Thomas Piketty pleit voor een democratische revolutie op het Europese continent

De Franse econoom Thomas Piketty, wereldberoemd na zijn bestseller ‘Kapitaal in de 21e eeuw’, heeft nu de essaybundel ‘Naar een democratischer Europa’ uit. Daarin pleit hij voor een democratische revolutie op het oude continent. ‘De keuze is eenvoudig: we gaan door, of de Europese Unie valt uit elkaar.’

'Als we niet over onze kleine verschillen heen kunnen stappen, dan kunnen we de tent net zo goed meteen sluiten'

Thomas Piketty is nog steeds druk bezig met de thema’s die hem drie jaar geleden wereldwijd bekend maakten: de kloof tussen arm en rijk en de herverdeling van kapitaal. Op zijn computerscherm in zijn lokaal aan de Ecole d’Economie de Paris staat een grafiek uit zijn World Top Income Database (WTID), die de basis vormt van zijn dikke standaardwerk ‘Kapitaal in de 21ste eeuw’. ‘Mijn boek had een paar gebreken,’ zegt Piketty. ‘Het is te veel gericht op de westerse wereld, gewoon omdat ik niet over genoeg data beschikte. Daar pas ik nu een mouw aan.’

HUMO U bent een geëngageerde econoom: u benadrukt dat de economie altijd een politieke, morele dimensie heeft. In uw pamflet ‘Naar een democratischer Europa’ vertelt u wat we moeten doen met de eurozone.

Thomas Piketty «Mijn nieuwe boek is er gekomen door mijn grote ongerustheid over de staat van Europa en de eurozone. Het is nu een democratisch zwart gat: er is geen enkele controle op de besluiten van de eurogroep (de ministers van Financiën van de eurolanden, red.), terwijl die grote gevolgen hebben voor erg veel mensen. Denk aan het herstelprogramma dat is opgelegd aan de Grieken. Volgens mij hebben we nu dringend nood aan een parlement voor de eurozone. Daarin krijgt elk land het gewicht van zijn bevolkingsomvang, maar ook niet méér. Nu bepaalt de CDU van bondskanselier Angela Merkel wat er wordt beslist, maar die partij heeft de steun van slechts de helft van de Duitsers. De Duitse bevolking maakt 26 procent van de eurozone uit, dus dan hebben we het over amper 13 procent. Zonder een politieke unie, met een meerderheidsbesluitvorming en een parlement, moet Europa vroeg of laat uit elkaar spatten. Een eurozoneparlement zou voor 80 procent moeten bestaan uit leden van de nationale parlementen, want het hart van de democratische soevereiniteit ligt daar.»

HUMO Waarom vertrouwt u de controle op de eurogroep niet toe aan het Europees Parlement?

Piketty «Nu bepalen de nationale parlementen het fiscale beleid, en dat recht zullen ze niet snel uit handen geven. De Bundestag of de Assemblée Nationale beslist wie er hoeveel belastingen moet betalen in respectievelijk Duitsland en Frankrijk. Maar een munt-unie zonder een gemeenschappelijk begrotingsbeleid is onhoudbaar, omdat beslissingen van het ene land grote gevolgen kunnen hebben voor het andere. Daarom zeg ik: geef de leden van de nationale parlementen een sleutelrol in de besluitvorming over de euro. Als je het Europees Parlement een controlerende taak geeft, maak je dezelfde fout als bij de Europese eenwording: de nationale parlementen zijn er zoveel mogelijk buiten gehouden. Het resultaat is dat de politiek zelf buitenspel is gezet. We hebben een monetaire unie willen maken zonder parlement en zonder regering, maar met begrotingsregels. Het probleem is dat je niet kunt regeren met alleen maar regels: dat lukt niet zonder een publieke uitwisseling van argumenten.»

HUMO De sterkere eurolanden vrezen dat er straks voortdurend geld naar de zwakkere eurolanden wordt overgeheveld – een ‘permanente transferunie’ heet dat in het jargon. In uw eurozoneparlement zouden de landen die geld ontvangen, de meerderheid uitmaken.

Piketty «Maar als je het concept van zo’n transferunie afwijst, wordt het ieder voor zich. Ik betreur dat een deel van de Europese elite de bevolking heeft willen wijsmaken dat zij de rekening van Griekenland en de andere zwakkere eurolanden betalen.»

HUMO We zien nu al dat een land als België moeilijk bij elkaar te houden is: de Vlamingen willen niet voor de Walen betalen. Hoe moet dat dan op Europese schaal?

