Tom Lanoye: 'Vlaanderen is te belangrijk om het over te laten aan flaminganten'

Het zal wel aan mij liggen, maar telkens als ik één van onze talloze Vlaamskiljonse excellenties opnieuw een poging hoor ondernemen om hun onontwarbare confederalisme uit te leggen als wondermiddel tegen de complexiteit van België, moet ik denken aan een kort en glashelder gedicht van Bertolt Brecht.

Toegegeven: Bertolt was zelf niet altijd een kampioen van de reine rechtlijnigheid. Toen hij dat vers bedacht – een paar jaar vóór zijn dood in 1953 – was hij net in diskrediet geraakt omdat hij, beroemd activist tegen onrecht en verdrukking, de Sovjettanks toejuichte die in communistisch Oost-Duitsland een arbeidersopstand hielpen onderdrukken, met tientallen doden als gevolg. Hij was op dat moment nota bene een gul bezoldigd staatskunstenaar van diezelfde DDR.

Die steunbetuiging leverde hem in zijn vele biografieën terecht een zuur en beschuldigend hoofdstuk op. Zijn oeuvre is echter tijdloos en groots, en de invloed van zijn ‘episch theater’ kan tot op heden niet worden onderschat. Regisseur Milo Rau bijvoorbeeld, artistiek leider van NTGent, bedient zich in bijna al zijn ensceneringen van brechtiaanse Verfremdungseffekte en wordt daarvoor geroemd tot in de Angelsaksische pers. Doorgaans koestert men daar een dikkere boon voor Brechts tegenhanger, Lee Strasberg. De bezieler van method acting zocht niet naar antiromantische distantie, maar naar emotionele vereenzelviging via de allerindividueelste herinneringen van de acteur. James Dean, Marilyn Monroe, Jane Fonda, Robert De Niro en Al Pacino behoorden tot zijn leerling-acolieten.

Maar soit! Vóór het hier echt interessant wordt, zullen we snel weer de politiek van het theater inruilen voor het theater van de politiek. Of nee, sorry! Eerst ben ik u natuurlijk dat heldere gedicht van Brecht verschuldigd, ‘De oplossing’. Hij schreef het als officieuze kritiek op de binnenvallende Russen, in de marge van zijn officiële pluim aan de binnenvallende Russen. Tsjeven vind je overal, zelfs in DDR-schouwburgen tijdens de Koude Oorlog.

De centrale regel van ‘De oplossing’ luidt, vrij vertaald: ‘Zou het voor machthebbers niet eenvoudiger zijn om hun volk te ontbinden en zichzelf er een nieuw te kiezen?’ In weerwil van hun voormalige strijd aan het Oostfront is dat wat Sovjetcommunisten en de meeste flaminganten gemeen hebben. Ze zijn tot in de kern vervreemd van het volk dat ze zeggen te vertegenwoordigen. Op een thema waar ze dat volk juist de weg willen tonen. Om niet te zeggen: de weg willen opdringen, goed- of kwaadschiks.

Recent universitair onderzoek legde andermaal de kurkdroge cijfers bloot die we al decennia kennen, omdat ze al decennia ongewijzigd blijven. Van alle Vlamingen is amper 16 procent gewonnen voor een splitsing van België en de oprichting van een Republiek Vlaanderen.

De grootste partij van ons land – tot aan de komende verkiezingen dan toch – heet de Nieuw-Vlaamse Elite. Reeds in het eerste geloofsartikel van haar programma bepleit zij de stichting van de Vlaamse Heilstaat als panacee voor ieder pandemonium. Maar zelfs zij wordt daarin met moeite door één derde van de eigen kiezers bijgetreden. We hebben het dan over een bestuurslichaam dat zichzelf graag aanbiedt als ‘aanbodpartij’ en dat bijgevolg haast dagelijks in de spiegel checkt of zijn draagvlak nog wel breed genoeg is om het gewicht van zijn beleidskeuzes electoraal te torsen.

'Geweld zal de flamingant mijden, en daarvoor moeten we hem – vooruit maar – prijzen. Voor de rest is hij een triestige plant'

Als dat niet zo blijkt te zijn – zie: de betonstop, de kilometerheffing, de afschaffing van de royaal gesubsidieerde bedrijfswagen… – dan worden, om niet in de eigen voeten te hoeven schieten, desnoods de eigen ministers afgeschoten. Open en bloot en zonder genade. En altijd weer die arme Ben Weyts als eerste.

