Sarah Voss, die onlangs opzien baarde met haar lange turnbroek. Beeld EPA
Sarah Voss, die onlangs opzien baarde met haar lange turnbroek.Beeld EPA

Sport

Topsporter of lustobject? ‘Billen en borsten komen vaak heel suggestief in beeld’

Is het nog steeds sex sells voor vrouwelijke sporters? Helaas wel, zeggen experts en daar doet dat ene statement van de Duitse turnster Sarah Voss, die recent haar blote pakje in de ban deed, weinig aan af.

Die nauwsluitende topjes. Dat blote middenrif. Maar bovenal die krappe bikinibroekjes die bij elke duik in het zand tussen de billen kruipen. Inge Claringbould, onderzoeker gender en diversiteit (Universiteit Utrecht), kan er moeilijk naar kijken op tv. ‘Ik vind het zó stereotiep. Dat vrouwen er zo uit moeten zien om hun sport aan de man te brengen en dat hun kleding afleidt van waar het om gaat: de prestatie.’

Dat vrouwen in het beachvolleybal ‘verseksualiseerd’ worden, is volgens Claringbould duidelijk, maar nee, zij zijn lang de enigen niet. ‘In sporten als zwemmen of schaatsen is nauwsluitende kleding functioneel, maar voor veel sporten geldt dat niet. Toch hebben vrouwen blote of strakke outfits aan.’ Sportpsycholoog Karin de Bruin noemt het voorbeeld van de vrouwelijke sprinters. ‘Ze moeten me nog altijd uitleggen waarom zij wél blote buiken hebben en de Usain Bolts niet.’

Kwetsbaar

Dat de Duitse turnkampioene Sarah Voss zich tijdens de EK turnen in Basel openlijk uitsprak tegen deze ‘verseksualisering’ van haar sport, is een belangrijke stap, stelt De Bruin. ‘Voss gaf niet alleen aan dat ze voortaan liever in een full bodysuit aantreedt, maar legde ook uit waarom. Ze voelt zich in het verplichte hoog opgesneden pak kwetsbaar en bekeken en kan haar sport zo minder goed uitoefenen.’

Voss’ statement, dat de wereld rondging, is volgens Claringbould niet los te zien van andere maatschappelijke bewegingen. ‘Haar verklaring valt niet uit de lucht. We zitten midden in discussies over misstanden en misbruik in het turnen en andere sporten en zijn ook nog lang niet klaar met het MeToo-debat. Dus, ja, het is tijd voor verandering.’

Maar of die verandering in de sport dichtbij is? Sportsocioloog Agnes Elling van het Nederlandse Mulier Instituut heeft er een hard hoofd in. ‘Wat me na jaren onderzoek opvalt, is vooral dat de sportwereld heel traag emancipeert. En dan maakt het niet uit of het om de positie van de lhbt-gemeenschap gaat, om de gelijke beloning van vrouwen, of over kleding. In sport speelt traditie namelijk een cruciale rol. Men zegt al snel: ‘Dat pakje hoort er nu eenmaal bij’. En de commercie is belangrijk. Dus, nee, je zegt niet zo snel nee als je als ‘sexy’ sportvrouw allerlei deals kunt binnenslepen.’

Kournikova

Er zijn volgens Claringbould legio voorbeelden van sporten die van de seksfactor geprofiteerd hebben. ‘Denk aan de hockeyvrouwen. Die speelden eerst in wijde poloshirts en plooirokken, switchten naar een blotere outfit en kregen meer aandacht, deals en geld.’ Ook het aantal individuele sportsters dat baat had bij een ‘babe-status’ is groot. ‘Het bekendste voorbeeld is de commercieel zeer succesvolle tennisster Anna Kournikova. Aan de andere kant staat iemand als de Brits-Nigeriaanse lesbische boxer Michele Aboro, die weigerde haar haar te blonderen en lippenstift op te doen en juist deals verspeelde.’

Turnster Nina Derwael in een traditioneel pakje. Beeld Getty Images
Turnster Nina Derwael in een traditioneel pakje.Beeld Getty Images

Het verdienmodel zal hetzelfde blijven zolang de sportwereld hetzelfde blijft, stelt Claringbould. ‘Zolang heteroseksuele mannen de dienst uitmaken in besturen, media en sponsoring, zal het heteroseksuele schoonheidsideaal dominant zijn. Zij kijken met die zogeheten male gaze naar vrouwen en dan krijg je zoiets expliciet seksistisch als het swimsuit issue van Sports Illustrated, waarin sportvrouwen in bikini poseren, maar ook pijnlijke beelden in de media. Natuurlijk nemen turnsters op de balk bepaalde poses aan, maar de manier waarop fotografen hun billen of borsten in beeld brengen is vaak heel suggestief. Daarin zit die male gaze: vrouwen worden als erotisch object gefotografeerd, niet als topsporter.’

