'The Imitation Game': Benedict Cumberbatch en Keira Knightley

Het Britse drama ‘The Imitation Game’ zou weleens één van de grootste prijsbeesten van het nakende award season kunnen worden. Deze film van de Noorse regisseur Morten Tyldum (‘Headhunters’) haalde alvast vijf vette Golden Globe-nominaties binnen, waaronder die voor Beste Film, Beste Acteur (Benedict Cumberbatch) en Beste Vrouwelijke Bijrol (Keira Knightley); en als we de Hollywoodwatchers mogen geloven, zal ‘The Imitation Game’ volgende week ook een scheepslading Oscarnominaties binnenhalen.

Benedict Cumberbatch (38) speelt in ‘The Imitation Game’ de rol van Alan Turing: briljant wiskundige, pionier van de computerwetenschappen, en de geestelijke vader van uw laptop en tablet. Turing was ook de man die tijdens de Tweede Wereldoorlog in Bletchley Park, het hoofdkwartier van de Engelse codebrekers, de beruchte Duitse Enigmacode wist te kraken, wat de geallieerden in staat stelde om de locaties van de gevreesde Duitse onderzeeërs vast te pinnen. Turing speelde zo een cruciale rol in de overwinning op nazi-Duitsland, maar geen hond die ervan wist: pas in de jaren 70 onthulde de Britse regering waarmee die mysterieuze codebrekers zich tijdens de oorlog allemaal hadden beziggehouden. Eindelijk konden de helden van Bletchley Park hun verhaal doen, maar voor Turing kwam de erkenning helaas te laat: hij had in 1954 zelfmoord gepleegd, nadat hij twee jaar eerder een gedwongen chemische castratie had moeten ondergaan omdat hij homoseksueel was. De Britse regering bood Turing in 2009 postuum excuses aan, en in 2013 werd hem door koningin Elizabeth II gratie verleend. Turing was, jammer genoeg, niet bereikbaar voor commentaar.

Voor Cumberbatch is de rol van Turing zijn belangrijkste tot nu toe. Hoewel ’s mans ster al enkele jaren indrukwekkend aan het rijzen is, was hij tot vandaag voornamelijk te zien in bijrollen: in ‘Tinker Tailor Soldier Spy’, ‘Star Trek into Darkness’, ‘12 Years a Slave’ en ‘August: Osage County’. Alleen in ‘The Fifth Estate’ en de televisiereeksen ‘Sherlock’ en ‘Parade’s End’ mocht hij zichzelf de leading man noemen; en nu dus ook in ‘The Imitation Game’. Humo ontmoette de hotste Engelse acteur van het moment in Londen, en u zult het ons vast niet kwalijk nemen dat wij daarna ook gingen praten met het knapste vrouwelijke exemplaar uit de cast van ‘The Imitation Game’ – Keira Knightley.

HUMO Benedict, mogen we stellen dat dit de uitdagendste rol is die je ooit hebt gespeeld?

Benedict Cumberbatch «Dat mag je wel zeggen, ja. Er zijn maar heel weinig mensen die weten wie Alan Turing was, of wat hij voor de geschiedenis heeft betekend. Zelf wist ik wel iets over zijn arrestatie en zijn vervolging dankzij het prachtige theaterstuk ‘Breaking the Code’ met Derek Jacobi, maar over zijn activiteiten tijdens de Tweede Wereldoorlog wist ik vrijwel niets. Turing schreef geschiedenis in Bletchley Park, maar het gebeurde allemaal in het grootste geheim: niemand wist dat hij, samen met enkele andere wiskundigen, in dat landhuis bezig was met de ontcijfering van de Duitse militaire communicatie. Iedereen die in Bletchley Park werkte, van de wetenschappers tot de secretaresses, hing voor de buitenwereld hetzelfde achtergrondverhaal op, namelijk dat ze in een radiofabriek werkten. En sommige van die mensen vertelden 35 jaar ná de oorlog nog altijd hetzelfde verhaal – ongelooflijk. Het waren één voor één stille helden, die nooit de erkenning hebben gekregen waar ze recht op hadden. De codebrekers van Bletchley Park hebben het einde van de oorlog naar schatting met twee jaar vervroegd, en zo miljoenen levens gered.