Je zou verwachten dat zo’n aanbodpartij, die zich reeds beroept op het Vlaamse Volk en Zijn Identiteit om de kleuren te bepalen van onze verkeerspalen, zich ook door het eigen volk laat corrigeren wanneer blijkt dat slechts 16 procent het eens is met haar belangrijkste agendapunt.

Dat is natuurlijk te veel gevraagd van de devote gelovige die schuilt in iedere nationalist, bij uitstek in de Vlaamse variant. Als hij zijn zin niet krijgt dankzij referenda en betogingen, waarmee hij zijn geringe getalsterkte eigenhandig in de vitrine zou zetten, dan neemt hij wel zijn toevlucht tot doorzichtige theatertechnieken die in de eerste plaats bedoeld zijn om zichzelf, tegen de werkelijkheid in, te overtuigen van zijn gigantische aanhang.

Als de wereld een schouwtoneel is – en dat is ze zeer zeker – dan kun je als amateur op het achterplan proberen aan te schurken bij de vedettes op het voortoneel, in de hoop dat hun glans vanzelf op jou gaat afstralen. Je loopt dan wel het risico op helse frustratie en zelfs jaloezie, als blijkt dat die stralenkrans geen lor verandert aan jouw beperkte register annex fanclub.

Hoe bedwelmend maar tegelijk gekmakend moet het bijgevolg niet zijn voor de overtuigde flamingant? Om separatistische Catalanen en Schotten te gaan steunen, vaak letterlijk met vlag en wimpel? Mee marcherend en zingend met z’n honderdduizenden, op de schitterende Ramblas van Barcelona… Mee canvassend en manifesterend in het zinderende Glasgow, vlak vóór een referendum dat maar met een haarbreedte wordt verloren… En dan weer thuiskomen, in de werkelijkheid tussen Aartselaar en Zwevegem, om daar de debatfiches van je geliefde partij aan te treffen, met richtlijnen over hoe je moet feesten om weer een ruime overwinning van het Belgische symbool par excellence, de Rode Duivels. (‘Niet al te zichtbaar, maar ook niet al te zuur.’) Geef toe: hoe zielig en benepen is dát? Voor politici die anders de mond vol hebben van ‘gemeenschapsvorming dankzij collectieve belevingen, over alle sociale lagen heen’?

Ach, de Vlaamskiljon en zijn afscheiding. Voorlopig blijft het een veldmuis die staat te druppelpissen naast de Niagara-watervallen en niettemin met veel aplomb verzucht: ‘Wij maken samen nogal eens een gedruis, nietwaar?’

Geweld zal de flamingant mijden, en daarvoor moeten we hem – vooruit maar – prijzen. Voor de rest is hij een triestige plant. Omdat hij beseft dat hij nooit in alle openheid zijn doel kan bereiken, is hij veroordeeld tot de trukendoos van de intrigant uit het liefhebbertoneel. Schmieren, chicaneren, lamenteren, manipuleren. Omdat hij België niet kan opdelen, probeert hij het te blokkeren door het steeds maar ingewikkelder te maken en zich vervolgens luidkeels te beklagen over dat doelbewust gecreëerde labyrint.

De meelijwekkende aanblik van onze Belgische regeringsvorming is dan ook deze. Een kruiwagen met inmiddels al vier stokken door het wiel. En de dader staat ernaast, de armen pompeus gekruist, het hoofd schijnheilig schuddend, de farizeeërblik ten hemel gekeerd en met de mond een spijtig ‘tss, tss’ te berde brengend: ‘Hij rijdt niet, hoor. Echt waar! Dat kan iedereen toch zien? Múúrvast. Hoe is dat toch kunnen gebeuren! Zouden we hem niet beter wegsmijten, voor ieders bestwil?’

Dat is een mogelijke strategie. Maar ze slaagt alleen maar indien wij haar laten slagen. Wij, de gemanipuleerden die niet behoren tot de 16 procent. Het is een wondere gedachte dat mijn eigenste draagvlak hier en nu opeens breed genoeg blijkt om ook eens te mogen spreken namens de overige 84 procent.

Welaan: Vlaanderen is te belangrijk om het over te laten aan flaminganten. Spreek dus samen met mij de brexiteers na, zij het in enkel deze slogan: ‘Take back control!’ Haal om te beginnen het grootste taboe neer in onze vaderlandse politiek. Durf eindelijk ook eens één en ander te hérfederaliseren. In naam van de efficiëntie, de kostenbesparing en – als ik dan toch bezig ben clichés te spuien tegen de clichés – ‘het gezond verstand’. En weerleg ook eens en voor altijd de propagandistische leugens over transfers tussen Noord en Zuid.

Daarover wil ik het, spreekbuis of geen, een volgende keer met u hebben.

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234