null Beeld

'Their Satanic Majesties Request' van The Rolling Stones: Humo's hall of fame viert meesterwerken van 50

Het nieuwe boek ‘The Rolling Stones compleet’ vertelt het verhaal achter élke song en élke plaat van de Britse rockband. Een voorpublicatie van het hoofdstuk over de plaat die dit najaar haar 50ste verjaardag viert, ‘Their Satanic Majesties Request’.

1967 was een jaar van schandalen en tegenslagen voor The Rolling Stones. Het begon allemaal op 12 februari met een politie-inval op Redlands, Keith Richards’ huis in Sussex, waar een feestje aan de gang was. Twaalf politieagenten, met een huiszoekingsbevel op zak, fouilleerden Richards, Mick Jagger en hun vriend Robert Fraser. Marianne Faithfull, onder invloed van lsd, was alleen in een bontjurkje gehuld, wat voor opschudding in de pers zorgde. Er werden verschillende roesmiddelen gevonden: amfetamine, heroïne en cannabishars.

undefined

'Wij dachten: 'Als The Beatles rotzooi kunnen maken, dan kunnen wij dat ook''

Op 27 juni moesten Jagger, Richards en Fraser voor de rechter verschijnen. Buiten de rechtbank stonden honderden fans die T-shirts droegen met daarop vurige steunbetuigingen aan de twee Stones. Keith en Mick werden vertegenwoordigd door strafrechtadvocaat Michael Havers, die later onder Margaret Thatcher nog minister van Justitie zou worden. De zanger van The Rolling Stones kon ook rekenen op dokter Dixon Firth, die werd opgeroepen als getuige en die aan rechter Leslie Block vertelde dat de amfetamine die bij Mick Jagger was gevonden, legaal was gekocht in Italië als middel tegen zeeziekte. Keith Richards koos voor een ander soort verweer en zei dat er een samenzwering was tegen de gedagvaarden. Robert Fraser bekende zonder tegenpruttelen.

Ze werden alle drie schuldig bevonden. Fraser kreeg zes maanden gevangenisstraf en een boete van 200 pond, Mick Jagger drie maanden gevangenisstraf en een boete van 100 pond, Keith Richards een jaar gevangenisstraf en een boete van 500 pond. Richards en Fraser werden meteen naar Wormwood Scrubs gebracht, Jagger ging naar de gevangenis in Brixton. Het vonnis leidde tot protesten van Stonesfans en radio-dj’s, die hele programma’s vulden met Rolling Stones-nummers, maar verrassend genoeg kwam er ook steun van de gevestigde orde. De hoofdredacteur van de eerbiedwaardige krant The Times, de invloedrijke William Rees-Mogg, schreef op 1 juli een redactioneel artikel waarin hij vroeg om de beoordeling van feiten, en níét van persoonlijkheden. Dat artikel heeft waarschijnlijk een grote rol gespeeld in het verdere verloop van de zaak. Op 31 juli werd Keiths veroordeling vernietigd door een gebrek aan bewijs en werd die van Mick omgezet in één jaar voorwaardelijk.

Op het eind van dat onzalige jaar 1967 verscheen de zesde Britse plaat van The Rolling Stones. ‘Their Satanic Majesties Request’ is anders dan alle vorige, een vreemde afwijking in de carrière van de groep. De elpee zou eerst ‘Cosmic Christmas’ (of ‘The Rolling Stones’ Cosmic Christmas’) heten, wat vrij goed overeenkomt met de muziek op beide plaatkanten. Onder invloed van psychoactieve middelen namen The Rolling Stones niet echt een conceptplaat op, maar wel een homogene space opera, even levendig als de tegencultuur in die tijd. Het was de vertaling in muziek van Timothy Leary’s ‘The Politics of Ecstasy’, één van de teksten die ten grondslag lagen aan de psychedelische revolutie. In dat opzicht is ‘Their Satanic Majesties Request’ niet zozeer een reactie op ‘Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band’ van The Beatles, dat zes maanden eerder was uitgekomen, op 1 juni 1967, maar het Britse equivalent van vroege lsd-rockplaten zoals The Byrds’ ‘Fifth Dimension’ (juli 1966) of ‘Surrealistic Pillow’ van Jefferson Airplane (februari 1967).