»En dan is er ook nog Turings persoonlijke verhaal. Om na alles wat hij voor zijn vaderland had gedaan zó wreed gestraft te worden – door zijn eigen regering nota bene, die dankzij hem de oorlog had kunnen winnen: het is echt verschrikkelijk. En waarom? Omdat hij verdomme homo was!

»Zodra ik de rol te pakken had, voelde ik een gigantische verantwoordelijkheid. Ik dacht: ‘Dit mag ik niet verknallen.’ Het was mijn taak om Alan zo waarheidsgetrouw mogelijk neer te zetten, en dat terwijl er geen audiovisuele opnamen van hem bestaan. Waar moest ik beginnen? Ik heb al eerder bestaande figuren gespeeld, zoals Julian Assange, maar over die man vind je een ontzagwekkende hoeveelheid informatie en beeldmateriaal: ik hoefde me, bij wijze van spreken, alleen maar in de rol te laten vallen. Maar hoe moest ik mij Turing eigen maken? Om te beginnen heb ik me in zijn vakgebied gestort: algoritmen, formules, cryptografie. Heel fascinerend, ook al snapte ik er geen sikkepit van (lacht). Maar voor hem vormde die wiskunde zijn hele wereld. In het begin van de oorlog was hij niet eens voor of tegen de nazi’s; hij wilde gewoon die code breken.

»Daarna ben ik naar de juiste stem gaan zoeken, en naar de juiste motoriek. Daarbij heb ik me gebaseerd op de getuigenissen van enkele nichtjes van hem. Volgens hen was Alan een rustige man, die ogenschijnlijk goed in zijn vel zat en hen graag entertainde. Vooral dat laatste stukje informatie vond ik interessant: het geeft namelijk aan dat Alan iemand was die zichzelf niet al te serieus nam, die zich – ook al was hij een genie – niet superieur voelde, en niet te beroerd was om met kinderen om te gaan. Daarna zijn we als gekken beginnen te repeteren, en daarbij zijn we echt tot in het kleinste detail gegaan. Van de manier waarop Alan zijn hand in een bepaalde positie houdt tot het typische gromgeluid dat hij maakt terwijl hij loopt: er is allemaal heel lang over nagedacht.»

HUMO Turing beleefde als kind een gruwelijke tijd op de kostschool, zo zien we in een reeks flashbacks. Jij hebt vroeger ook op zo’n typische Engelse kostschool gezeten. Bracht Turings verhaal herinneringen terug?

Cumberbatch «Nee, ik zat op een fijne school. Maar het defensieve gedrag dat Alan in zijn latere leven vertoonde, heeft beslist te maken met zijn jeugd. Als kind gedroeg hij zich een beetje anders dan de anderen, en hij stotterde. Om die redenen werd hij zwaar gepest.»

HUMO Zou het kunnen dat Turing aan het syndroom van Asperger leed?

Cumberbatch «Nee, dat denk ik niet. Het klopt dat hij niet in staat was om sociale contacten te leggen, maar dat wil nog niet zeggen dat hij autistisch was. In de eerste vier jaar van zijn leven heeft hij nauwelijks zijn ouders gezien omdat die altijd in het buitenland op diplomatieke missie waren: zoiets moet wel een stempel op zijn persoonlijkheid hebben gedrukt. En als je daarenboven als stotteraar in dat meedogenloze Engelse schoolsysteem wordt gesmeten, tja, dan heb je geen schijn van kans om een normaal sociaal leven uit te bouwen. Op die scholen werd je, zeker in die tijd, gedrild om een leider te zijn en je superieur op te stellen tegenover je medemens; en tegelijk leerden ze je om in groep te werken en je allemaal hetzelfde te gedragen. Dat moet heel verwarrend zijn geweest voor een kind dat niet met andere kinderen kon communiceren en daarnaast ook nog eens extreem gevoelig was. Alan ging van de weeromstuit dwangmatig gedrag vertonen, maar dat wijst nog niet op autisme; in zekere zin vertonen we allemáál dwangmatig gedrag. Ook ik heb de onhebbelijke gewoonte om in mijn bord de erwtjes van de worteltjes te scheiden (lacht). Maar goed, ik vind het iets te gemakkelijk om Alan een autist te noemen. Laten we ophouden met mensen zo snel labels op te plakken.»

