'Tueurs': François Troukens, ex-topgangster en regisseur

De Bende van Nijvel slaat opnieuw toe, zij het deze keer gelukkig alleen op het witte doek. Kevin Janssens en Olivier Gourmet vertolken in de stijlvolle Waalse thriller ‘Tueurs’ twee sympathieke boeven die na een geslaagde overval het pad kruisen van de herrezen Bende. In de regiestoel zat iemand die één en ander af weet van roofovervallen: ex-topgangster François Troukens. ‘Elkaar knuffelen na een geslaagde overval: dát is het moment van de kick.’

'Wie een overval beraamt, moet de brains van een CEO of van een politicus hebben'

We ontmoeten François Troukens (47) niet in één of ander door een dievenlantaarn verlicht rovershol, maar in de trendy bar van het Brusselse Pullman Hotel. Niet te geloven dat deze goedlachse Paul Newman-lookalike in een vorig leven één van ’s lands meest gezochte zware jongens was. Zijn specialiteit: gewapende overvallen op geldtransporten. In 2003 werd hij voor assisen veroordeeld tot 28 jaar cel, maar Troukens had op dat moment al lang het hazenpad naar het buitenland gekozen. In 2004 werd hij alsnog opgepakt in Parijs en verdween hij voor zes jaar achter de tralies. Na zijn vrijlating – met enkelband – bracht hij een graphic novel uit, realiseerde hij een kortfilm en schreef hij het scenario voor ‘Tueurs’. Vandaag is de gewezen topcrimineel niet alleen een Wallon Connu die op RTL-TVI zijn eigen programma presenteert, maar ook een gevierd cineast.

HUMO Net nu uw film uitkomt, is de Bende van Nijvel weer alomtegenwoordig. Hebt u geluk gehad, of wist u dat er iets op komst was?

François Troukens «Gewoon geluk gehad. Voor mij stond het al heel lang vast dat mijn eerste film zou handelen over de Bende van Nijvel. Toen ik 13 was, woonden we in Eigenbrakel, en onze tuin grensde aan de parking van het Delhaizewarenhuis. Op de avond dat de Bende daar in 1985 toesloeg, kon ik de geweerschoten horen. Ik ben als een gek naar het parkeerterrein gerend: mijn broertje ging daar vaak met de fiets rijden. De moordenaars heb ik niet gezien, maar wel de lichamen van de neergekogelde mensen. Mijn broertje was nergens te bekennen, en ik ben snel weer naar huis gelopen, waar hij in de zetel zat, godzijdank. Vervolgens ben ik teruggekeerd naar die parking. Het was heel bizar, maar het was alsof iets me naar de plek van de misdaad terugtrok.

»Veel van wat er in mijn latere leven is gebeurd, valt terug te brengen tot die ene avond. Om maar één voorbeeld te geven: de garagehouder van mijn vader was dezelfde bij wie de Bende ooit een auto is gaan stelen. En nu maak ik een film over hen.»

HUMO Hoe beoordeelt u, als kenner, de werkwijze van de Bende van Nijvel?

Troukens «Ik heb altijd geweten dat het geen gewone gangsters waren. Als wij vroeger een auto wilden stelen, gebruikten we een schroevendraaier – klik-klik-klik, en in minder dan een minuut waren we ermee weg. En wat deden zij? Een Volkswagen Golf stelen door een wapen op de bestuurder te richten! In die tijd was zo’n bruut geweld heel ongewoon – het fenomeen van de gewelddadige carjacking kwam in België pas op vanaf het jaar 2000. Alleen al daaraan kon je zien dat het geen gewone criminelen waren.

»Je zag het ook aan de buit. Als wij een bank of een postkantoor overvielen, haalden we altijd 100.000 of 200.000 euro binnen. We stormden naar binnen en riepen: ‘Iedereen op de vloer!’ Het meisje achter het loket overhandigde ons de poen en we waren weg. En zij? Ze overvallen een Delhaizewinkel, schieten acht mensen dood en vertrekken met amper 20.000 euro. Komaan! Dan zou het toch iets winstgevender geweest zijn om het postkantoor aan de overkant van de straat te overvallen?

