Tom Lanoye: 'Jeff Hoeyberghs is een cultuurfilosoof met de motoriek van een vetzuchtige pinguïn'

De vorige keer dat Straffe Jan op een leugen werd betrapt, was zijn verweer geniaal: de journalisten hadden hem te letterlijk geciteerd '

Behalve jezelf bewusteloos zuipen koestert het Katholiek Vlaams Hoogstudentenverbond (KVHV) nog drie tradities. Het dragen van verwijfde Lady Gaga-petten, het pochen met schuine erelinten als van een winnende Miss Tafeldruif en het inviteren van spraakmakende tooghumoristen.

Vorig jaar was dat Jeff Hoeyberghs. Een cultuurfilosoof met de motoriek van een vetzuchtige pinguïn en de dictie van een Limburgse begijn met een zenuwtoeval. Van bijberoep is hij plastisch chirurg, al laat zich dat van zijn eigen smoeltje niet aflezen. Over Jeff wil ik het ooit weleens hebben, eerst valt hier een andere humorist te eren: Jan Jambon. Iemand van wie we eveneens na één oogopslag kunnen concluderen dat de wonderen der plastische chirurgie aan zijn neus zijn voorbijgegaan.

Het was in 2014 dat het KVHV – ‘de Vlaamse elite van de toekomst’ – hem uitnodigde als arrivé uit de toen reeds volop heersende Nieuw-Vlaamse Elite. Sterke Jan, zoals hij zichzelf graag afficheert, was net federaal vicepremier geworden, alsook minister van Veiligheid, Binnenlandse Zaken, Regie der Gebouwen en Grootstedenbeleid. Vooral dat laatste wekte bewondering voor een burgemeester van uitgerekend Brasschaat. Samen met Sint-Martens-Latem vormt die speldenknop het grootste monoculturele getto van ons land. Hun enige vorm van diversiteit is de vermenging tussen parvenu-Vlamingen en belasting-Hollanders. Zolang die hun mond niet opendoen, is het verschil niet te merken. Wanneer ze hun mond toch opentrekken, blijkt na wat vertaalwerk dat ze allemaal hetzelfde zeggen over migratie, zwartwerk, uitkeringen, belastingen, Europa, het klimaat, André Rieu en hockey. Nog een geluk dat Brasschaat weinig tot geen openbaar vervoer tolereert naar de meer levendige grootsteden in haar omgeving. Voor je het weet, breidt zo’n vlek zich uit.

Zijn zelfgekozen koosnaam getrouw bracht Jambon sterke verhalen mee naar het KVHV. Per slot van rekening kwam hij spreken voor het kruim van zijn achterban, en die kon enige geruststelling gebruiken. Jambons partij had de voorbije verkiezingen gewonnen dankzij de belofte om uit eigen beweging al haar particulier-flamingantische eisen vijf jaar lang ‘in de frigo’ te zullen stoppen, in ruil voor een keihard besparingsbeleid jegens álle Belgen. Normaal gezien wacht een Vlaamse partij met zulke beloftes tot na de verkiezingen. Was de Nieuw-Vlaamse Elite aan het vervellen tot ‘een Belgicistische verraderspartij’?

De verse vicepremier kreeg de handen vlot op elkaar. Als appetizer verklapte hij dat hij tegen zijn goesting vicepremier was geworden. En als hoofdschotel dat er geheime Atoma-schriftjes bestonden, vol bindende afspraken met alle andere regeringspartijen aangaande een verregaande staatshervorming in 2019.

Voor lezertjes die alleen met het internet zijn opgegroeid: een Atoma-schriftje bezit een rug van ringen, waardoor je de bladen gemakkelijk kunt losmaken en elders weer invoegen. Voor de zwarte boekhouder is het Atoma-schriftje een onmisbaar instrument. Het wordt dan ook geproduceerd door een Brusselse drukker en werd wereldberoemd dankzij een Belgisch politicus annex partijpenningmeester uit onze schilderachtige jaren 90: Leo Delcroix. Die werd onder meer gelinkt aan een smeerpijp in het Albertkanaal, een contract voor verplichte milieuboxen die enkel bruikbaar bleken als stoeltje voor vrijetijdsvissers en een riante villa in Frankrijk waarvan zijn excellentie eerst het bezit ontkende, tot het tegendeel werd bewezen door factcheckers. Dat zijn mensen die je vroeger ‘journalist’ noemde.

