Jo Nesbø Beeld Getty Images
Jo NesbøBeeld Getty Images

Interview

Thrillerauteur Jo Nesbø: ‘Jaloezie is als een ziekte, het laat je dingen doen die je helemaal niet wilde’

Jaloezie laat ons dingen doen we niet willen, zegt de Noorse thrillerauteur Jo Nesbø. Dus maakt hij er dankbaar gebruik van in zijn nieuwste boek ‘De Jaloezieman’.

Edwin Kreulen

November 1972 was voor de twaalfjarige Jo Nesbø een slechte maand. Harry Hestad en de andere idolen van het Noorse voetbalelftal verloren in de Rotterdamse kuip met 9-0 van het Oranje van Johan Cruijff. ‘Een vernedering.’

Om aan te geven hoe hoog de schrijver voetballer Hestad had zitten: diens voornaam Harry zou hij later geven aan zijn beroemde karakter Harry Hole, met wie hij internationaal doorbrak.

Het jaar na de smadelijke nederlaag kampeerde het gezin Nesbø in Rotterdam. ‘Met mijn jongere broer had ik besloten dat we revanche moesten nemen. We daagden een Nederlandse jongen en meisje uit voor een partijtje. We stonden met 9-1 voor en hadden bijna de tien gehaald, toen werden de Nederlanders geroepen voor het eten.’

Jo Nesbø (Oslo, 1960) groeide op als middelste van drie broers aan de Noorse westkust. Zijn jongste broer en hij werden prof bij Molde­­ FK. Afgescheurde kniebanden maakten een vroegtijdig einde aan zijn voetballoopbaan.

Nesbø studeerde economie, werkte als journalist en op de beurs. Succes kreeg hij als zanger en gitarist van Di Derre. In 1997 brak hij door als schrijver met De Vleermuisman, het eerste van twaalf boeken over Harry Hole. Hij bedacht de tv-serie Occupied. Kinderen kennen Nesbø van de reeks met Dr Proctors Schetenpoeder.

Hij woont en werkt in Oslo en heeft een dochter met zijn ex-vrouw.

De laatste jaren is Nesbø verwoed bergbeklimmer. De spanning die deze hobby meebrengt, verwerkte hij in De Jaloezieman, dat iedereen cadeau krijgt die tot en met woensdag meer dan 15 euro aan een boek besteedt. Gever is de Stichting Collectieve Propaganda van het Nederlandse Boek.

Broederschap en de strijd tegen mensen buiten de familie, dat is het thema in Koninkrijk, de dit jaar verschenen psychologische roman van Jo Nesbø (61) die tegen een thriller aan zit. Het is een literair uitstapje van de serie over rauwdouwer Harry Hole.

In dit boek moet een man die zijn hele leven op de berg heeft gewoond, toezien hoe zijn vertrokken broer terugkomt en de dorpsgenoten verleidt om gezamenlijk te investeren in een nieuw luxehotel op de berg. Dat kan niet goed gaan en bovendien komt het verleden van beide broers onverbiddelijk naar boven.

- De hoofdpersoon strijdt vooral tegen de buitenwereld, maar het is de vraag of zijn eigen broer wel goed voor hem is.

JO NESBØ «Ik denk dat het draait om loyaliteit. Ik heb zelf nooit zo’n complexe relatie gehad met mijn eigen broers. Maar mijn vader leerde me als tiener een les. Hij zei ons altijd dat we eerlijk en rechtvaardig moesten zijn. Toen kreeg hij een conflict met de buurman. Hij vertelde erover, waarop ik zei: je kunt het toch ook van twee kanten bekijken? Nou, dat bleek niet de bedoeling. ‘Dit bekijk jij alleen van onze kant’, zei hij.

»Ik was verbaasd, maar zo werkt het wel. We maken keuzes uit loyaliteit, allereerst aan familie, en uit emotie. Dat hoeven niet altijd de meest verstandige keuzes te zijn. Later zoeken we de argumenten erbij om te kunnen zeggen dat we de verstandigste keuze maakten.»