Piketty (toont een kaart vol cijfers) «Hier heb je de wereldkaart van de gemiddelde inkomens. Duitsland: 37.878 euro, Frankrijk: 33.962 euro. Een verschil, maar een klein verschil. Want kijk eens naar China: 13.000 euro. Of Tsjaad: 1.300 euro. Als je dat niet wilt zien en niet over relatief kleine verschillen heen kunt stappen, dan kun je de tent net zo goed meteen sluiten. Er is toch veel meer wat ons bindt dan wat ons scheidt? De problemen in Griekenland waren uiteindelijk het resultaat van een rampzalig macro-economisch beleid dat gericht was op bezuinigingen en op een snelle schuldsanering. En de hoogste prijs is níét betaald door de Nederlanders of de Duitsers. Het zwaarst getroffen zijn de jonge Grieken: bij hen bedraagt de werkloosheidsgraad 40 procent.»

HUMO Heeft Griekenland dat niet aan zichzelf te danken?

Piketty «De jonge Grieken zijn daar niet verantwoordelijk voor, wel de generaties vóór hen. En de crisis van 2008 was een Amerikaanse crisis in de financiële sector. Daar hebben wij zelf een ernstige Europese crisis van gemaakt. De overheidsschulden in Europa waren niet groter dan die van de VS of van Japan, maar wij hebben van 2011 tot 2013 zelf de groei de kop ingedrukt, terwijl we elkaar de maat namen over boekhoudkundige voorbeeldigheid. In de VS zagen ze de economie ondertussen weer aantrekken. Zelfs het Internationaal Monetair Fonds geeft nu toe dat de gevolgen van de bezuinigingen negatief waren. Resultaat: in 2017, bijna tien jaar na het uitbreken van de crisis, is het niveau van de industriële activiteit in Zuid-Europa nog steeds niet op dat van 2007 geraakt. Hoe wil je onder die omstandigheden schulden terugbetalen of de Nederlandse en de Duitse gepensioneerden een mooi pensioen geven?»

HUMO De Franse president Emmanuel Macron lijkt er net zo over te denken. Hij wil de eurozone versterken met een minister van Financiën, een begroting en een parlement.

Piketty «Maar zijn voorstel is uiterst vaag. We weten niet wie er in zijn eurozoneparlement zal plaatsnemen, en we hebben geen idee of de leden ervan over de belastingen en de begroting zullen mogen beslissen. Heeft dat parlement dan het laatste woord, in plaats van de ministers van Financiën in de eurogroep? Wij doen juist op die drie cruciale punten heel concrete voorstellen.»

HUMO Wat verwacht u van het offensief van Macron?

Piketty «Als je geen precieze voorstellen formuleert, kom je nooit vooruit.»

HUMO Sommige regeringsleiders, zoals de Nederlandse premier Rutte, hopen dat een verdieping van de eurozone niet nodig zal zijn. Als de Zuid-Europese lidstaten hun zaken op orde hebben, kan alles blijven zoals het is, meent hij.

Piketty «Als je er zo over denkt, dan wil je helemaal geen monetaire unie. Waarom zou je andere landen vertrouwen om aan dat avontuur te beginnen, maar niet de volgende stap willen zetten met een eurozoneparlement? Wat Rutte zegt, houdt geen steek. Sterker nog, het is hypocriet: wie geen eurozoneparlement wil, wil helemaal geen euro of Europa. De keuze is eenvoudig: we gaan nu door, of de unie valt uit elkaar.

»Ik begrijp de zorgen wel, maar een monetaire unie betekent nu eenmaal een enorme overdracht van soevereiniteit. Zo’n unie werkt niet zonder een minimum aan gemeenschappelijke belastingen, een eigen begroting en een apart parlement. Ik beweer niet dat de nationale parlementen afstand zouden moeten doen van het hele begrotingsrecht. Maar er zijn zaken die landen niet meer alleen voor elkaar kunnen krijgen, zoals de aanpak van de belastingparadijzen en de moordende fiscale concurrentie. Nu kan niemand er iets aan doen dat Google een lager tarief betaalt voor de vennootschapsbelasting. Alleen een eurozoneparlement kan een eind maken aan dat onrecht, want de ministers van Financiën in de eurogroep gaan niet over de tarieven, dat doen de nationale parlementen.»

HUMO Toont het geworstel met de euro niet aan dat een democratie niet kan bestaan buiten het kader van de natiestaat? Er is geen Europees volk. Om schulden te delen met Grieken en Italianen moet je erop vertrouwen dat het in de toekomst beter zal gaan. Dat vertrouwen ontbreekt nu.

Piketty «Dat zie ik heel anders. Loyaliteit en vertrouwen kun je opbouwen. Dat is in het verleden ook gebleken. Solidariteit is nooit iets natuurlijks. Bewoners van de regio rond Parijs zijn niet van nature méér solidair met bewoners van de Limousin, een streek in het zuidwesten van Frankrijk, dan met die van Catalonië in Spanje. Solidariteit is een constructie, ze is maakbaar. En als je gewicht in de schaal wilt leggen bij problemen als belastingparadijzen, de belastingontduiking van multinationals en de opwarming van de aarde, heb je de eurozone nodig, dat kun je niet alleen.»

Thomas Piketty e.a., ‘Naar een democratischer Europa’, De Bezige Bij

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234