»En ook: een gewone gangster zal nooit zelf het vuur openen, tenzij op de politie of op iemand die hem aanvalt. Het is zoals Valken (Olivier Gourmet, red.) in mijn film zegt: ‘We schieten niet op onschuldigen.’ Een echte gangster houdt namelijk altijd rekening met de mogelijkheid dat hij zal worden opgepakt. En als het gerecht vervolgens kan bewijzen dat je tijdens een overval hebt geschoten, dan krijg je een extra zware gevangenisstraf. Elke gangster weet dat. En als je iemand hebt doodgeschoten, dan mag je het helemáál vergeten – dan kom je nooit meer vrij. Maar wat doet de Bende? Een kind achtervolgen tussen de winkelrekken en afknallen. Sorry, maar dan ben je niet uit op het geld. Die gasten hadden duidelijk een license to kill.

»Ik moet wel zeggen dat ze enorm goed georganiseerd waren, bijna als militairen. Na Eigenbrakel zijn ze nog naar de Delhaize in Overijse gereden. Daarvoor moet je de weg goed kennen, en je mag vooral niet bang zijn. Volgens mij voelden die kerels zich superieur, met hun zware oorlogswapens en hun snelle Golf. Ze wisten dat de politie geen partij voor hen was, met hun politiebusjes. En kijk eens naar hun strategie. De samenstelling van de Bende wisselde steeds. Zo heeft de Reus niet aan alle overvallen deelgenomen. Slim bedacht, want het betekent dat zelfs de Bendeleden niet de waarheid over elkaar weten. De man die dat allemaal heeft uitgedokterd, heeft een groot strategisch inzicht. Hij zou een goede scenarist kunnen zijn (lacht).»

HUMO U hebt uw film doorspekt met nog andere feiten uit de Belgische criminele geschiedenis. Zoals de legendarische ontsnapping van Murat Kaplan, Basri Bajrami en Philippe Lacroix uit de gevangenis van Sint-Gillis.

Troukens «Ja, en de informant die zichzelf ophangt aan de radiator, is een verwijzing naar de dood van Patrick Haemers. Het leek me wel leuk om mijn film vol te stoppen met allerlei details die de mensen ‘Aha!’ doen uitroepen.»

HUMO Waarom wilde u er absoluut Kevin Janssens bij?

Troukens «Toen ik hem bezig zag in ‘D’Ardennen’, dacht ik: ‘Wow, die jongen wil ik in mijn film.’ Hij sprak geen woord Frans, maar dat kon me niet schelen.»

HUMO U bent er zelfs in geslaagd om hem enkele scènes in een boerka te laten spelen.

Troukens «Er kwam wat overredingskracht aan te pas, en hij had moeite om dat ding rond zijn lijf te krijgen, maar uiteindelijk vond hij het een interessante ervaring (lacht).»

HUMO Voor het plegen van een overval moet je over stalen zenuwen beschikken, veronderstel ik.

Troukens «Reken maar.»

HUMO En voor het regisseren van een film?

Troukens «Idem dito. En zelfs de werkwijze is min of meer dezelfde. Voor een overval moet je om te beginnen een goed idee hebben, en dan moet je tot in het kleinste detail een scenario uitschrijven. Stel dat je de Nationale Bank in Brussel wilt overvallen. Dan moet je eerst en vooral goed nadenken over hoe je binnen wilt raken: via de straatkant, door een tunnel, of met een helikopter op het dak? Je moet een ploeg samenstellen. Daarvoor organiseer je een casting – een heel belangrijk moment, want zonder de juiste mensen kun je je scenario niet uitvoeren. En je moet je ongelofelijk goed voorbereiden, zodat je perfect op elkaar ingespeeld raakt. Zijn de voorbereidingen achter de rug, dan is het: ‘Actie!’ (lacht)

»Het voordeel van een film opnemen is dat je een scène opnieuw kunt spelen. In het geval van een overval ga je naar de gevangenis, of eindig je met een kogel in je hoofd. Al bij al vind ik de filmset toch iets comfortabeler (lacht).»

HUMO Er bestaan onnoemelijk veel actiefilms met bankovervallen. Ik durf te wedden dat u in één oogopslag kunt zien of zo’n overval geloofwaardig is of niet.