Het bovenstaande beroepsprofiel zal door ieder KVHV-lid meteen worden toegeschreven aan de doorsnee Franstalige, maar zijn familienaam ten spijt is Delcroix een gestampte Vlaming. Beticht van schriftvervalsing, maar vrijgesproken vanwege verjaring. Voor de rest een Limburgse tsjeef met een goed geheugen, een slecht handschrift en extreemrechtse sympathieën, die het liefst minister wordt op de post waar de zwaarste contracten van de stootkar vallen: Landsverdediging.

Het was naar deze Fijne Leo dat Straffe Jan verwees toen hij zijn achterban probeerde te sussen met ‘geheime Atoma-schriftjes die klaarliggen in de kluizen van alle meerderheidspartijen’. Het verschil met Delcroix en diens Franse villa was dat Jambon al na één dag mediaheisa toegaf dat zijn schriftjes niet bestonden, en afspraken over een staatshervorming evenmin. Zijn verweer was echter ronduit geniaal. De aanwezige undercoverjournalisten hadden hem ‘te letterlijk geciteerd’.

Ik heb het gefactcheckt, en verdomd: ook dat laatste heeft Jambon inderdaad letterlijk zo gezegd. Samen met dit: ‘Er werd geen onderscheid gemaakt tussen mijn cynisme, beeldspraak en humor, waardoor één en ander uit zijn context is gerukt.’

Een dikke week geleden werd Jambon, inmiddels geparachuteerd tot Vlaams minister-president, opnieuw letterlijk geciteerd. Na twee besloten lezingen voor bevriende zakenlui. Je kunt je tijd niet blijven vergooien aan studenten. Ooit begint het echte werk.

Op beide avonden rakelde hij in dezelfde bewoordingen een verhaal op dat hem persoonlijk zou zijn gerapporteerd. Een familie asielzoekers had na haar erkenning door zijn eigen Vlaamse ambtenarij zoveel achterstallig kindergeld toegesmeten gekregen dat ze er ‘meteen een huis van hadden kunnen kopen’. En opnieuw bleek zijn uithaal een losse flodder. Diverse studiediensten rekenden het na: een imaginair gezin met een woningwens zou pas na een tiental jaar wachten op papieren voldoende kindergeld bijeen kunnen krabben, indien het bovendien een kroost bezat van veertien hogeschoolstudenten. Dat is bijna meer dan het KVHV leden telt.

Jambons verdediging was dit keer minder geniaal. Ze kwam dan ook niet van hemzelf, maar van te hulp gesnelde partijgenoten. ‘Niet alles wat een politicus zegt, moet wetenschappelijk correct zijn,’ zo vonden zij, allicht gesterkt door hun eigen ingesteldheid bij markt- en huisbezoeken. Als het geroddel maar scoort en je gezicht maar in de juiste plooi ligt. Geef toe: waaraan had Jan Joker zich eigenlijk schuldig gemaakt? Een boutade, meer niet. ‘Iedereen gaat weleens kort door de bocht tijdens een lezing voor de eigen achterban.’

Het probleem van Jan met de korte achternaam is dat hij overal denkt te speechen voor eigen achterban. In 2016 maakte hij zich nog weken na de aanslagen in Zaventem en Brussel kwaad, tot in de internationale media toe, op ‘de dansende moslims in bepaalde wijken van onze hoofdstad’. Daar zouden zich heuse feesten hebben afgespeeld (‘Stráátfeesten, hè! Geen rouwfeesten!’). Hijzelf noch de politie heeft ooit ter staving één foto, filmpje, verslag, getuigenis of straatnaam kunnen opduikelen.

