Thomas Piketty over de vluchtelingen: 'Europa móét het grote immigratiegebied van deze eeuw worden'

Thomas Piketty doet het opnieuw. De econoom publiceert deze week ‘De slag om Europa’. Het boek verzamelt columns waarin Piketty zijn theorieën over kapitaal inzet om de crisis in Europa door te lichten. Dat mondt uit in een pleidooi voor een sterk, sociaal én gastvrij Europa.

'Het vluchtelingendrama is een gelegenheid voor Europa om de economie weer op gang te brengen. De Duitse opstelling verdient navolging.'

Het gevoel van solidariteit met vluchtelingen dat de laatste weken – zij het aan de late kant – zichtbaar wordt, heeft op zijn minst de verdienste dat het de inwoners van Europa en de wereld aan een onontkoombare realiteit herinnert. Ons werelddeel kan en moet hét grote immigratiegebied van de 21ste eeuw worden. Dat is noodzakelijk vanwege de vergrijzing die tot een ramp zal leiden, dat is mogelijk vanwege het sociale model, en dat wordt noodzaak door de Afrikaanse bevolkingsexplosie, versterkt door de klimaatopwarming. Tot zover niets nieuws. Wat misschien minder mensen weten, is dat Europa vóór de financiële crisis in termen van migratiestromen op weg was het meest open gebied van de wereld te worden. De crisis die in 2007-2008 in de Verenigde Staten is uitgebroken, en die Europa vanwege het slechte beleid nog steeds niet te boven is gekomen, heeft geleid tot een groei van de werkloosheid, een toename van xenofobie en een plotselinge sluiting van de grenzen. En dit alles terwijl de internationale context (van de Arabische Lente tot de vluchtelingenstromen) juist meer openheid vereist.

Laten we even van een afstand kijken. In 2015 telt de Europese Unie bijna 510 miljoen inwoners, tegen zo’n 485 miljoen in 1995 (bij ongewijzigde grenzen). Die groei van 25 miljoen inwoners in twintig jaar is op zich niet uitzonderlijk (krap 0,2 procent groei per jaar, tegen 1,2 procent per jaar voor de gehele wereldbevolking in dezelfde periode). Maar het belangrijke punt is dat bijna driekwart van die groei (meer dan 15 miljoen) op het conto van migratie komt. Tussen 2000 en 2010 heeft de Europese Unie een nettomigratie (immigratie min emigratie) van zo’n 1 miljoen personen per jaar gehad, wat min of meer gelijk is aan dat van de Verenigde Staten, met bovendien een grotere culturele en geografische diversiteit (aan de andere kant van de Oceaan is de islam nog steeds marginaal). In deze tijd, die niet ver achter ons ligt en waarin Europa zich (relatief) gastvrij opstelde, is de werkloosheid op het continent gedaald, in ieder geval tot in 2007-2008. Paradoxaal genoeg hebben de Verenigde Staten zich, dankzij hun pragmatisme en hun begrotings- en monetaire souplesse, heel snel hersteld van de crisis die ze zelf veroorzaakt hebben. Ze hebben hun groeitraject snel weer opgepikt (hun bbp ligt in 2015 10 procent hoger dan in 2007) en de migratie is onveranderlijk gebleven op zo’n 1 miljoen immigranten per jaar. Maar Europa, dat is verzand in verdeeldheid en improductiviteit, heeft het niveau van de economische activiteit van voor de crisis nog altijd niet hervonden, met als gevolg een stijging van de werkloosheid en de sluiting van de grenzen. De immigratie is abrupt gedaald van 1 miljoen mensen per jaar tussen 2000 en 2010 tot minder dan 400.000 mensen tussen 2010 en 2015.

Wat moeten we doen? Het drama van de vluchtelingen zou voor de EU-landen dé gelegenheid kunnen zijn om hun ruzietjes en hun navelstaarderij achter zich te laten. Door zich open te stellen voor de wereld, door de economie en de investeringen (behuizing, scholen, infrastructuur) weer op gang te brengen en door het risico van deflatie weg te nemen, zou de Europese Unie gemakkelijk kunnen terugkeren naar de migratieniveaus van voor de crisis. De openheid die Duitsland heeft laten zien, is vanuit dit oogpunt uitstekend nieuws voor eenieder die zich zorgen maakt dat Europa vergrijst en stagneert. Natuurlijk kunnen we aanvoeren dat Duitsland eigenlijk geen keus heeft vanwege het lage geboortecijfer. Volgens de laatste demografische prognoses van de VN, die voor Duitsland in de komende decennia evenwel uitgaat van een twee keer zo hoge migratie als in Frankrijk, zal de Duitse bevolking dalen van 81 miljoen nu tot 63 miljoen aan het einde van de eeuw, terwijl die van Frankrijk in dezelfde periode van 64 tot 76 miljoen zal stijgen.

We kunnen in aanmerking nemen dat het niveau van economische activiteit dat we in Duitsland zien gedeeltelijk het gevolg is van een gigantisch handelsoverschot, dat per definitie niet voor heel Europa kan opgaan (omdat er niemand op de planeet is die een dergelijke export kan afnemen), maar het niveau van activiteit kan ook worden verklaard door de efficiëntie van het Duitse industriële model, dat in het bijzonder berust op een zeer grote betrokkenheid van de werknemers en hun vertegenwoordigers (de helft van de leden van de raden van bestuur), iets wat een uitstekende inspiratie zou kunnen zijn.

Bovenal is de openheid naar de wereld die Duitsland tentoonspreidt een sterke boodschap aan de voormalige Oostbloklanden die lid van de Europese Unie zijn geworden, die geen kinderen en geen migranten willen, en waarvan de totale bevolking volgens de VN zou dalen van 95 miljoen nu tot krap 55 miljoen aan het einde van de eeuw. Frankrijk moet blij zijn met de Duitse houding en de gelegenheid aangrijpen om een open en positieve kijk van Europa op vluchtelingen, migranten en de wereld te laten overwinnen. ’

Thomas Piketty


Lees de review van 'Het kapitaal in de 21ste eeuw' »

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234