Is het soms niet beter om te breken met familie?

NESBØ «Dat kan zijn, maar het werkt vaak anders. Ik probeer in mijn boeken te beschrijven wat er gebeurt, niet hoe het zou moeten. Ik wil niet normatief zijn. In de praktijk is de loyaliteit sterk. Ik zie het bij mijn vrienden die gebroken hebben met de Jehova’s Getuigen, die voor hen een soort familie waren. Ook al hebben ze heel goede redenen voor die breuk, die is vaak toch heel pijnlijk en werkt lang door.»

De band tussen broers keert in een ander vorm terug in De Jaloezieman, het verhaal dat Nederlandse boekenkopers tot en met woensdag in het kader van een leescampagne cadeau krijgen. Wanneer op een Grieks eiland­­ de helft van een mannelijke tweeling verdwijnt, lijkt het conflict te draaien om een vrouw. Uit Athene wordt een politieman ingevlogen die gespecialiseerd is in jaloezie. Nesbø verruilt hier spanning voor een licht absurde humor, hoewel de ontknoping op de bergwand weer huiveringwekkend is.

Het leek me een mooi idee, een middelmatige inspecteur die wel een speciaal gevoel heeft ontwikkeld voor jaloezie, die het direct herkent’, zegt Nesbø, die op bezoek in Amsterdam wat minder soepel oogt. Een oogprobleem maakt hem huiverig voor het zonlicht aan de gracht. Hij praat als altijd bedachtzaam, maar wel voluit.

NESBØ «Jaloezie is misschien wel de lastigste emotie voor de mens. Misschien was die tijdens de evolutie ooit zinvol, maar wat moeten we er nu mee? Ik vroeg me dat al af toen ik er als jongen voor het eerst door werd overvallen, toen het ging om de liefde. Kijk, kwaadheid kun je nog in banen leiden, maar jaloezie is bijna een ziekte, die neemt je over, die laat je dingen doen die je helemaal niet wilde. Daarom is het een geschikte emotie voor misdaadboeken.»

- Was u zelf jaloers toen u al vroeg moest afhaken als profvoetballer?

NESBØ «Ik scheurde beide kniebanden en kon niet verder met het elftal van Molde, waar ook mijn jongere broer in zat. Die generatie speelde later de nationale bekerfinale, dat vond ik een heel pijnlijk moment: ik had op het veld moeten staan. Maar dat is toch anders dan jaloezie.»

Zou u alle boeken en hits verruild hebben voor een beslissend doelpunt in de Champions League voor uw favoriete club Tottenham Hotspur?

NESBØ «Daar heb ik wel eens over nagedacht, want ik las dat voetbalfanaten als Elton John hetzelfde werd gevraagd en die zeiden direct ja. En ja, dat was vroeger een droom. Maar ik ben toch blij met het leven dat ik heb gekregen. Ik merkte dat mijn toenmalige teamgenoten hun passie voor het voetbal verloren toen ze stopten. Die trappen niet eens meer een balletje in het park.

»Nee, ik ook niet, maar dat komt door die blessure. Ik blijf voetbal volgen: binnenkort weer de wedstrijd tegen een Nederlands elftal dat nogal wat kwaliteit heeft, terwijl onze spits Haaland niet mee kan doen vanwege een blessure. En ik heb een passie voor muziek ontwikkeld die ik nog steeds heb. Hetzelfde geldt voor schrijven.»

- En is uw karakter Harry Hole nog steeds een goeie vriend, zoals u elf jaar terug zei?

NESBØ «Jazeker. Alleen maar een betere vriend. Ik denk dat ik op een leeftijd ben gekomen waarop je niet meer zo druk op zoek bent naar nieuwe vrienden. Het wordt veel belangrijker om oude vrienden verder te ontdekken, om vriendschap te verdiepen.»

- Harry Hole strijdt tegen onrecht maar heeft zelf aardig wat misdaden begaan. Zijn geliefden hebben het zwaar te verduren. Kan het nog erger?