‘Their Satanic Majesties Request’ is de bijdrage van The Rolling Stones aan de hippiebeweging en de Summer of Love, aan de flowerpowergeneratie als geheel. Enkele improvisaties op de plaat zijn vrij lang, zoals ‘Sing This All Together (See What Happens)’ en ‘Gomper’, en de gebruikte instrumenten zijn heel divers, van een mellotron tot een elektrisch hakkebord en van een sitar tot een tabla, een Indiase dubbele trom. Sommige tracks bevestigen de artistieke compatibiliteit van Mick Jagger en Keith Richards, die rond die tijd de passende bijnaam de Glimmer Twins kregen. ‘She’s a Rainbow’ (voor de melodie) en ‘2000 Light Years from Home’ (voor de arrangementen) behoren tot de beste nummers van het duo, terwijl ‘In Another Land’ liet zien dat ook Bill Wyman songs kon schrijven.

null Beeld

undefined

'Na een politie-inval moest Mick Jagger, hier met Marianne Faithfull, in 1967 terechtstaan wegens drugsbezit'

Bovendien bewees Jagger wederom dat hij een getalenteerde tekstschrijver is. Vrouwenhaat en cynisme, die soms woede hadden opgewekt, maakten plaats voor een geïnspireerde kijk op de wereld, bijvoorbeeld in ‘Citadel’, dat kan worden gezien als kritiek op het materialisme van het Westen en een verwijzing naar de louche wereld van Andy Warhols Factory. Of in ‘2000 Man’, waarin een man aan het begin van de 21ste eeuw een relatie met een computer heeft. Jagger toont ook belangstelling voor heroïsche fantasy in ‘She’s a Rainbow’ en ‘Gomper’, en zelfs voor de duistere fantasy van Edgar Allan Poe in ‘The Lantern’.

‘Their Satanic Majesties Request’ was ook de eerste plaat die de band zelf produceerde, zonder Andrew Loog Oldham, die op 20 september van zijn taken was ontslagen. Oldham begreep de richting niet die zijn protegés insloegen: ‘Het was de eerste keer dat ik in de studio was en niet begreep wat ze aan het doen waren (...) Ik keek ernaar en zei: ‘Wat doe ik hier in godsnaam?’’

Jagger zei later dat de breuk onvermijdelijk was door Oldhams gebrek aan toewijding: ‘Hij ging weg omdat hij vond dat wij ons niet concentreerden en dat we kinderachtig waren.’ Maar er was ook sprake van een verstoring van hun dagelijkse leven door hallucinogene middelen. ‘Andrew verdween ongeveer rond de tijd van de drugsinval,’ zegt Keith Richards. Na de Stones bijna vijf jaar lang te hebben gemanaged en geproduceerd, gooide Oldham de handdoek in de ring en richtte hij zich op het label Immediate Records, waar hij de Small Faces onder zijn hoede nam. Charlie Watts vat het samen: ‘Ik denk eerlijk gezegd niet dat we een manager nodig hadden.’

Bij de release – op 8 december 1967 in het Verenigd Koninkrijk en Europa, op 9 december in de Verenigde Staten – was er niets dan onbegrip bij de rockrecensenten, vooral bij degenen die de plaat vergeleken met ‘Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band’. Richard Corliss schreef in The New York Times van 28 april: ‘Hun verbeeldingskracht lijkt te zijn opgedroogd als het om sommige arrangementen gaat.’ Keith Richards herinnert zich dat de plaat moeilijk tot stand kwam: ‘Dat jaar zijn we voornamelijk bezig geweest met ‘Their Satanic Majesties Request’,’ schrijft hij in zijn autobiografie ‘Life’. ‘Niemand van ons wilde die plaat maken, maar we moesten met iets voor de dag komen.’


Zwart gat

In hun carrière kruisten de paden van The Rolling Stones en The Beatles elkaar telkens opnieuw en de twee bands beïnvloedden elkaar voortdurend, vooral in 1967. ‘Their Satanic Majesties Request’ is daar het bewijs van. Toen de plaat verscheen, zei John Lennon dat, telkens als The Beatles iets uitbrachten, The Rolling Stones een paar maanden later volgden. Keith verdedigde de band tegen die beschuldiging, maar kon de invloed van The Beatles niet ontkennen: ‘Misschien deden we het even later. Maar het kostte ons meer tijd om een plaat te maken, ons spul kwam altijd later uit.’

undefined

null Beeld

De twee bands verwijzen naar elkaar op elkaars platen en spelen er ook op mee. Zo staan de woorden ‘Welcome the Rolling Stones’ op de hoes van ‘Sgt. Pepper’, en Mick, Keith en Brian staan tijdens de liveopname van ‘All You Need Is Love’ in het publiek en zingen mee met het refrein. Mick zou ook op de achtergrond meegezongen hebben op ‘Baby, You’re a Rich Man’, en Brian Jones speelde saxofoon op ‘You Know My Name (Look Up the Number)’, de B-kant van ‘Let It Be’.