HUMO De film laat eigenlijk nooit echt zien dat Turing homoseksueel was.

Cumberbatch «Als homoseksueel leidde Alan een verdoken leven. Hij kón zich ook niet outen als homo, want homoseksualiteit was strafbaar in die dagen. Als we hem op café naar de mannen hadden laten lonken, dan zou dat volledig in tegenspraak zijn geweest met de realiteit. Alan heeft zijn liefdesleven altijd in ’t geniep moeten beleven. Eerst zat hij op de kostschool, vervolgens zat hij in het uitgesproken heteroseksuele milieu van de codebrekers op Bletchley, en daarna werd hij professor aan de universiteit: drie omgevingen waar het absoluut niet geweten mocht zijn dat hij homo was. ‘The Imitation Game’ is dan ook een film over geheimen; over de noodzaak om dingen in het donker te doen en aspecten van je persoonlijkheid te verbergen – iets wat Alan zijn hele leven lang heeft gedaan. Alan was geen martelaar, hij was niet het soort homo dat op de barricaden sprong om voor de rechten van homoseksuelen op te komen.»

HUMO Jouw carrière heeft de voorbije drie jaar een hoge vlucht genomen. Iedereen wil met jou werken, én je bent zowaar een sekssymbool.

Cumberbatch «Ja, momenteel staan de schijnwerpers op mij gericht. Ik probeer er het beste van te maken, en de mensen die hun vertrouwen in mij stellen niet te ontgoochelen. Er zijn maar heel weinig acteurs die goed kunnen leven van hun job, en er zijn nog veel minder acteurs die de ene fantastische aanbieding na de andere krijgen, zoals mij nu overkomt. Ik zit met andere woorden in een luxepositie, en ik probeer er zo veel mogelijk van te genieten.»

HUMO Je blijft ook voor de televisie werken: zo begin je straks aan nieuwe afleveringen van ‘Sherlock’.

Cumberbatch «En ik blijf theater doen, én radio. Ik vind het heel belangrijk; voor mij vloeit het allemaal in elkaar over. Zo hou ik het ook spannend voor mezelf, én voor mijn publiek. Niets is toch saaier dan een acteur die alleen maar doet wat het publiek van hem verlangt, right?»

HUMO Right!


Kostuumkoningin

Keira Knightley, de koningin van het Britse kostuumdrama (‘Anna Karenina’, ‘A Dangerous Method’, ‘The Duchess’, ‘Atonement’, ‘Pride & Prejudice’) vertolkt in ‘The Imitation Game’ de rol van Joan Clarke, een ultrabegaafde jongedame die door Turing naar Bletchley Park werd gehaald om de Enigmacode mee te helpen ontcijferen. Turing, die nochtans de Griekse beginselen was toegedaan, vatte een grote genegenheid op voor Joan, en vroeg haar op een bepaald moment zelfs ten huwelijk – vervolg op het scherm. Voor de rest kunnen we u meegeven dat Knightley in het echt even mooi oogt als een geslepen diamant bij maanlicht.

HUMO Keira, was ‘The Imitation Game’ een grote uitdaging voor je of speel je dit soort rollen met je ogen dicht?

Keira Knightley «Ik vond het niet zo moeilijk om in mijn personage te glijden: zodra ik mijn kostuum aanhad, voelde ik Joan onder mijn vel tot leven komen. Maar ik speel natuurlijk maar een bijrol, dat is altijd iets gemakkelijker. Het zwaarste werk was voor Benedict: hij zit in werkelijk iedere scène. Zoiets valt niet te onderschatten: je moet élke dag op de toppen van je tenen presteren. Maar hij heeft het schitterend gedaan.

