Thrillerauteur R.J. Ellory: 'Mijn schrijfstijl is erg beïnvloed door de klassiekers uit Hollywood'

Thrillerauteur R.J. Ellory schrijft buitengewoon spannende boeken over ‘gewone mensen in buitengewone omstandigheden’.

'Een Amerikaanse fan, een voormalige junkie en huurmoordenaar, zei me dat hij een kroongetuige had vermoord, én haar dochtertje: 'Business, it had to be done''

Nog voor ik iets kan vragen, schuift Ellory me een cd van zijn rockgroep The Whiskey Poets toe.

HUMO Waarom heet de groep van de theedrinker die voor me zit The Whiskey Poets?

R.J. Ellory «Ik ben ooit zwaar doorgezakt in The White Horse Tavern in New York, indertijd het stamcafé van illustere artiesten als Norman Mailer, Dylan Thomas, Humphrey Bogart en Jack Kerouac. De legende wil dat Dylan Thomas daar op één avond negentien whiskeys dronk, en dan naar het Chelsea Hotel wandelde, waar hij in elkaar zakte en stierf. In mijn volgende boek komt een Texaanse zanger voor die in de jaren 70 één elpee maakt, getiteld ‘The Whiskey Poets’, en die vervolgens levenslang krijgt voor een moord die hij niet heeft gepleegd (grijnst).»

HUMO Je bent Engelsman, maar je thrillers spelen zich allemaal in Amerika af. Hou je ook meer van Amerikaanse muziek?

Ellory «Ik luister daar niet uitsluitend naar, maar ik vind wel dat de Amerikanen een bepaald soort artiest hebben waarvan wel Europese imitaties bestaan, maar geen Europees equivalent. Ik zag onlangs in Florida een optreden van Steve Earle. Die is nu 70, vermoed ik, hij zag er alleszins 170 uit. Een lieve, gulle man die zijn solo-optreden met leuke anekdotes doorspekte. Maar vooral: dat soort in whiskey, tabak, buffelmest en prairiewind gelooide oude rasverteller hebben we hier niet. En zelfs in de VS is hij een uitstervend ras, vrees ik. Ik denk dat Jeff Bridges zijn vertolking in ‘Crazy Heart’ op Earle heeft gebaseerd. Maar het liefst was ik gitarist geweest bij 13th Floor Elevators. De psychedelische scene van het San Francisco van de jaren 60 fascineert me.»

HUMO In ‘Een ongenode gast’ beschrijf je een incident waarbij een straatzanger wordt aangevallen door een zakenman in een driedelig maatpak. Hij slaat de zanger zijn gitaar aan diggelen en loopt dan weg, terwijl hij ziedend roept: ‘Screw The Beatles!’ Wat hebben de Fab Four jou misdaan?

Ellory «Niets. Maar het is één van de weinige scènes in mijn boeken die ik niét heb verzonnen. Ik discussieerde ooit met een Amerikaanse collega over de vermeende onveiligheid van New York. Hij woonde daar al dertig jaar en volgens hem was met name Manhattan vele malen veiliger dan altijd wordt beweerd. ‘Ik heb er in al die tijd maar één geval van agressie gezien,’ zei hij, en dat was dus dat incident. Hij vertelde me ook het verhaal dat Elvis Presley ooit aan een Elvis-lookalikewedstrijd had meegedaan en slechts vierde was geëindigd. Wellicht is dat een urban myth, al is het wel leuk. Misschien hadden ze hem wel degelijk herkend en lieten ze hem met opzet als vierde eindigen (lacht).»

HUMO Welke rockster zei: ‘Ik ben gek op potboiler-detectiveverhalen. Ik hoop dat ik ooit een songtekst kan schrijven zo goed als ‘Out of the darkness, a hand emerged I could have sat in’’?

Ellory «Da’s een citaat van… Raymond Chandler. Zei Bob Dylan dat? Nee? Jim Morrison dan?»

HUMO Lou Reed. Hij was ook gek op oldskool detectivefilms zoals ‘Touch of Evil’ met Orson Welles.

Ellory «Wow! The Velvet Underground horen was een mijlpaal in mijn leven. Ik heb thuis nog een exemplaar van Reeds ‘Transformer’ dat létterlijk grijs is gedraaid.

