The Divine Comedy: 'Niemand saboteert mijn songs beter dan ikzelf. Of het moet de platenfirma zijn'

Neil Hannon van The Divine Comedy blijft de meest inventieve en excentrieke songwriter van Noord-Ierland en omstreken. Dat bewijst hij opnieuw op ‘Office Politics’, de twaalfde plaat van de band, die hij in het Koninklijk Circus komt voorstellen. Maar opgelet: enkel in uw spontaanste bui bent u welkom. ‘Ik heb een hekel aan georkestreerde lol.’

'Ik ben eerlijk tot in de kist. Behalve tijdens interviews'

Neil Hannon is op me aan het wachten in het station van King’s Cross in Londen, pal boven perron 9¾, van waaruit de mythische Hogwarts Express naar de tovenaarsschool van Harry Potter vertrekt. Op z’n tweed jasje zit ondersteboven een badge waarop in piepkleine lettertjes staat: ‘Post modernist’. ‘Ik vond die badge íéts te pretentieus en om ze te relativeren heb ik ze ondersteboven aangebracht, al besef ik nu dat dat zo mogelijk nog pretentieuzer overkomt,’ lacht hij. Dit is mijn zevende ontmoeting met Hannon en ik weet onderhand zeker dat hij geen enkele zin kan uitspreken zonder minstens één zelfrelativerend grapje.

HUMO Tijdens de aftrap van je nieuwe wereldtournee in Pryzm, een discotheek in Kingston upon Thames, grapte je sarcastisch: ‘Jullie blijven toch allemaal voor de foam party, hoop ik?’

Neil Hannon «Dat is omdat discotheken de biotoop zijn waar ik het minst thuishoor – ‘The Life and Soul of the Party’ en ‘At the Indie Disco’ zijn géén autobiografische songs. En omdat ik van nature altijd een aversie heb gehad tegen georkestreerde lol. Die feesten met schuimkanonnen vind ik verdacht. Ik heb een hekel aan alles wat niet spontaan is, en het idee dat een menigte vanaf middernacht uit de bol móét gaan omdat dat zo door de organisatoren is gepland, vind ik verontrustend en stresserend.»

HUMO Waarom zei je na ‘National Express’: ‘Dat nummer draag ik op aan Iggy Pop’? Iggy lijkt me niet meteen een verwante geest.

Hannon «O, maar toen wij samen in The Stooges zaten, vergeleken we elke avond onze wonden die we hadden veroorzaakt door glasscherven in onze huid te wrijven… (lacht) Nee, serieus: Iggy Pop heeft een tijdlang op de BBC een uitstekend radioprogramma gehad. Tot mijn verbijstering opende hij één van z’n shows met mijn ‘National Express’. En na afloop zei hij: ‘Man, that guy Neil Hannon can really do it, he sounds like Engelbert Humperdinck.’ Werkelijk níémand zou er geld op hebben ingezet dat Iggy ooit mijn naam zou vernoemen, laat staan in positieve zin, en dat hij me dan ook nog zou vergelijken met één van de grote crooners. En net daarom vond ik het zo heerlijk. O, hij zei ook nog: (imiteert Iggy’s bariton) ‘Dude looks a little French.’ Merci, Iggy!»

HUMO Toen in Pryzm een vrouw spontaan begon te zingen, zei je: ‘Mijn nieuwe songs zijn zo aanstekelijk dat mensen ze al meezingen voor ze ze ooit gehoord hebben.’

