null Beeld

Tony Judt - Het land is moe

'Het land is moe' (Contact) is de laatste Tony Judt
. De láátste, niet de jongste. Judt, een gelauwerd historicus, is terminaal. Hij lijdt aan de ziekte van Lou Gehrig, een vorm van toenemende algemene verlamming, en heeft het boek moeizaam gedicteerd aan zijn assistenten.

De ziekte tast zijn geest niet aan, en in lange, slapeloze nachten liet hij die dwalen over herinneringen, ideeën en problemen. Zijn ultieme onderwerp staat op het eerste gezicht niet in verhouding tot zijn eigen tragische lot: het verval van de sociaaldemocratie. Maar al na een paar bladzijden is het duidelijk dat die kwestie voor hem een zaak van leven of dood is, en geen koud academisch thema.

'Vandaag de dag lijkt het wel alsof de twintigste eeuw zich nooit heeft voorgedaan,' stelt hij verbijsterd vast. Sinds de jaren tachtig regeert de markt de politiek, en staan privatisering en denationalisering in haast alle partijprogramma's. In alle landen waar dat recept is toegepast is de ongelijkheid alleen maar toegenomen.

En ongelijkheid zorgt voor meer ziekte, misdaad en vernedering. Samen leiden die tot onzekerheid en angst, die democratieën onverwacht snel onderuit kunnen halen. Dat alles hebben we al eens meegemaakt, in die vergeten twintigste eeuw. Vergeten of verketterd lijkt ook het recept waarmee de generaties vóór ons zestig jaar van voorspoed, vrede en sociale mobiliteit hebben geschapen: het door de staat bijgestuurde en 'gemoraliseerde' kapitalisme, ook bekend als de sociaaldemocratie. Natuurlijk zijn niet alle sociaaldemocratische verworvenheden weggespoeld met het neoliberale getij van de jaren tachtig. Maar ze staan wel overal onder druk. En de herinnering aan hun helende kracht vervaagt.

Tony Judts hoofdstukken zijn wat brokkelig, maar ze hebben de schoonheid van gecontroleerde woede. Thatcher
en Reagan
met hun 'egoïstische amoraliteit' zijn z'n zwarte beesten, maar ook voor Blair
enClinton
heeft hij geen goed woord. 'Politieke Lilliputters' zijn het, politici van de kortzichtigheid.

Judt rekent voor wat hun zogenaamd 'doelmatige' beleid heeft gekost aan een samenleving die ook andere dan puur financiële waarden begroot. Hij kan ook lyrisch zijn: hij dicteerde prachtige bladzijden over het belang van spoorwegen en stations, symbolen van de moderniteit en van de staat als dienstverlener voor de individuele burger.

Judt, die het met Edmund Burke
eens is dat elke samenleving samenwerking veronderstelt tussen de levenden, de overledenen en de nog niet geborenen, kijkt ook naar de toekomst. Dat maakt zijn toon niet lichter, integendeel. Welke wereld onze kinderen zullen erven weet hij niet, wél dat die zeker niet op de onze zal lijken. Een reden te meer om de sociaaldemocratie opnieuw te omarmen: 'Onder de mogelijkheden waar wij vandaag de dag uit kunnen kiezen, is er niets beters voorhanden.'

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234