»Ik werk nu aan een trilogie die ‘The Kings of America’ zal heten. Het verhaal speelt zich af tussen 1930 en 1950. Een Corsicaanse en een Ierse immigrant sluiten een verbond in Hollywood en hun pad kruist dat van figuren zoals Orson Welles. Mijn schrijfstijl is erg beïnvloed door de klassiekers uit Hollywood: ‘Rear Window’ met James Stewart, ‘North by Northwest’ met Cary Grant… De stijl van Hitchcock is vaak geïmiteerd door filmregisseurs, maar nog nooit op papier gevat. Dat wil ik proberen.»

HUMO Je kookt graag en vaak. Het verbaast me dat er in je dertien boeken geen gifmenger voorkomt.

Ellory «Wat niet is, kan nog komen. Ik schrijf, ik maak muziek en ik kook. Die drie activiteiten hebben één ding gemeen: je creëert iets uit niets.»

HUMO Stephen King schreef het briljante ‘Misery’ over een stalker, een obsessieve fan die de schrijver ontvoert. Zijn jouw fans redelijker?

Ellory «Ik heb een dozijn fans die me obsessief e-mailen. Ik antwoord tot ik de indruk krijg dat de correspondentie tilt slaat. Ik opende ooit mijn voordeur en daar stond een vrouw die me een manuscript van driehonderd bladzijden in een spinachtig miniatuurhandschrift toestopte: ze had opgeschreven wat ik ‘écht bedoelde’ met mijn boek, maar wat ik ‘niet durfde te publiceren’. Ik heb door de jaren heen ook een enkele bedreigingen gehad. Sommige van mijn boeken zijn niet vleiend voor de Amerikaanse regering en sommige instellingen en organisaties: de FBI, de CIA, de Ku Klux Klan… Een paar extreemrechtse Amerikanen hebben me eens vriendelijk uitgenodigd bij hen thuis, waar ik ontvangen zou worden door ‘onze vrienden van de NRA’ (de wapenlobby National Rifle Association, red.). Het soort mensen voor wie George Bush Jr. the second coming of Christ was.

»Een mooi compliment – het mooiste eigenlijk – kwam van een oudere vrouw op een signeersessie in New York. Zij had geen boek bij zich, ze wilde me gewoon iets vragen: ‘Is Frank Parrish okay now?’ Dat vond ik zó pakkend. Parrish is een moegetergde, chaotische, aan lagerwal geraakte agent In ‘De helden van New York’, en zij wilde weten of het nu beter met hem gaat. Die vrouw was niet gek, voor haar was Parrish een vriend geworden, en ik had ’m blijkbaar zo intens beschreven dat hij echt leek voor haar.»

HUMO Wat heb je na al die jaren geleerd over de lezer?

Ellory «Dat elke lezer een ander boek leest. In het Engelse theater zeggen ze weleens dat de auteur een toneelstuk schrijft, de regisseur een tweede regisseert, de acteurs een derde spelen en het publiek een vierde ziet. Dat geldt ook voor boeken. Ik heb het afgeleerd om mensen tegen te spreken als ze iets in mijn boeken zien dat ik niet heb bedoeld.»

HUMO John Malkovich vertelde hoe hij op het terras van z’n landgoed in Frankrijk een vrouw zag naderen. Ze was klaarblijkelijk over de tuinmuur gesprongen en stapte door de tuin op hem af met een script in de hand waarvan ze wilde dat hij het verfilmde en de hoofdrol speelde. In haar scenario, getiteld ‘Elle tue’, kreeg een beroemd acteur bezoek van een vrouwelijke fan…

Ellory «Ha! Van de voorzitster van een leesclub in de Midlands kreeg ik het bericht dat alle twaalf haar vriendinnen mijn boek ‘Een stil geloof in engelen’ haatten. Ze hadden hun exemplaar ritueel verbrand, en ze zou iemand sturen om mijn vingers af te hakken zodat ik geen volgende boek zou kunnen typen.»

HUMO Hebben echte misdadigers jou al gevraagd of bevolen om hun levensverhaal te schrijven?

Ellory «Ja, een handvol. Maar ik schrijf geen non-fictie. Nog vaker vragen slachtoffers me om hun relaas te boek te stellen. Dat zijn vaak mensen die het gevoel hebben dat zij géén gerechtigheid hebben gekregen.»


De CSI-factor

HUMO In ‘Een circus van schimmen’ schrijf je: ‘Misschien bestaan sommige mensen alleen om de wereld eraan te herinneren dat de duivel bestaat.’ Heb je zelf ooit zo iemand ontmoet?

