null Beeld

Tony Judt - De geheugenhut

Amyotrofische laterale sclerose (ALS) lijkt bedacht door een Almachtige Sadist. ALS-patiënten raken van de nek af volledig verlamd, maar voelen geen pijn en hun bewustzijn blijft volkomen helder. Ze veranderen in een sprekend hoofd, tot ook hun spraak het begeeft. Tony Judt
, die in augustus 2010 aan de ziekte overleed, beschreef haar als een steeds strengere gevangenisstraf zonder kans op vervroegde vrijlating. Opgesloten in zijn eigen lichaam en veroordeeld tot eindeloze nachten zonder slaap, bleef hij doorgaan met zijn werk: geschiedenis schrijven, zonder pen of klavier, en met alleen zijn geheugen als referentiebibliotheek.

In zijn laatste levensjaar voltooide hij nog 'Het land is moe', een elegie voor de sociaaldemocratie. En nu verrast hij ons postuum met 'De geheugenhut' (Contact), vijfentwintig korte stukken die zijn leven, van 1948 tot 2010, strak omspannen. 'Memoires' is het woord dat doorgaans voor dat genre gebruikt wordt, maar Judts boekje heeft niets van het kwebbelende, roddelende, namen droppende proza dat gewoonlijk onder dat etiket verkocht wordt.

Hij kijkt met de ogen van de geleerde historicus, kenner van het naoorlogse Europa, naar de belevenissen van het joodse jongetje Tony Judt, dat opgroeide in Londen en dankzij zijn levendige geest en een gratis middelbare school in Cambridge geschiedenis kon studeren. Onder die priemende maar ook meedogende blik kristalliseren de jaren vijftig en zestig van de familie Judt - haar eetgewoonten, auto's en uitstappen - ineens tot een stukje essentiële geschiedenis van Europa.

Wanneer hij in zijn slapeloze nachten de personages uit zijn verleden oproept, ziet Judt vooral veel mensen gevangen door de tijdgeest, die mysterieuze poppenspeler aan wiens touwtjes hij zelf ook heeft gehangen. Judt was als jongeman een militant zionist, die zijn vakanties doorbracht met de sinaasappelpluk in een kibboets in Palestina.

En voor hij de sociaaldemocratie ging omarmen, was hij aanhanger van een 'geharnast marxisme'. In 1968 was hij net twintig, maar een soixante-huitard werd hij nooit. Hij ging naar de barricades kijken in Parijs, maar kon zich niet voorstellen dat er onder de straatstenen een strand lag.

Toen voelde hij de voosheid van het studentenprotest alleen aan; vandaag is zijn oordeel ongenadig: de babyboomers speelden alleen maar revolutie, en hun erfenis is veel armer dan wat hun ouders hun hebben nagelaten. Bladzijdenlang treurt hij over de teloorgang van het Britse onderwijs, dat door een verkeerd begrepen 'democratiseringszucht' geen plaats meer laat voor selectie of onderscheid op basis van vaardigheid en toewijding.

Judt groeide op in Engeland, emigreerde naar de Verenigde Staten, en voelde zich heel goed als 'Europeaan' in New York: het doet hem nadenken over de betekenis van identiteit. Deze radicale antizionist vindt van zichzelf dat zijn diepste ik Joods is, volgens een definitie die niets te maken heeft met biologie of het gezag van de rabbi. De essentie van het jodendom is voor hem het talent om ongemakkelijke waarheden te vertellen. Zelfs de Almachtige Sadist heeft hem dat niet kunnen afpakken.

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234