Tom Lanoye over zijn grootste angst: 'Wie houdt van misleiding en propaganda, beleeft gouden tijden'

Worden schrijvers ook bang als ze naar de wereld van vandaag kijken, of halen ze hun hart op als nooit tevoren? Moeten ze ons gemoed verlichten met hun romans of zout in alle wonden strooien? Veel antwoorden zijn te vinden op de boekenbeurs, maar de meest verhelderende staan uiteraard in Humo. ‘Literatuur die de lezende mens wil laten vergeten in welke wereld hij leeft, dat noem ik verbale methadon.’ Vandaag: Tom Lanoye

Tom Lanoye heeft zijn angsten op een rijtje. Netjes gerangschikt van klein naar groot laat hij ze ons geworden vanuit ‘een overweldigend’ Vancouver, Canada. Alwaar hij zich overgeeft aan een angst die hij in zijn lijstje nog onvermeld laat – fomo: fear of missing out – en die verband houdt met zijn allergrootste vrees: te eindigen zoals zijn moeder.

Tom Lanoye «Professioneel vrees ik dat toneelgezelschappen steeds minder naar glorieus teksttheater zullen grijpen, zodat ze lekker uitgenodigd worden op al die hippe internationale kunstenfestivals. Snobs en toeristen kijken nu eenmaal liever naar ingewikkelde danspassen dan naar verwarrende boventitels.

»Ik vrees ook dat de romankunst zal worden gereduceerd tot selfieliteratuur, waarbij het liefdesleven van de auteur belangrijker wordt dan zijn schrijftalent, laat staan zijn visie op de werelden buiten zijn geslachtsdeel. En dat de hele literatuur straks een scriptfabriekje wordt, waar makkelijk verfilmbare ‘en toen, en toen’-verhalen kant-en-klaar worden gemaakt volgens het orderboek van Hollywood.»

HUMO Vroeger had u meer vertrouwen in de veerkracht van de letteren.

Lanoye «Tja, als je naar mijn angsten vraagt, kun je ze krijgen! Maar eigenlijk ben ik er vrij zeker van dat alvast deze angst ongegrond is. Oké, er worden nu minder romans en toneelstukken gelezen dan vroeger, maar dat zegt ook iets over vroeger. Er viel toen gewoon veel minder spannends te beleven in je vrije tijd. Hoe keihard de concurrentie ook moge worden – van Netflix tot ons toekomstige Museum van de Vlaamse Volksaard – ik heb er vertrouwen in dat goede literatuur dat allemaal moeiteloos zal overleven.»

HUMO Ik wed dat u ook politieke angsten uitstaat.

Lanoye «Ja, die zijn al wat groter. Overal lijkt de democratie zich van binnenuit op te vreten. Wie houdt van misleiding en propaganda, beleeft gouden tijden. Ik zie wereldwijd een nieuwe aristocratie ontstaan, voor wie wetten, verdragen en belastingafspraken niet meer gelden. In China is een totalitaire staat baas over de economische macht. In de Verenigde Staten heeft de economische elite de staat finaal gekaapt. Apparatsjiks en oligarchen: wie ziet binnenkort nog het verschil? Hun houding tegenover vrijheid in de kunsten is alvast dezelfde: van verdacht maken tot verbieden. Afwijkende meningen en kritiek worden opnieuw maatschappelijke zonden. In plaats van kunst verwacht men van artiesten óf entertainment óf staatskunst. Ofwel zogenaamd ‘onschuldig vertier’, ofwel verplichte collectieve masturbatie ter ere van de eigen opgeklopte identiteit.

»Door ons heilige geloof in het internet en de zogenaamd sociale media denken we dat totalitaire uitwassen ons niet meer kunnen overkomen. Ik zou zeggen: think again.»

HUMO Is er ook angst die u soms op het lijf slaat?

Lanoye «Ja. Mijn tastbaarste, en naar ik vrees ook meest gegronde angst is dat mij hetzelfde overkomt als mijn dierbare verwekster. Dat ik na een beroerte blijf leven, maar dan zonder taal, zonder spraak, en dus zonder enig instrument om mijn gedachten en gevoelens vorm te geven. Dat is tevens mijn grootste drijfveer om nu voluit door te gaan, zoals ik me al voornam op het einde van ‘Sprakeloos’. Driftig blijven schrijven en performen, tegen die komende stilte in. Omdat ik op zoveel vlakken zo hard lijk op het excentrieke vrouwmens dat mijn moeder was, ben ik er al jaren vrij zeker van dat die beroerte mij werkelijk staat te wachten. Aanstellerij is dat niet, au contraire, het is mijn brandstof.»

HUMO Blijft u ondertussen de vinger aan de pols van de tijd en van de wereld houden, of is er een kans dat u zich met zo’n vooruitzicht op uzelf terugplooit?

Lanoye «Nee! De tijd en de plaats waarin ik leef, moeten meezinderen in het werk dat ik maak. De schrijver die ík wil zijn, móét de vinger aan de pols, de wond of de kut van deze tijd houden. Dat heb ik altijd gedaan, ik zie niet in waarom ik er in de toekomst mee zou ophouden. Literatuur die tot doel heeft de lezende mens te laten vergeten in welke wereld hij leeft, is de naam literatuur niet waard. Zoiets noem je verbale methadon. De stakker die daar nood aan heeft, kan van mij een aalmoes krijgen om zijn verslaving te bekostigen, maar voor meer dan dat hoeft hij me niet lastig te vallen.»


De Boekenbeurs vindt nog plaats van woensdag 6 november tot maandag 11 november in Antwerp Expo. Info en tickets: www.boekenbeurs.be.

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234