»Het lastigste voor mij was dat ik vrijwel niets had om mijn vertolking op te baseren: bij mijn weten bestaat er geen biografie over Joan Clarke. Het enige wat ik heb gevonden, is een interview met haar op YouTube, afkomstig uit een oude BBC-documentaire, toen ze al een eind in de 70 was. Ik heb mij helemaal gebaseerd op de vibe die van dat interview uitging. Joan was een typische vrouw uit de Engelse upper middle class. Ze leek me erg aardig, heel vrouwelijk, maar ook een tikkeltje gereserveerd. Vrouwen hadden het in die tijd niet onder de markt: ze hadden nauwelijks rechten, en gelijkheid was ver te zoeken. In Bletchley Park moest Joan vechten om serieus te worden genomen, én ze werd veel minder betaald dan de mannen. Maar naar verluidt was ze heel lief, een zonnestraaltje. Ik mag haar wel.»

HUMO Hoewel hij homoseksueel was, was Alan erg op Joan gesteld. Hij vroeg haar zelfs ten huwelijk. Wat was volgens jou de aard van hun relatie?

Knightley «Uit de biografie die Andrew Hodges over Alan heeft geschreven, en uit dat interview op YouTube, blijkt dat Joan een enorm beschermende houding tegenover Alan aannam. Het is overduidelijk dat het buitengewoon goed klikte tussen hen; vooral geestelijk dan. Volgens mij was het zeker niet zo dat Alan een huwelijk als een rookgordijn voor zijn homoseksuele geaardheid zag; volgens mij beschouwde hij het meer als een bezegeling van hun vriendschap. Wat ik overigens een heel mooie reden vind om met iemand te trouwen.»

HUMO Zeven jaar geleden stond je samen met Benedict, toen een vrijwel onbekende acteur, op de set van ‘Atonement’. Sindsdien is hij uitgegroeid tot een superster. Is hij ook veranderd?

Knightley «Nee, hij is nog altijd dezelfde vriendelijke gozer. Zijn carrière is geëxplodeerd, maar hij geniet van elke seconde. Benedict is een onwaarschijnlijke workaholic: van alle acteurs die ik ken, is hij de hardste werker. Het aantal rollen dat hij sinds het prille begin van zijn carrière heeft gespeeld, is werkelijk ontzagwekkend. Hij heeft nog nooit zonder werk gezeten, ook niet in het begin, toen hij nog niet zo’n grote naam had. En zijn vertolkingen waren altijd van een bijzonder hoog kaliber.»

HUMO Jij hebt anders ook nog nooit zonder werk gezeten. Sinds je in 1999 de rol van Sabé speelde in ‘Star Wars: The Phantom Menace’, heb je in ongeveer vijftig films gezeten.

Knightley «Ik mag wel zeggen dat ik goed geboerd heb. Maar ik heb een totaal ander traject gevolgd dan Benedict. Ik was 16 toen mijn carrière dankzij ‘Bend It Like Beckham’ ontplofte. Benedict heeft een iets langere aanloop genomen – hij acteert al sinds zijn 21ste, maar sloeg niet meteen aan.»

HUMO Je speelde je allereerste rolletje in de televisieserie ‘Screen One’. Je was toen amper 8.

Knightley «Ik wist al op mijn 3de dat ik actrice wilde worden: ik heb zelfs nooit een andere ambitie gehad. Maar het is niet van een leien dakje gegaan, hoor. Je moet een beetje geluk hebben, en je kans weten te grijpen. En vervolgens moet je je voet tussen de deur zetten, je naar binnen wurmen en werken, werken, werken. En dat is precies wat ik heb gedaan: ik nam bijna elke rol aan die ik kon krijgen, vijf jaar lang, zonder ook maar één moment rust te nemen. Toen ik 22 was, kreeg ik ineens een terugslag; ik was zo uitgeput dat ik ervan duizelde. Nu is het genoeg, heb ik toen gezegd, en ik ben enkele maanden gaan reizen (lachje). Beetje beschamend, eigenlijk. Ik was nog maar 22, en ik diende al een pauze in te lassen.»

