null Beeld

Tim Burton over 'Big Eyes'


Wie het grafische werk van Tim Burton kent of fan is van zijn animatiefilms, weet dat de Amerikaanse regisseur een zwak heeft voor grote ogen. Nu maakte hij er zelfs een hele film over.

bva

Wie het grafische werk van Tim Burton kent of fan is van zijn animatiefilms, weet dat de Amerikaanse regisseur een zwak heeft voor grote ogen. Jack Skellington uit ‘The Nightmare Before Christmas’, Victor Frankenstein uit ‘Frankenweenie’, en zelfs zijn ex Lisa Marie: wat een kijkers! Burton haalde de mosterd bij de inmiddels 88-jarige Margaret Keane, die hij nu bij wijze van wederdienst vereeuwigt in zijn eerste independent film ooit: ‘Big Eyes’. Met Amy Adams in de huid van Margaret Keane en Christoph Waltz als Walter Keane, een intelligente en ondernemende fantast die altijd is blijven volhouden dat hij de maker van de schilderijen is.

HUMO Wat ons het meest verbaast, is dat de scenaristen van ‘Ed Wood’ met dit verhaal bij jou zijn komen aankloppen, terwijl je Margaret al decennia persoonlijk kent. Er nooit zelf aan gedacht haar levensverhaal te verfilmen?

Tim Burton «Eerlijk: nee. Ik kende haar verhaal daarvoor niet goed genoeg. Ik wist ongeveer wat er was gebeurd, maar ik heb er haar nooit vragen over gesteld. Margaret en ik leerden elkaar kennen nadat ik haar had gevraagd of ze een paar portretten voor me wou maken. Ik was geïnteresseerd in haar werk, niet in haar privéleven.»

undefined

'Walter Keane is de reden dat museumshops vandaag vol posters van Rothko hangen en dat er koffiemokken bestaan met het werk van Magritte op'

HUMO Wie moest ze voor je schilderen?

Burton «O, Margaret heeft intussen van zowat iedereen in mijn leven een portret gemaakt. Van Helena (Bonham Carter, met wie hij dertien jaar samen was, red.) bijvoorbeeld, en van onze twee kinderen. We hebben zelfs een schilderij hangen met daarop één oog van elk kind. Je zou denken dat de ogen van haar personages inwisselbaar zijn, maar je ziet duidelijk welk oog van Billy is en welk van Nell. Nee, wat de criticasters ook mogen beweren: Margaret kan schilderen. Ik ken haar werk al zo ontzettend lang en ze blijft me verbazen.»

undefined

null Beeld

HUMO Hoe heb je haar werk precies leren kennen?

Burton «Als je in de jaren 60 opgroeide in Californië, was het onmogelijk om haar werk níét te leren kennen. Ik herinner me dat ik ertoe aangetrokken werd omdat er zulke verschillende emoties van uitgingen: ik vond de schilderijen tegelijk eng, triest en humoristisch. Die unieke mix is ongetwijfeld ook de reden van haar succes.»

HUMO Uit de film valt nochtans niet af te leiden dat je fan bent.

Burton «Ik wou dat niet in de verf zetten. De film gaat vooral over de vraag vanaf wanneer iets kunst is, en dat moet iedereen voor zichzelf uitmaken. Ik wou het oordeel van de kijkers niet sturen door de fanboy uit te hangen. Connaisseurs debatteren vandaag nog altijd over de kwaliteiten van het werk van Margaret Keane, zoals cinefielen blijven worstelen met de vraag of je het oeuvre van Ed Wood wel cinema kunt noemen. Mensen hebben ook mijn werk al vaak in vraag gesteld. Ik moet dan denken aan Andy Warhol. Hij zei ooit dat iets toch niet zó slecht kan zijn als zó veel mensen ervan houden. Ik geloof dat daar waarheid in zit.»

HUMO Zelf vind je nooit iets slecht?

Burton «Toch wel, maar het is een kwestie van perceptie. Iedereen kijkt anders naar kunst, naar relaties, naar culturen. Als je dat weet, dan vel je een minder hard oordeel. Wie ben ik om te bepalen of iets kunst is? Wie is iemand uit Alabama om uit te maken of twee mannen met elkaar mogen trouwen? Niets zo dwaas als een alwetend establishment. Wat niet wil zeggen dat ik discussies over kunst per definitie oninteressant vind. Integendeel. Het is gewoon onmogelijk om ze te winnen.»