Ellory «Ja. Ik ben ooit aan de praat geraakt met een Amerikaanse fan, George, die bij nader inzien een voormalige junkie bleek. Wat later biechtte hij op dat hij huurmoordenaar was geweest. Ik dacht eerst dat hij het verzon om indruk te maken. Maar nee, hij vertelde me alle details. Hoe hij als junkie een keer geld en drugs had gekregen om de kroongetuige in een proces te vermoorden. Toen hij bij die vrouw thuis inbrak, bleek haar dochtertje er ook te zijn. Ook het dochtertje heeft hij vermoord. Hij vertelde het onbewogen, zonder te pochen, maar ook zonder berouw. It was business, it had to be done.»

HUMO Er is bureauresearch – je googelt iets of zoekt het op in een archief – en er is veldonderzoek. Noem eens een plek die zó authentiek en charismatisch is dat de scène zichzelf schreef?

Ellory «‘De helden van New York’ heb ik geschreven nadat ik een nacht door de Bowery (buurt in Manhattan, red.) had gedoold. Ik had m’n iPod op, en elk stuk muziek dat voorbijkwam, verwees direct of indirect naar New York: Frank Sinatra, Dave Brubeck, Ramones... Los Angeles vond ik dan weer allesbehalve authentiek: die stad leek een luchtspiegeling, een truc, blufpoker. Ik raakte er aan de praat met één van de duizenden hopefuls, jonge acteurs die naar Hollywood afzakken in de hoop het daar te maken, maar – zoals deze man – eindigen als in Spiderman-kostuum gehulde gidsen die op het voetpad voor Grauman’s Chinese Theatre (een legendarische art-decobioscoop, red.) de kinderen moeten entertainen.»

HUMO Brad Pitt verdiende z’n eerste geld bij promotieacties, verkleed als kip.

Ellory «O, ik zeg niet dat de American dream niet meer bestaat. Maar voor elke Brad Pitt zijn er tienduizend uitgebluste, gedesillusioneerde net-niet-daklozen.»

HUMO Kijk jij met andere ogen naar detectiveseries op televisie? Ik hoorde dat je opgroeide op een dieet van ‘Kojak’, ‘Starsky & Hutch’ en ‘The Streets of San Francisco’, de grote Amerikaanse detectiveseries uit de jaren 70 en 80.

Ellory «Zoals veel mensen haak ik af als de plot geforceerd aandoet of vergezocht is. Ik merk het onmiddellijk als een serie een gebrek aan creativiteit wil verbergen door een overdaad aan geweld. Ik moet ook het gevoel hebben dat de personages mensen van vlees en bloed zijn, en geen perfecte helden.

»Ik sprak onlangs met een gepensioneerde FBI-agent en die ergerde zich ook blauw aan series waarin de held altijd resultaat boekt. Hij had meer dan eens jaren, tienduizenden manuren en miljoenen dollars in een zaak gestopt die vervolgens in duigen viel door een stom toeval of door de dood van een kroongetuige.

»Onrealistische detectiveseries hebben ook een heel verontrustend effect op kijkers, meer bepaald op juryleden bij moordzaken. Een recent onderzoek waarschuwde voor de ‘‘CSI’-factor’. Ondere andere door de ‘CSI’-reeksen zijn mensen gaan geloven dat DNA altijd makkelijk en onomstotelijk te identificeren is, dat bewijzen altijd fysiek zijn, dat onderzoekers onfeilbaar zijn, enzovoort. Daardoor is het percentage veroordelingen de voorbije jaren gedaald, en dat speelt natuurlijk in het voordeel van de misdadigers.»

'Vorig jaar heb ik ontdekt dat ik nog een halfbroer heb'

HUMO In krimi’s zijn de vrouwen vaak bordkartonnen personages. Of onbereikbare godinnen, zoals in de oude klassiekers die jij adoreert: Veronica Lake, Lauren Bacall, Ava Gardner, Rita Hayworth… Stuk voor stuk femmes fatales zoals we ze in het echt nooit tegenkomen. Of jij wel?

Ellory «Nee. Op mijn echtgenote na, natuurlijk.»

HUMO Leest zij jouw boeken voor ze naar de uitgever gaan?