Emancipatie

Voormalig Nederlands hockeyinternational Fatima Moreira de Melo vindt de suggestie dat mannen bepaalden hoe zij en anderen eruit zagen ‘belachelijk’. ‘Die male gaze is in ons geval echt bullshit. Het was eerder het tegenovergestelde. Wij wilden af van de hobbezakkerige mannelijke shirts en waren dolblij dat we vrouwelijker kleding kregen. Voor ons was dat juist emancipatie.’

Hockeyster Fatima Moreira de Melo. Beeld Hollandse Hoogte /  ANP
Hockeyster Fatima Moreira de Melo.Beeld Hollandse Hoogte / ANP

En haar eigen status als ‘sportbabe’? Moreira de Melo, die nog altijd veel in de media en reclames figureert, heeft er nooit mee gezeten. ‘Want, ja, natuurlijk heeft mijn uiterlijk mij mede aan deals geholpen. Maar wat voor mij geldt, geldt ook voor mannelijke sporters. Waarom heeft een voetballer als Cristiano Ronaldo meer marketingdeals dan Messi?’

Dat mannen die voldoen aan het courante schoonheidsideaal commercieel meer in trek zijn dan andere mannen, bestrijdt Claringbould niet. Haar punt: bij mannen komen looks nooit op de eerste plaats, bij vrouwen wel. ‘De focus ligt bij mannen op de prestatie en daarna misschien op het uiterlijk. Bij vrouwen is het vaak andersom.’ Ook sportpsycholoog De Bruin ziet hoe vaak het uiterlijk van sportvrouwen over de tong gaat, en zeker niet altijd in positieve zin. ‘Ik was eens bij een sportevenement voor vrouwen waar het publiek mocht twitteren. Nou, je had het mee moeten maken. ‘Kan die met haar dikke reet niet kappen?’’

Authentiek

Volgens sportmarketeer Ruud van der Knaap (TripleDouble) is de sportieve prestatie voor sponsors altijd het belangrijkst. ‘Vervolgens tellen natuurlijk ook dingen als het uiterlijk en het aantal volgers op sociale media. Maar als het over looks gaat, is er de laatste drie jaar wel wat veranderd. Sponsoren zoeken niet per se naar ‘het perfecte plaatje’. Ze willen liever authentieke persoonlijkheden die waarden uitdragen die bij hun merk passen. Zo heeft de Amerikaanse voetbalster Megan Rapinoe, die voor rechten van vrouwen en de gay community staat, ook veel deals.’

Voor Marieke van der Plas, sinds 2017 directeur van de Nederlandse gymnastiekbond KNGU, is het statement van Sarah Voss bovenal een steun in de rug. ‘Samen met bonden in andere landen probeer ik al een tijd aan te sturen op een cultuurverandering in het turnen en het onderwerp kleding hoort daar zeker bij. Willen we nog wel dat al onze atletes in zo’n standaard vrouwelijk pakje verschijnen of willen we meer variatie? Verandering gaat alleen niet snel. De internationale turnwereld zit vol conservatieve krachten.’

Van der Plas paste de kledingregels voor Nederland trouwens al zonder tromgeroffel aan: een broekje mag al sinds 2018. ‘Het werd me bij mijn aantreden al direct duidelijk dat vooral meisjes in de puberteit zich niet altijd lekker voelen in zo’n hoog opgesneden pakje, zeker niet als ze ongesteld zijn. Dus ik vroeg: waarom veranderen we dat niet? Maar ook hier blijkt cultuurverandering best taai. Hoewel een broekje mag, zien coaches of ouders de turnsters soms toch liever in het pakje.’’

Beachvolleybalster Sanne Keizer. Beeld Getty Images
Beachvolleybalster Sanne Keizer.Beeld Getty Images

Michel Everaert, bestuurder van Europese volleybalbond CEV en wereldunie FIVB, is naar eigen zeggen vooral verbaasd dat de outfit van de beachvolleybalsters altijd maar opduikt in discussies over seksisme. Ja, die bikini is traditie, maar óók functioneel. ‘Als je minder aan hebt, heb je minder last van zand.’ Het is bovendien altijd de buitenwacht die erover begint. ‘Voor onze speelsters is het geen issue. En is het wél een issue, dan is er op toernooien altijd de optie om een uitzondering te vragen en in andere kleding te spelen. Maar ik denk dat de meeste topsporters geen bezwaar hebben hun lichaam te tonen. Waarom trekken topvoetballers vaak hun shirt uit na het scoren?’

Regie

Waar het volgens oud-hockeyster Moreira de Melo om gaat: dat sportvrouwen meer over hun outfit te zeggen krijgen. ‘Het goede aan Sarah Voss is dat ze de regie pakt. Dat ze zegt: hier voel ik me goed bij en hierbij niet. En, ja, in teamsport moet de kleding uniform zijn, maar betekent dat dat iedereen precíés hetzelfde moet dragen? Misschien kan een deel van een hockeyteam best in rok en een deel in shorts.’ Op dit punt is Claringbould het roerend met Moreira de Melo eens. ‘Vrouwen moeten de kleding kiezen waar zij zich gemakkelijk bij voelen.’

(AD)

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234