op gesprekken met mijn collega's is de volgende stad waar we dat gaan merken Mechelen. Maar goed, wat ik wilde zeggen: om vrijheden te vrijwaren, moet je praktische afspraken maken. Nu is dat hier op school, maar op termijn zal het evenzeer nodig zijn in de gezondheidszorg, in overheidsgebouwen....»

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234