Beeld Getty Images

Presidentsverkiezingen VS

Trump heeft het al vaak gesuggereerd, maar wat als hij echt niet weg wil na een nederlaag?

De Amerikaanse president Trump suggereert voortdurend dat hij niet zonder meer zal opstappen bij een ongunstige verkiezingsuitslag. Wat als hij na dinsdag de daad bij het woord voegt? 

Deze Amerikaanse verkiezingen zouden wel eens heel anders kunnen verlopen dan de voorgaande. Niet alleen ziet het ernaar uit dat de defini­tieve uitslag niet al op de verkiezingsdag zelf bekend wordt, er wordt ook serieus mee reke­ning gehouden dat de uitkomst zal worden betwist. Dat heeft mogelijk grote gevolgen voor de stabiliteit van de Verenigde Staten.

Donald Trump zelf is de belangrijkste aanjager van dit scenario. Als president heeft hij stelselmatig geprobeerd de geloofwaardigheid van de verkiezingen in diskrediet te brengen. Dan weer noemde hij op Twitter de verkiezingen ‘de meest frauduleuze in de geschiedenis’, dan weer zei hij in een toespraak dat de Democraten valsspelen. “Alleen dan kunnen ze winnen.”

Toen hem afgelopen maand werd gevraagd of hij zou opstappen als hij zou verliezen van zijn Democratische uitdager Joe Biden, antwoordde Trump: “We gaan zien wat er gebeurt.”

Het is geen nieuwe strategie van de 74-jarige Trump. Al in 2016 weigerde hij, toen nog kandidaat, te beloven de uitslag te erkennen als hij van Hillary Clinton zou verliezen.

Tijdens een verkiezingsbijeenkomst zei hij op het laatste moment de uitslag ‘uiteraard’ te zullen respecteren. Om daar na een adempauze aan toe te voegen: “Althans, als ik win.”

Indertijd werden die uitspraken van de zakenman cq. televisiepersoonlijkheid nog gezien als politieke zelfmoord. Na vier jaar Trump is het een reële mogelijkheid dat hij de grenzen van het toegestane opzoekt om aan te blijven.

Trumps macht is daarin niet ongebreideld. Zijn Republikeinse partij steunt hem bijkans onvoorwaardelijk, maar zelfs voor Trump wordt het onmogelijk zijn verlies niet te erkennen als Biden een ‘landslide’ overwinning behaalt. 

Want dat is wat de meeste peilingen vooralsnog voorspellen.

Nek-aan-nekrace

De voormalige vicepresident van Barack Obama staat in de balans van RealClearPolitics, dat van meerdere betrouwbare peilingen het gemiddelde berekent, ruim 7 procentpunt voor op Trump. Ook in een aantal cruciale ‘swing states’ – die doorgaans beslissend zijn omdat ze om de vier jaar anders stemmen – staat Biden voor. Onder andere Trumps aanpak van het corona­virus, dat in de VS tot nu toe aan zo’n 230.000 mensen het leven heeft gekost, zou zijn populariteit parten spelen.

Amerikanen die blindelings op zulke peilingen vertrouwen, zijn vier jaar geleden ruw wakker geschud. Toen werd Hillary Clinton tot op het laatste moment aangewezen als de winnaar. Het was Trump die in cruciale staten de grootste werd waardoor hij – weliswaar met een minderheid van het landelijke totaal aan stemmen – de sleutels van het Witte Huis in handen kreeg. Net als destijds zou Trump volgens rechtse opiniepeilers veel stille kiezers hebben die hun voorkeur verzwijgen bij deze tellingen. 

Draait het dit jaar uit op een nek-aan-nekrace, dan ligt het in de lijn der verwachting dat de verliezer kosten noch moeite zal sparen om de verkiezingsuitslag aan te vechten. Daar bereiden beide presidentskandidaten zich ook al op voor. Bidens campagne heeft naar verluidt zeker 600 juristen paraat staan die naar eigen zeggen ‘juridische trucs’ van Trumps team moeten pare­ren.

Bij die ‘trucs’ moet worden gedacht aan verzoeken tot hertellingen of toetsen of bepaalde stembiljetten wel rechtsgeldig zijn. Door vraagtekens te zetten bij de legitimiteit van poststemmen – een stemmethode die vanwege de pandemie in trek is, maar vooral bij Democraten – sorteert Trump zelf al maanden lang voor.

Het ligt de president in de mond bestorven dat deze biljetten grootschalige fraude in de hand werken, hoewel in onderzoeken naar afgelopen stembusgangen daar geen bewijzen voor zijn gevonden.

Verkiezingstrauma

De laatste keer dat een Amerikaanse presidentsverkiezingsuitslag tot aan de hoogste rechter werd bevochten, was in 2000. Al Gore eiste een hertelling van de stemmen in Florida, waar veel te doen was om afgekeurde stembiljetten. Het Hooggerechtshof bepaalde uiteindelijk met vijf tegen vier dat een hertelling niet nodig was en dat de overwinning van George Bush – met een verschil van 537 stemmen – legitiem was. 

Dat slepende conflict over de uitslag in één staat is al een verkiezingstrauma geworden in het collectieve Amerikaans geheugen. Bij deze verkiezingen vreest men dat er om ‘meerdere Florida’s’ in de rechtszaal zal worden gestreden.