HUMO In ‘The Imitation Game’ speel je een vrouw in een mannenwereld. Valt er een parallel te trekken met de filmindustrie?

Knightley «Absoluut. Over het algemeen zit er in een film maar één meisje: de love interest. En ik ben dat vaak geweest. Ik zoek de laatste jaren heel bewust naar projecten met meerdere vrouwen in de cast, en af en toe vind ik ze ook, maar het blijft moeilijk. En ook áchter de schermen van de filmindustrie werken heel weinig vrouwen: het is een wereld die wordt gedomineerd door mannen. De seksen zijn niet in balans, maar goed, zo is het ook in andere sectoren: de bedrijfswereld, de politiek...»

HUMO Ja, maar in de kunstensector verwacht je toch meer gelijkheid.

Knightley «Dat weet ik nog zo niet. Films moeten gefinancierd worden. De geldschieters zijn door de band mannen, en zij gaan het liefst in zee met mensen met wie ze zich kunnen identificeren – andere mannen, dus. Jammer, maar ik zie het niet gauw veranderen.»

HUMO Emily Blunt vertelde me dat filmopnames bijna altijd op een teleurstelling uitdraaien. Als ze tien films draait, is ze blij wanneer er twee deftige tussen zitten.

Knightley «Je weet inderdaad nooit op voorhand hoe het zal uitdraaien. Ik heb geluk gehad: ik heb het maar twee of drie keer meegemaakt dat een film waarin ik meespeelde absolute rotzooi bleek te zijn – en neen, ik ga geen titels noemen. Misschien moet Emily haar maatstaven een beetje bijstellen. Je kunt het beste scenario in je handen houden, tegenover de beste cast staan, de beste regisseur, de beste producent, de beste crew, en tóch eindigen met een miskleun. Daar moet je mee leren leven.»

HUMO Je zit straks in ‘Everest’, de verfilming van het boek ‘Into Thin Air’ van Jon Krakauer. Over een groep bergbeklimmers die op de Mount Everest, in 1996, wordt overvallen door een sneeuwstorm.

Knightley «Opnieuw een bijrol. Mijn personage maakt geen deel uit van de expeditie, maar ik heb wel de top van de berg gezien die ze hadden nagebouwd in de Pinewood Studio’s: indrukwekkend. Ik speel de echtgenote van Rob Hall (Jason Clarke), de gids die vast kwam te zitten op de berg. Zijn vrouw, die op dat moment in Nieuw-Zeeland verbleef, was toen zeven maanden zwanger. Ze hebben toen nog een laatste keer kunnen praten via de satelliettelefoon – dat gesprek zit woord voor woord in de film.»

HUMO Je hebt de laatste jaren wel enkele eigentijdse films gedraaid, zoals ‘Jack Ryan: Shadow Recruit’ en ‘Begin Again’, maar jouw filmografie bestaat toch vooral uit kostuumfilms. Vind je het niet vervelend dat je aldoor wordt geassocieerd met pruiken en hoepeljurken?

Knightley «Ik vind die associatie iets te gemakkelijk. Elke kostuumfilm is weer anders: de ene speelt zich af in de jaren 40 van de 20ste eeuw, de andere in de jaren 20, of in 1780, of in 1820... Je kunt ze niet allemaal over dezelfde kam scheren. Dat gezegd zijnde: ik vind het wel leuk om eens in een eigentijdse film te spelen. Je hoeft geen vier uur in de make-upstoel zitten en ze snoeren je middenrif niet in een korset.»

HUMO Jeans of hoepeljurk, je ziet er hoe dan ook altijd razend knap uit.

Knightley «Dank je! Ik ben nochtans niet zo’n actrice die – ‘Geef mij vuurrode lipstick en een push-upbeha!’ – eist dat ze er op het scherm glamoureus uitziet. Ik schik mij naar de wensen van de regisseur, zelfs als dat betekent dat ik me weer eens in een korset moet wurmen. Wat overigens helpt om mijn taille onder controle te houden (lacht).»

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234