Anders dan het beeld dat de media schetsten, was de relatie tussen de twee bands heel goed. Zo goed zelfs dat Mick Jagger en Paul McCartney een gemeenschappelijke opnamestudio wilden opzetten. Dat weerhield Keith er niet van om in 2015 zijn mening te geven over ‘Sgt. Pepper’: ‘Sommigen vinden het een geniale plaat, maar het is een mengelmoes van onzin, net als ‘Satanic Majesties’. Wij dachten: ‘Nou, als jullie rotzooi kunnen maken, kunnen wij dat ook!’’

Er zijn drie redenen waarom de plaat nogal teleurstellend was. Allereerst leidden de onophoudelijke juridische manoeuvres ertoe dat opnamesessies uitgesteld moesten worden. Ten tweede was er het overmatige druggebruik. ‘Ik kan me vrijwel niets van die sessies herinneren,’ bekende Keith Richards later. ‘Het is een compleet zwart gat in mijn hoofd.’ En ten derde was er het ontslag van Andrew Loog Oldham. Hoewel Jagger had gezegd dat de band hem niet nodig had, gaf hij later toe dat er ‘plots geen producer was om ons te zeggen: ‘Zo is het genoeg, dank je wel, kunnen we nu verder met die song?’’ Als gevolg daarvan duurden de opnames van ‘Their Satanic Majesties Request’ meer dan negen maanden, van februari tot oktober 1967.

De eerste fase was van 9 tot 11 februari 1967, vlak voor de politie-inval in Redlands, toen de eerste opnames van ‘2000 Light Years from Home’ werden gemaakt. Half mei begonnen The Rolling Stones te werken aan ‘She’s a Rainbow’, ‘Telstar II’ en ‘Manhole Cover’, maar die laatste twee opnames werden uiteindelijk niet gebruikt. In juni werd ‘Citadel’ opgenomen voor de plaat, en ‘We Love You’ moest een single worden. In juli werkten de Stones eerst aan ‘She’s Doing Her Thing’, ‘Blow Me Mama’ en ‘Bathroom’, songs die allemaal spoorloos zijn verdwenen, en daarna aan ‘In Another Land’, ‘Sing This All Together’, ‘Sing This All Together (See What Happens)’, ‘2000 Man’, ‘The Lantern’, ‘Gomper’ en ‘On with the Show’. Hier moeten ook ‘Child of the Moon’ (de toekomstige B-kant van ‘Jumpin’ Jack Flash’) en verschillende andere nummers aan worden toegevoegd die de definitieve selectie niet hebben gehaald.

De Stones proberen het gebrek aan een duidelijke richting weg te moffelen met effecten die niet altijd werkten en door nummers op te splitsen. Deze keer was de breuk met de bluesrock compleet. Pianist Ian Stewart had zo’n enorme hekel aan wat ze deden, dat hij amper deelnam aan de sessies. Gek genoeg, en tegen alle verwachtingen in, wekte de plaat wel opnieuw de belangstelling van Brian Jones: ‘De enige keer dat Brian weer bij zijn positieven leek te komen,’ zei Stewart, ‘was toen ze dat vreselijke ding ‘Satanic Majesties’ maakten, waarvoor hij kon rommelen met de mellotron. Heel jammer.’ Brian raakte de gitaar niet meer aan. In plaats daarvan richtte hij zich op andere instrumenten, van de saxofoon tot de concertharmonica.

Maar Brians bijdrage kon de tekortkomingen van de plaat op productiegebied niet goedmaken. Mick Jagger gaf later toe dat hij opluchting voelde toen de mix eindelijk klaar was. Het was een erg gecompliceerd proces geweest in de Olympic Studios en de Bell Sound Studios in New York, en producer Glyn Johns was op het eind de uitputting nabij: ‘Mick en Keith dreven me tot waanzin door me urenlang een nummer te laten mixen terwijl ik dacht dat het na de eerste keer al goed was. (...) Toen we de plaat eindelijk samenstelden en ik eerdere mixen die ik alleen had gemaakt, vergeleek met degene die zij hadden gemaakt na urenlang klooien, gaven ze uiteindelijk toe dat die van mij beter waren.’

null Beeld

Philippe Margotin en Jean-MichelGuesdon, ‘The Rolling Stones Compleet’, WBooks



‘Their Satanic Majesties Request – 50th Anniversary Edition’ is uit bij Universal.

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234