HUMO Toen er zes jaar geleden in het MoMA in New York een tentoonstelling met jouw tekeningen opende, was er geen discussie. Kunstcritici waren het er roerend over eens: dat was geen kunst.

Burton (lacht lichtjes groen) «Wat ik toen allemaal over mij heen heb gekregen: ‘Dat is geen kunst! Dat is shit!’ Whatever. De tentoonstelling heeft een massa volk op de been gebracht. Sommigen zouden anders nooit een museum voor moderne kunst bezocht hebben. Is dat dan slecht? Ik heb moeite met de negativiteit en het superioriteitsgevoel van zogenaamde kunstkenners. Ik maak liever films over mensen met een passie. Zoals Ed Wood of Margaret Keane, die niet anders konden dan films maken en schilderen.»

HUMO Ironisch genoeg vertolkt Terence Stamp misschien wel het meest gepassioneerde personage in de film: John Canaday, de gevreesde kunstcriticus van The New York Times. Hij deed het werk van Keane af als kitsch.

Burton «En daar was op zich niets mis mee. Canaday was niet per se fout, toen hij zei dat Margaret kitsch maakte. En ik ben niet fout als ik zeg dat ik haar werk verontrustend en daarom sterk vind. Het zijn twee verschillende visies waarover je kunt praten. Mocht iedereen hetzelfde denken, dan zou de wereld doodsaai zijn. Waar ik het wel moeilijk mee heb, is wanneer iemand zijn mening opdringt of zijn macht aanwendt om de mening of het werk van een ander onderuit te halen. Zo zijn in de geschiedenis ook verschillende oorlogen ontstaan: mensen en culturen vonden dat ze het beter wisten dan de rest, en achtten het nodig om dat met man en macht te onderstrepen. Ik wil van Canaday geen kruisvaarder maken, maar hij had er zeker dingen mee gemeen.»

undefined

null Beeld

HUMO Nu vergeet je dat hij er, net als iedereen, van uitging dat de schilderijen van Walter Keane waren. Misschien was hij zo streng omdat hij geen link zag tussen de zogenaamde kunstenaar en het werk.

Burton «Dat is een ander fascinerend aspect van dit verhaal. Walter was de kunstenaar niet, maar was het werk van Margaret wel bekend geworden zonder zijn naam? En zouden kunstcritici het beter onthaald hebben? Ik betwijfel het. Hoewel Walter in die tijd vond dat vrouwelijke schilders nooit serieus zouden worden genomen, was wat Margaret maakte, niet iets dat het gevaar liep om snel door kunstkenners te worden omarmd.

undefined

'Niets zo dwaas als een alwetend establishment'

»Toen in 1970 bekend raakte dat niet Walter, maar Margaret de kunstenaar was, stond het verhaal hooguit op pagina 8 van een tabloidkrant. Terwijl je van een groot kunstschandaal verwacht dat het de voorpagina van The New York Times haalt. Alleen zag het establishment die werken niet als kunst, en geen enkele criticus kon het uiteindelijk wat schelen wie erachter zat. Dat Canaday er überhaupt over schreef, was omdat Walter ervoor zorgde dat de werken overal waren. Je móést er wel een mening over hebben.»


STANDBEELD VOOR WALTER

HUMO Walter Keane was een briljante marketeer.

Burton «Inderdaad. Wat hij gedaan heeft, was verwerpelijk. Maar je kunt niet ontkennen dat hij een talent had. Als schilder stelde Walter niets voor, maar hij wist als geen ander hoe je uit kunst geld kon slaan: door alles zó goedkoop te maken dat iedereen het zich kon veroorloven.

»Walter Keane is de reden dat museumshops vandaag vol posters van Mark Rothko hangen en dat er koffiemokken bestaan met het werk van Magritte op. Hij was de eerste om ‘zijn werk’ op een nooit geziene schaal aan het publiek te verkopen. Hij drukte aan de lopende band posters, bracht zijn eigen boeken uit, legde ze zelf in supermarkten en opende uiteindelijk ook zijn eigen galerie omdat geen enkele bestaande galerie het werk wou verkopen. Hij was – zonder overdrijven – een mercantiel genie en een pionier op het vlak van kunstmerchandising. Was hij geen oplichter geweest, hij zou voor de deur van elk Amerikaans museum een standbeeld hebben staan.»

undefined

null Beeld

HUMO In de film laat je uitschijnen dat het goed mogelijk is dat Walter Keane zelf totaal niet kon schilderen en dat hij zelfs zijn verblijf in Parijs, waar hij zijn vroege werk maakte, heeft verzonnen. Zijn dat niet gewoon feiten?