Je mag ook mij letterlijk citeren, graag zelfs, maar ik zie Jambon iets anders lossen dan wisecracks. Hij legitimeert extreemrechtse leugenpropaganda door ze als topminister keer op keer klakkeloos na te kwekken. In de hoop zodoende zijn politieke concurrenten te counteren, overhandigt hij hun de leidsels van zijn kiesvee. Gratis en voor niets.

Kán een boutade over woningen onze complexe wereld wel verduidelijken? Ik wil het gerust ook eens proberen. Dankzij de gulle politieke dotaties aan zichzelf zijn de oorlogskassen van onze partijen op tien jaar tijd verdubbeld. Daar werden echter amper extra studiediensten mee gefinancierd, maar des te meer appartementsgebouwen en kantoorblokken, als investering om nog meer immobiliën aan te schaffen. Dus stel dat een asielzoeker zijn kindergeld misbruikt om hier of daar een krot te kopen: is dat dan bewijs van goede integratie? Omdat hij het voorbeeld volgt van de vastgoedmogols die zijn dossier beheren? Of juist niet?

Hoe dan ook, iedere asielzoeker weet één ding: als híj bij zijn procedure liegt, over wat dan ook, dan kan hij ze op zijn buik schrijven. Al heeft hij zestig kinderen die studeren aan de universiteit.

Laat ik besluiten met een verzoenend voorstel in deze tijden van betwist vastgoed en ‘besparingen-voor-iedereen’. Die laatste gaan zoals geweten van zes tot zestig procent, voor zorgverleners, conducteurs, kenniscentra over armoede, vertrouwenscentra voor kindermishandeling, steun voor middelgrote bedrijven, de Vlaamse Jeugdraad, de VRT, beginnende artiesten, de zorg tout court, et cetera. Na wat mediatiek aandringen hebben uiteindelijk zelfs onze Vlaamse parlementariërs zich onder de kaasschaaf gelegd. Niet voor zes, maar voor vijf procent. Verschil moet er zijn.

Voor onze regeringsleiders is het verschil voorlopig dat er helemaal geen verschil is. Met hun vroegere loon, bedoel ik. Dat is vast heel erg tegen hun zin, want een fraai plaatje biedt het niet, als ministers alle anderen kortwieken en de veren daarvan als gezond budgettair beleid in de eigen reet steken, zonder zelf ook maar één bouwsteentje bij te dragen. Ik ben ervan overtuigd dat ook zij zich met plezier zullen schikken naar hun favoriete slogans (‘Meer doen met minder!’ ‘Snoeien om te groeien!’). Jan Met De Sterkste Schouders kan direct het voortouw nemen.

De Nederlandse premier verdient jaarlijks 165.916 euro, de Franse president 181.680 euro, de Canadese premier 238.018 euro, de Belgische 233.609 euro. Het spreekt vanzelf dat een Vlaams minister-president daarvoor niet kan onderdoen. Hij trekt 253.000 euro. Volgens mij is dat meer dan Poetin en Xi Jinping samen, maar ik ben te lui om het na te kijken. Waarom zou ik? Wat we zelf doen, doen we duurder. Het zal – over vastgoed gesproken – niet anders verlopen met dat toekomstige Museum van de Vlaamse Volksaard. De mortel wordt duur betaald, het marmer nog veel meer.

Zestig procent inleveren? Zomaar onverwachts? Dat kun je vragen van een beginnende artiest, maar niet van een minister-president-emeritus-colossos-maximus. Zullen we dus maar afkloppen op zes procent? Net als bij de Zelfmoordlijn?

Op zich lijkt dat weinig. Maar na tien jaar kun je met dat bedrag al een bungalow kopen in Brasschaat, en een villapark in Bree. Ik heb dat niet tot de laatste eurocent opgezocht, ik ben daar te lui en te lomp voor. Maar u begrijpt me wel. Het is een boutade! En welke Vlaming houdt nu niet van een gevatte boutade, op tijd en stond?

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234