In het gespannen politieke klimaat van nu wordt er sterk rekening mee gehouden dat onduidelijkheid over de verkiezingsuitslag zelfs tot geweld kan leiden. Meer dan eens vielen er dit jaar gewonden en in sommige gevallen zelfs doden bij botsingen tussen Trumptegenstanders en -aanhangers.

“Ik vrees voor gewapende groepen die zich laten ophitsen door de president,” zegt de defensie-expert van het nota bene conservatieve American Enterprise Institute, Kori Schake, tegen de Financial Times. De neofascistische Proud Boys vormen zo’n groep. Tijdens zijn eerste debat met Joe Biden riep Trump hen op ‘paraat’ te staan. Dat heeft angsten als die van Schake alleen maar verder aangewakkerd.

In de Amerikaanse grondwet staat dat het mandaat van een president na vier jaar hoe dan ook verloopt op de eerste 20 januari na de verkiezingen. Die moeten dan dus door een van de twee kandidaten gewonnen zijn, terwijl de ander die uitslag erkent. De recente geschiedenis kent geen scenario’s voor wat te doen als dat ­tegen die tijd nog niet is gebeurd.

Het Hooggerechtshof is het eerste, maar niet het laatste station om een verkiezingsuitslag aan te vechten. Het was in 2000 uiteindelijk Al Gore zelf die besloot de handdoek in de ring te gooien. Hij had na het oordeel van het hoogste rechterlijke orgaan nog de mogelijkheid de verkiezingsuitslag aan te vechten in het Congres, maar besloot daarvan af te zien.

Geen duimbreed toegeven

“Gore stelde het belang van het volk boven dat van zichzelf,” zegt Lawrence Douglas, professor in de rechtsgeleerdheid aan Amherst College en schrijver van het boek Will He Go? tegen The Guardian. Dat Trump, die een uitgesproken hekel heeft aan losers, dat zou doen, ziet hij niet gebeuren. “Trump zou in die situatie nooit zo handelen. Winnen is een cruciaal onderdeel van het merk Donald Trump.”

Joe Biden staat ook onder druk om af te rekenen met de door de Democraten verafschuwde Trump. In een tv-interview zei Hillary Clinton dat Biden onder geen beding zijn verlies moet erkennen. “Ik geloof dat hij uiteindelijk zal winnen als we geen duimbreed toegeven en net zo meedogenloos zijn als de tegenpartij.”

Ook David Boies, raadsman van Gore destijds in het Hooggerechtshof, raadt de 77-jarige politieke routinier aan door te zetten: “Als het zover komt, zijn er denk ik velen, inclusief ikzelf, die Biden aanraden het aan te vechten in het Congres,” aldus Boies in de Financial Times.

In de geschiedenis van het land is de deadline voor de inauguratie altijd gehaald, al was het in 1876 op het nippertje. Het Republikeinse hoofd van de Senaat Mitch McConnell verzekerde in september dat dat komend jaar niet anders zal zijn. Mócht het Congres voor 20 januari echter alsnog geen president hebben geleverd, dan dreigt een constitutionele patstelling zonder precedent. In theorie zou de Democratische voorzitter van het Huis van Afgevaardigden, Nancy Pelosi, dan als eerste in lijn aanspraak maken op de rol van president. De grondwet biedt ook dan nog ruimte voor de Republikeinen om dit te blokkeren. 

Pelosi lijkt die gok in elk geval niet te willen wagen. De enige manier waarop voorkomen kan worden dat Trump de legitimiteit van de verkiezingen in twijfel zal trekken, zei ze vorig jaar al, is als Biden hem op 3 november met een enorme marge verslaat.

Swing states

Hoe hebben de swing states de afgelopen vier presidentiële verkiezingen gestemd.

Het kiescollege kiest 

Bij het tellen van de stemmen zijn de ogen gericht op de swing states. In deze elf staten is de verkiezingsuitslag, anders dan in de meeste staten, nog allerminst een gelopen zaak. Om de verkiezingen te winnen, moeten de kandidaten meerdere van deze staten de grootste worden. 

Op basis van de kaart lijken de Republikeinen – let op het grote rode vlak in het midden van het land – de betere uitgangspositie te hebben. Toch lijkt Joe Biden in minder swing states te hoeven stunten dan president Donald Trump. Dat komt door het kiesmannensysteem. De Amerikanen stemmen niet direct op de president, maar op een kiescollege dat de president uiteindelijk kiest. Dat electoraal college bestaat in totaal uit 538 kiesmannen. Hoeveel kiesmannen per staat te winnen zijn, hangt af van het inwonersaantal. Zo zijn in Californië, de grootste staat naar inwonertal, 55 kiesmannen te winnen. Dunbevolkte staten moeten het met veel minder doen, met een minimum van 3 kiesmannen. Met 29 kiesmannen geldt Florida als een van de belangrijkste swing states. 

Welke staten als swing state gezien worden, staat niet vast. Pennsylvania gold lang als een zekerheidje voor de Democraten, maar Trump wist de Democraten in deze industriestaat, net als Michigan en Wisconsin, in 2016 van de troon te stoten.

(Het Parool)

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234