Burton «Eerlijk: ik weet het niet. Walter was een meesteroplichter. We weten dat hij heeft gelogen over wie al die kinderen met grote ogen heeft geschilderd, maar hoe kunnen we zeker zijn dat hij niet ook over de rest van zijn leven heeft gelogen? Je moet zijn autobiografie eens lezen: waanzinnig! Als 20 procent daarvan waar is, heeft hij een fenomenaal leven gehad. Hoe dan ook: de scenaristen hebben heel wat research gedaan en van iedereen die ze hebben gesproken, heeft niemand hem ooit zien schilderen. Ik daag je uit om één schilderij van hem te vinden. Wij hebben er geen gevonden.»

HUMO Wat zegt Margaret Keane daarover?

Burton «Ze heeft hem naar eigen zeggen ooit haar stijl proberen aan te leren, maar hij bakte er niets van. Ik geloof haar, maar ergens heeft ze natuurlijk wel een dubieuze rol in dit verhaal. Ze geeft toe dat ze medeplichtig was aan het bedrog, ook al deed ze het om haar dochter een zorgeloos leven te bezorgen en omdat het in de jaren 60 daadwerkelijk niet evident was om als vrouwelijke kunstenaar aan de bak te komen. Zie haar dus zeker niet als een slachtoffer.»

HUMO Heeft ze het hem ooit vergeven?

Burton «Ik geloof van wel. Ze is er in elk geval nog altijd van overtuigd dat niemand haar werk zou opgemerkt hebben zonder hem. Vandaag lijkt dat onvoorstelbaar, maar Margaret en Walter hebben elkaar leren kennen in de jaren 50, voor de tweede feministische golf. Walter was de baas in huis. Hij vond van zichzelf dat hij het beter wist en daarmee was de kous af. En één ding moet je hem wel nageven: hij heeft zijn woord gehouden. Hij zei dat ze beroemd zouden worden, veel geld zouden verdienen en in een groot huis zouden wonen. Dat is ook precies wat er is gebeurd.»

undefined

null Beeld

HUMO Hoewel ‘Big Eyes’ geschreven is door dezelfde scenaristen als ‘Ed Wood’, is jouw aanpak dit keer merkelijk minder excentriek. Terwijl de verleiding er toch geweest moet zijn om ook dit onvoorstelbare verhaal uit te vergroten.

Burton «Precies omdat het zo onvoorstelbaar is, heb ik mij ingehouden. Mensen zouden het anders écht niet hebben geloofd. Zelfs nu denken sommigen nog dat ik dingen heb verzonnen. Zoals die rechtbankscène waarin Walter zijn eigen verdediging op zich neemt, en zichzelf aan een verhoor onderwerpt door achtereenvolgens in de getuigenbank plaats te nemen en als een advocaat in de zaal te gaan staan. Ik zweer het je: dat is echt gebeurd. Alleen was dat tafereel in werkelijkheid nog véél krankzinniger, maar niemand had dat geloofd. Walter was echt een figuur: iemand die vaak in de derde persoon over zichzelf praatte en onwaarschijnlijke monologen over kunst kon afsteken. Als je Christoph Waltz dat ziet doen, denk je dat hij vrolijk overdrijft. Maar de werkelijkheid was in dit geval een pak zotter dan de suspension of disbelief toelaat.»

HUMO Over zotte dingen gesproken: klopt het dat je jouw volgende film ‘Miss Peregrine’s Home for Peculiar Children’ in Brecht komt draaien?

Burton «Waar?»

HUMO De Belgische gemeente waar het kasteel staat waarop schrijver Ransom Riggs het spookhuis in zijn kinderboek heeft geïnspireerd?

Burton «O, België! Ja, ik heb net nog in Antwerpen locaties bekeken.»

HUMO En?

Burton «Geen commentaar (lacht).»

Een maand na ons gesprek raakte bekend dat Burton het kasteel zal laten nabouwen in Florida. Na de presidentsverkiezingen in 2000, het orkaanseizoen en Vanilla Ice nóg een reden om die staat te haten.

Lees hier de review van 'Big Eyes'.

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234