Hannon «Het heeft me al vaak verbaasd dat mijn songs soms, ondanks mijn goede bedoelingen, meezingers worden. Zelfs als ik een heel ernstig onderwerp kies en vastberaden ben om er serene of intimistische muziek bij te componeren, ontspoort het dikwijls alsnog. ‘Philip and Steve’s Furniture Removal Company’ zou eerst een kunstzinnig nevenproject worden, een ernstige ode aan de minimalistische componisten Philip Glass en Steve Reich. Zeggen dat dat niet is gelukt, is het understatement van de eeuw (lacht). Algauw drong mijn eigenwijze brein me het volgende plan op: bedenk het kenwijsje van een onbestaande sitcom over die twee. In de wetenschap dat dat het meest anticommerciële televisieprogramma aller tijden zou zijn. En nu blijkt dat onding het meest catchy nummer van de hele plaat. Bij ‘Britain’s Got Talent’ spelen ze altijd een flard uit mijn ‘National Express’ als iemand gescoord heeft. Dat heeft me al heel wat centjes opgeleverd, en het is mooi dat ik geld verdien aan een programma waarnaar ik zelf niet hoef te kijken (lacht). En ik hoorde dat mijn ‘Tonight We Fly’ populair is op begrafenissen. (Kurkdroog) Maar wellicht niet als meezinger.»

HUMO Soms hoor ik een song met een heel commerciële titel die lonkt naar stadions, maar is de melodie zelf te intimistisch. Jouw ‘Born with a Broken Heart’ is zo’n titel.

Hannon «En het is één van mijn meest obscure songs (lacht). Ik heb een song die ‘Get Me to the Monastery’ heet, da’s wellicht mijn minst commerciële titel, maar de eerste versie ervan heette ‘Up’, als in uplifting (aanstekelijk, positief, energiek, red.), en zo klonk die ook. Maar ik dacht: dit is té simpel. Ach, niemand saboteert mijn songs beter dan ikzelf. Of het moet de platenfirma zijn. Ooit stond ik op een awardshow naast de grote baas van platenfirma EMI aan een urinoir, en hij bromde: ‘Neil, weet je wat ik een perfecte single vond? ‘A Lady of a Certain Age’.’ Ik weet nog dat ik toen dacht: wát, dat vertel je me nu, een jáár na het verschijnen van die plaat?!»

'Niemand saboteert mijn songs beter dan ikzelf. Of het moet de platenfirma zijn ''

HUMO Niet alleen nam je ooit deel aan de über-Britse quiz ‘Celebrity Mastermind’, bovendien was je zelfgekozen specialisme ‘De 188 afleveringen van de Amerikaanse sitcom ‘Frasier’’. En je won nog ook. Terwijl ik wed dat je alles haat wat naar showbusiness ruikt, en ik niet wist dat bedaarde grijze muizen zoals jij zo competitief kunnen zijn.

Hannon «Allemaal goed ingeschat, maar ‘Mastermind’ is de uitzondering die de regel bevestigt. Om te beginnen is het een beschaafde en intellectuele quiz. Bovendien is ‘Mastermind’ in Engeland een instituut en was Magnus Magnusson, die dat programma een halve eeuw lang presenteerde, een legende. Wij verfijnde Engelsen hebben een emotionele band met dat programma, ik zie me nog naast m’n oma zitten terwijl ik als kind het juiste antwoord op een vraag prevelde. En ook ‘Frasier’ is een atypische sitcom, het is een highbrow serie met tal van verwijzingen naar de kunsten en de wereldgeschiedenis, en bovendien is de humor tongue in cheek en gelaagd.»

HUMO Ik ken beschaafde mensen wier competitiegeest dermate brandt dat ze valsspelen.

Hannon «God, nee, ik heb valsspelen nooit gesnapt. Als je valsspeelt, heb je niet écht gewonnen. En je wéét dat. Als je dan in de spiegel kijkt, zie je daar toch een nepfiguur staan, een bedrieger, een onbetrouwbare lafaard en opportunist? Ik zou daar nooit vrede mee kunnen hebben. Nee, ik ben eerlijk tot in de kist. Behalve tijdens interviews.»

HUMO In ‘Psychological Evaluation’ speel je zowel de rol van psychiater als die van patiënt. Zoals ik je ken, lijkt de inschatting van de patiënt door de psychiater pijnlijk raak.