Ellory «Mijn broer is mijn vaste proeflezer omdat hij veel leest, maar niet zo van detectives houdt. Ik moet hem dus overtuigen. Laatst belde hij me dat hij niet door ‘Mockingbird Songs’ raakte, mijn nieuwste, nog niet vertaalde boek. Wat bleek: hij had een bloedhekel aan de dochter in dat boek. Volgens hem was het meisje ‘onuitstaanbaar’ wegens ‘veel te perfect’. Ik heb daar lang over nagedacht en ben tot de conclusie gekomen dat ik de dochter had beschreven die ik altijd had gewild. Ik heb een zoon, maar ik wou zo graag een dochter. Natúúrlijk had ik dat personage geïdealiseerd.»


Wees met halfbroer

HUMO Toen ik ‘Bekraste zielen’ las, het relaas van twee wezen, dacht ik: ‘Dat is z’n eigen verhaal.’ Besefte je dat eigenlijk? Voor zover ik weet, heb je nooit openlijk en bewust over jouw frappante en tragische levensloop geschreven.

Ellory «Mijn vader verliet mijn moeder nog voor ik werd geboren. Maar dat was niet de aanleiding voor ‘Bekraste zielen’. Dat is gebaseerd op een gesprek dat ik met een vriend had over zijn zonen: een tweeling, maar wel twee extreem verschillende karakters.»

HUMO Veel kinderen die zonder vader opgroeien, willen later weten wie die afwezige man was. Jij niet?

Ellory «Ik ben het toevallig twee jaar geleden te weten gekomen. Een vriendin die nog met mijn moeder amateurtoneel had gespeeld, had een artikel van me gelezen en nam contact met me op. Ze toonde me foto’s van mijn moeder en van mijn grootvader – ik had nooit eerder foto’s van hen gezien. Ze had ook foto’s van mij als kind die ik niet kende. Mijn moeder stierf toen ik 7 was. Longontsteking. In 1971 werd Birmingham getroffen door een korte maar hevige epidemie. Er waren twaalf slachtoffers, onder wie mijn moeder. Ze was pas 28.

»Vorig jaar ben ik ook te weten gekomen dat ik nog een halfbroer heb, van een andere vader. Dat had mijn moeder me nooit verteld. Dat jongetje, Damian, werd in 1968 door een pleeggezin geadopteerd en was me op het spoor gekomen. Hij stuurde me een mail: ‘Ik ben geen stalker. Ik heet nu Gary, maar volgens mijn adoptiepapieren heette ik vroeger Damian Jeremy Ellory. Mijn moeders naam is Carol, en ik denk dat ik jouw broer ben.’ Hij wist niet dat onze moeder al in 1971 was gestorven.»

HUMO Ik beklaag je én ik bewonder je.

Ellory (droog) «There’s more. Mijn grootmoeder was bij de Royal Air Force tijdens de oorlog. Ze heeft voor Arthur ‘Bomber’ Harris (de legendarische RAF-commandant, red.) en Winston Churchill gewerkt, en ook in Bletchley Park, waar de Enigma-machine werd ontworpen en waardoor we de oorlog hebben gewonnen. Quite a lady. Ik vond haar dood in bad na een hartstilstand.»

HUMO In ‘Een circus van schimmen’ laat je Michael Travis, ook al een wees, over zijn agressieve vader denken: ‘Hij vroeg zich af of het stokje was doorgegeven.’ Jij hebt je vast ook al afgevraagd in hoeverre je de karaktertrekken van je vader hebt geërfd.

Ellory «Ja. Maar ik geloof dat je je karakter zélf ontwikkelt. Als mensen zeggen: ‘Dat heeft hij van z’n vader’, dan bedoelen ze diens genen, maar ik geloof dat de zoon veel van z’n vader imiteert omdat die toevalig het dichtstbijzijnde rolmodel is. Al… (zucht) Ach, ik weet het niet. Misschien geloof ik dat allemaal alleen maar uit zelfbescherming.»

HUMO Tot slot, gewoon om je te pesten: je hebt ook zes jaar ballet gedaan, een lacune in je cv. Niet iets wat ik met stoere schrijvers van potboilers associeer.

Ellory «Acht jaar zelfs! Mijn grootmoeder was balletlerares. Ze bedoelde het goed. Ik geloof niet dat ik er blijvende schade aan heb overgehouden, maar zeker weten doe je dat nooit (lacht).»

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234