NESBØ «Ja, ik denk van wel. Ik weet al hoe het met hem zal aflopen. En er is nog een jongeman aan wie Harry zeer gehecht is. Die komt ook nog een keer terug.»

- Nog maar een paar boeken over Hole, zei u elf jaar terug.

NESBØ «Haha. Dat wist ik niet meer. Ja, het zijn er wel wat meer geworden. Maar het is eindig.»

- En Harry Hole gaat naar de hel, zei u eerder.

NESBØ «Het zal niet goed aflopen, ik heb al bedacht hoe. Maar meer zeg ik er niet over.»

- Zijn uw karakters gebaseerd op bestaande mensen?

NESBØ «Harry Hole is een combinatie van andere mensen met mijzelf.»

- Dan is de corrupte politiecommissaris die Hole steeds dwarszit vast gebaseerd op iemand die u haat.

NESBØ «Nou, die is gebaseerd op iemand die ik zeer graag mag. Die heel charmant overkomt, maar die ik moreel als corrupt beschouw.»

- En weet diegene dat?

NESBØ «Nee.»

- Een enkel boek over Harry Hole is verfilmd. Zou u dat niet vaker willen zien?

NESBØ «Ik heb dat lang tegengehouden. Ik wilde niet dat er van hem iets anders werd gemaakt. Maar nu ben ik in gesprek met een producent over een televisieserie.»

- Tel je niet pas echt mee als je bent verfilmd? Met De Jaloezieman wordt geprobeerd om de ontlezing te keren.

NESBØ «Dat denk ik niet, men blijft echt wel lezen. Verhalen, die zijn meer dan ooit in trek. Al gaat een steeds groter deel buiten boeken om, dat is waar. Maar ik ben optimistisch gestemd over boeken.»

- Over media bent u minder positief. In Koninkrijk vergelijkt u journalisten met een bepaald soort pinguïn die een nest maakt door te schijten op de sneeuw, waardoor die sneeuw smelt en naar beneden zakt.

NESBØ «Ik heb als journalist gewerkt, maar ik zie nu Noorse mediabedrijven die, omdat ze moeten overleven, zich richten op wat ze denken dat de consument leuk vindt. Dus krijgen we op de voorpagina een verhaal over Amerikaanse reality-sterren die ik helemaal niet ken. Er komt wel een tegenbeweging van mensen die nieuws willen dat ergens over gaat. Van kwaliteit.»

-Hier is vaak discussie over zogeheten literaire thrillers. Dat is helemaal geen literatuur, zegt men dan.

NESBØ «In Noorwegen speelt dat minder. Vermoedelijk omdat het thrillergenre sterk ontwikkeld is. Ook schrijvers van wie de boeken echt als literatuur worden gezien, hebben zich wel eens aan een thriller gewaagd.

»Ik denk wel dat er in het thrillergenre relatief veel slechte boeken verschijnen. Ook in de verfilmingen. Series­­ als The Wire en Breaking Bad zijn voorbeelden van hoe het moet. Maar ik heb niet het overzicht, ik lees vooral andere boeken.»

- Wat leest u dan?

NESBØ «Ik realiseerde me laatst dat ik op mijn leeftijd nooit meer alle boeken kan lezen die ik thuis heb verzameld. Ik ga een keuze maken uit de klassiekers, ook moderne literatuur. Nu lees ik vooral biografieën van musici. Zoals van Keith Moon, de drummer van The Who. Wat mij in dat soort mensen fascineert, is dat ze heel gewoon zijn. Je kunt toevallig best aardig drummen en dan word je ineens beroemd. En dat gaat lang niet altijd goed, zoals Keith Moon laat zien.

»Over mensen die zelf al bijzonder zijn, lezen we genoeg; daar kan een schrijver niet veel aan toevoegen. Mij interesseert hoe gewone mensen reageren op uitzonderlijke situaties. En hoe de schrijver erover vertelt.»

null Beeld

Jo Nesbø
De Jaloezieman
CPNB; 94 blz.

Jo Nesbø
Koninkrijk
Cargo; 508 blz. €22,90

(Trouw)

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234