Hannon «In een zeldzaam en erg betreurd moment van moedige openhartigheid vond ik dat de song aan zeggingskracht won als ik heel eerlijk was. What was I thinking? (lacht) Maar analyses zoals ‘patiënt is bang misstappen te begaan die sociale uitsluiting of isolement tot gevolg hebben’ gelden voor bijna iedereen, hè. Je kunt dat ordinair vertalen als: verlegen zijn en bang zijn dat je publiekelijk voor schut wordt gezet. Natuurlijk is het extra vreemd dat iemand die de ambitie heeft om op een podium te staan, zoiets voelt. Maar anderzijds verleent artiest zijn je een soort alibi: je kunst geeft je het recht om gehoord te worden, en je verlegenheid wordt gemaskeerd omdat je, naarmate je bekender wordt, nooit de eerste stap moet zetten en minder bang moet zijn om afgewezen te worden. Het is altijd de ander die het ijs breekt. Handig.»


Napoleonpak

HUMO Wat betreur je aan je eigen muziek? Ik zou zeggen: dat ze zo subtiel, zo mooi, zo complex en zo inventief is dat je boven het hoofd van de doorsnee stadionbezoeker mikt, en dat de kans dus klein is dat je ooit een superster wordt, ook al verdien je dat te zijn op basis van de kwaliteit die je aflevert. Een beetje zoals Rufus Wainwright.

Hannon «Dat kan, maar dat zou ik nooit willen veranderen, want dan verraad ik mezelf. Ik betreur wel een paar aspecten aan mijn karakter. Ik ben heel introvert, en soms besluiteloos. Voor veel muzikanten is Pro Tools bijvoorbeeld een zegen, maar voor mij is het een ramp: dankzij, of in mijn geval door de schuld van Pro Tools, kun je éíndeloos aan een song schaven en puzzelen en… ááárgghh! Van ‘Life and Soul of the Party’ heb ik vijftien totaal verschillende versies gemaakt, van roaring twenties flapper music tot een neurotische, narcistische danceversie. Op ‘Neverland’ was ‘Napoleon Complex’ het probleemkindje, daarvan bestaan ook een dozijn verschillende arrangementen.»

HUMO Ik kocht in 2010 op jouw openluchtconcert in Somerset House een dubbel-cd met de liveopname van het optreden. Die was al een uur na het concert te koop. Sindsdien heb ik dat nergens meer gezien…

Hannon «Ja, heel gek. Dat jaar deden zowat alle artiesten dat, en ik dacht toen: dit wordt de nieuwe trend, dit wordt voor de fan het ultieme souvenir, de cd waarop zijn eigen applaus is te horen, een aurale selfie! Maar sindsdien is die gimmick blijkbaar doodgebloed. Ik weet ook niet waarom. Problemen met auteursrechten? Bedrijf failliet? Of heeft streaming dat gegeven vervangen? Ik hou niet van liveopnamen omdat die veel te veel waarde hechten aan één optreden, ook al was dat allerminst mijn beste optreden ooit. Maar misschien hangt dat ook weer samen met mijn karakteriële afwijking dat ik een instinctieve afkeer heb van al wat definitief lijkt. Ik vind het mooie van een concert net: we zijn onder ons, in het moment, en wie niet de moeite deed om te komen, heeft iets moois gemist en moet later niet komen klagen. Maar dat is natuurlijk ook de grote ziekte van onze tijd, met al die selfies en die in de lucht gestoken smartphones tijdens concerten: niemand is nog ‘in het moment’.»

'In een Napoleon-pak optreden doet meer met een mens dan ik dacht. Ik betrapte me erop dat ik nog méér een machtsbeluste, egoïstische controlefreak was dan anders.'

HUMO Op je vorige tournee trad je aan in een napoleontisch uniform. Wat doet het met je ego als je dat zestig avonden op rij draagt?

Hannon «Helaas meer dan ik dacht, ik betrapte me erop dat ik nog méér een machtsbeluste en egoïstische controlefreak was dan anders (lacht). Napoleon was klein en wilde de wereld veroveren, dus we hebben minstens één ding gemeen. Op de tweede helft van die tournee droeg ik dat uniform enkel voor de bisnummers. Dan hielp mijn tourmanager me na het laatste nummer snel mijn kostuum uit te trekken en dat lastige Napoleonpak aan te trekken – ‘Alright matey, get up, I’ll put yer fookin’ boots on.’ Gelukkig waren er geen camera’s bij die ongewild homo-erotische scènes. ’t Is raar: er is iets aan zo’n uniform dat je psyche beïnvloedt. Het is geen toeval dat het uniform bestaat, het was, vroeger meer dan nu, met al die gouden galons en opstaande kragen en gespen en blinkende knopen en medailles doelbewust ontworpen om zelfs aan de grootste nerd een heroïsch air te verlenen. En ik schaam me te zeggen dat ik ook iets arroganter dan anders het podium betrad. Je trekt dat uniform aan en je denkt: I. Am. Fucking. Important.»

HUMO In ‘Norma and Norman’ verwijs je naar re-enacters die in 18de-eeuwse of middeleeuwse kostuums historische veldslagen naspelen.

Hannon «Ja, dat leek me een hobby waaraan uitgebluste koppels de vrije uren van hun herfstavond zouden vergooien. Ik heb het nooit zelf gedaan. Heel vreemd: ik ben een pacifist én een lafaard en ik krijg huiduitslag als ik nog maar aan vechten dénk, maar toch heb ik een haast ongezonde fascinatie voor militaire geschiedenis. Can’t help myself. Over die dichotomie moet een psychiater zich eens buigen.»

HUMO In de video voor ‘Norma and Norman’ viel me op dat de man in bed zijn sokken aanhoudt…

Hannon «Ha! Ik weet het, het cliché wil dat alleen de allerslechtste minnaars dat doen. De uitdaging bij die clip was seks te suggereren zonder ook maar één vierkante centimeter vlees te tonen. Het leek ons nog charmanter om de personages helemaal níét te tonen, op hun handen en voeten na. Dat bleek ook een stuk goedkoper. Ik wilde in ‘Norma and Norman’ gewoon mijn sympathie en steun betuigen aan een oersaai maar ingoed koppel, lieve mensen die tachtig jaar leefden zonder ooit iemand kwaad te doen – hun haast heroïsche normaliteit als tegengewicht voor de ziljoenen odes aan ‘coole’ helden die vaak egoïstische en agressieve eikels blijken. ‘When the Working Day Is Done’ vat ook dat gevoel: het belang van onzichtbare, doodgewone helden op wie wordt neergekeken, terwijl de maatschappij niet zou functioneren zonder hen. Zoals Morrissey ooit zong in ‘Panic’, over al die songteksten over zogenaamd coole macho’s: ‘It says nothing to me about my life’.

»Norma en Norman belichamen de saaie jaren 50 van de vorige eeuw. Ik zing ergens ‘I’m a stowaway from the olden days’ – ik ben een verstekeling uit een ander tijdperk. Ook ik zou me in dat kleurloze decennium goed hebben gevoeld, vegeterend in een dorpje, gedichten van John Betjeman lezend. Dit tijdperk is me te snel en gaat naar mijn gevoel gebukt onder valse waarden.»

HUMO Je bent een verfijnd mens die niettemin al twintig jaar tourt. Maar op jouw tourbus is het al bridge, kruiswoordraadsels invullen en postzegels ruilen wat de klok slaat, neem ik aan?

Hannon «Nu wel. Maar toen ik jong was en nog een vaste groep had, en ik voor het eerst zonder ouderlijk toezicht buitenlandse steden onveilig mocht maken, wel… let’s say trying to be a good boy was hard work. Eén keer, in 1997, aan de Zwitserse grens, moesten we een grote berg drugs doen verdwijnen voor de douane ze vond. So they were dealt with…»

HUMO Zoals in ‘weggegooid’ of zoals in ‘geconsumeerd’?

Hannon «Mijn vader is bisschop en ik heb nu kinderen, dus laten we zeggen: weggegooid (lacht).»


Grote hoogmoed

HUMO Gisteren in Pryzm raakte ik aan de praat met een Engels koppel. De vrouw vertelde me dat ‘Songs of Love’ de openingsdans op hun huwelijk was geweest.

Hannon «Da’s merkwaardig, want het is bijna onmogelijk om daarop te dansen. Nu, onderzoek heeft wel uitgewezen dat fans van The Divine Comedy eeuwig samenblijven… (Mompelend) In tegenstelling tot de maker van die muziek.»

HUMO Nu je er toch zelf over begint: je liet je eerste vrouw staan voor de bevallige zangeres Cathy Dennis. Eén van je mooiste nummers is een ode aan haar, maar die ‘Cathy’ staat niet eens op je eigen platen.

Hannon «She’d kill me. Dat zou een stap te ver zijn geweest. Net als ik houdt Cathy er niet van dat er een spot op haar wordt gericht.»

HUMO Vandaar dat je het nummer háár naam gaf?

Hannon «Oops! (lacht) Ze vindt het gelukkig wel een mooi nummer. Nu ja, ze ervaart het niet als het dieptepunt van haar leven. ‘Cathy’ schreef ik toen we pas een maand samen waren, ik was smoorverliefd… Bén smoorverliefd. (Mompelend) Eigenlijk ging ‘Catherine the Great’ ook over haar. Zij heeft ook een nummer voor mij geschreven, maar het hare was zo subtiel en ik ben zo’n symboolblinde sukkel dat ik het niet eens doorhad (lacht). Het heette…»

HUMO …‘Kevin’?

Hannon «Nee, ‘Lay Your Hands’. Wat de verkorting is van ‘lay your hands on me’, wat natuurlijk zoveel is als zeggen: je mag met mij doen wat je wilt. Maar dat had ik dus niet door (lacht).»

HUMO Wat ervoer jij tot nog toe als het hoogtepunt van jouw leven?

Hannon «Toen ze tijdens de finale van de PFA League hulde brachten aan Alex Ferguson, de legendarische manager van mijn voetbalclub Manchester United, werd mijn ‘Our Mutual Friend’ gespeeld. Beter wordt het niet.»

HUMO Sinds onze vorige ontmoeting is Scott Walker overleden. Ik begin erover omdat jullie één en ander gemeen hebben én omdat iemand me onlangs zei dat jij indertijd jouw eerste platen naar hem opstuurde. Waarom? En naar wie stuurde je die nog?

Hannon «Ik heb mijn platen ook opgestuurd naar Michael Nyman, in de ijdele hoop dat hij me zou opbellen voor een samenwerking. Ik was lang verslaafd aan zijn soundtracks. Ik zou ze ook opgestuurd hebben aan Jeff Lynne van het door mij bewonderde Electric Light Orchestra, maar ik had zijn adres niet.

»Ik was en ben een enorme fan van Scott Walker. Hij was op zoveel vlakken een inspiratie voor me. Hij toonde me dat er nog wat anders was dan platte, rauwe rock-’n-roll, dat je voor een mooie song best een klassieke orkestratie mocht gebruiken, dat pop zingen niet noodzakelijk synoniem moest zijn met brullen, en dat teksten over álles konden gaan, niet enkel over grieten en drugs. Nu, als ik eraan terugdenk dat ik hem mijn platen stuurde, weet ik niet waar kruipen van gêne, want het is natuurlijk opdringerig en het getuigt van grote hoogmoed. (Sarcastisch) ‘Ik stuur Scott mijn platen, want natuurlijk zal hij die meesterwerkjes willen horen. Wie weet leert hij er nog wat van.’ (lacht) Toen ik Scott ontmoette, was ik nerveus en wist ik ook niet wat te zeggen. Hij was daarentegen heel kalm, helemaal niet de schichtige neurotische kluizenaar die ik verwachtte. Hé, en wat speelt nu op de achtergrond? Scott Walker. (Zingt mee) ‘Take it easy on yourself…’ Dat kan niet anders dan een teken zijn, hij vindt mijn muziek geweldig (lacht).»

The Divine Comedy speelt op zondag 27 oktober in het Koninklijk Circus in Brussel. Info en tickets.

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234