Troukens (knikt) «De overval op de gepantserde geldtransportwagen in ‘Heat’ (van Michael Mann, red.) is heel geloofwaardig. De daaropvolgende shoot-out vond ik iets minder, al kun je wel heel goed zien dat de acteurs geoefend waren in het laden en herladen van hun wapens. En ook het hoofdpersonage, vertolkt door Robert De Niro, vond ik heel waarachtig. Die eeuwige twijfel tussen stoppen of doorgaan, het verlangen om nog één grote slag te slaan: heel herkenbaar. Dat element zit ook in mijn film. Valken voelt aan dat zijn tijd stilaan opraakt, en toch kan hij er niet mee ophouden. Het is té verslavend.

»Ook ‘Point Break’ van Kathryn Bigelow steekt er voor mij boven uit. De mentaliteit van die bende surfers en bankovervallers vind ik heel herkenbaar. Ze willen één zijn met de natuur, ze hebben een hekel aan de samenleving die hen in een keurslijf wil duwen en ze overvallen uitsluitend banken voor het geld, en níét voor de kick van het geweld. Je snapt perfect waarom de FBI-agent bij die groep wil horen. Ook de films van Jean-Pierre Melville, zoals ‘Le cercle rouge’, vind ik erg realistisch.»

HUMO In ‘Le fidèle’ van Michaël Roskam brengen de gangsters een geldtransportwagen tot stilstand door een oplegger vanaf een brug dwars op de snelweg te laten vallen. Geloofwaardig?

Troukens «Het is doenbaar. Het levert natuurlijk een spectaculaire scène op, maar volgens mij is het toch iets efficiënter om de geldtransportwagen klem te rijden (lacht).»

'Toen ik Kevin Janssens (links) bezig zag in 'D'Ardennen', dacht ik: 'Die moet ik hebben.' Dat hij geen Frans sprak, kon me niet schelen.'

HUMO In uw eigen film kapen Valken en Vik een geldtransportwagen en rijden ze vermomd als koeriers het gebouw van de Nationale Bank binnen, waar ze de kluizen leegroven.

Troukens «Dat is gebaseerd op een oud plan van me. Die geldtransportwagens zijn uitgerust met een gps, zodat de dispatching hen voortdurend kan traceren. Ik was erachter gekomen dat je dat signaal met behulp van een stoorzender één minuut lang kunt afsnijden. Je hebt dus één minuut de tijd om de wagen te kapen en de plaats van de koeriers in te nemen. Ik heb het uiteindelijk nooit uitgevoerd, maar volgens mij is het perfect doenbaar.

»We hebben die scène trouwens opgenomen in de échte Nationale Bank. Ik geef toe dat een stemmetje in mij zin had om uit te roepen: ‘Dit is geen film! Dit is een overval!’ (lacht smakelijk)»

HUMO Het valt op hoe gedisciplineerd Valken en zijn mannen te werk gaan. Wanneer Vik zonder handschoenen van een flesje water drinkt, krijgt hij van Valken onmiddellijk een uitbrander.

Troukens «Vik begaat een fout: hij behoort te weten dat zijn DNA op dat flesje zal achterblijven.»

HUMO Is dát de sleutel tot een geslaagde overval? De ijzeren discipline?

Troukens «Exact. De discipline binnen je crew moet echt 100 procent zijn. Geloof me, de meest voorkomende fout die gangsters maken, is dat ze zonder handschoenen een slokje van een kop koffie nemen.»

HUMO Geef nog eens enkele tips?

Troukens «Nadat je een telefoon hebt gekocht, doe je je handschoenen aan, je haalt de telefoon uit elkaar, je steekt je kaart erin en vervolgens desinfecteer je de telefoon heel grondig, zodat er geen vingerafdrukken achterblijven. Ook heel belangrijk: zorg voor een goed onderduikadres voor na de overval.»

HUMO Ook opmerkelijk: het schuiloord van Valken is volgepropt met hoogtechnologisch materiaal, zoals scanners en computers.

Troukens «De technologie is de vriend van de gangster. De opkomst van de smartphone, bijvoorbeeld, heeft in het vak voor een ware revolutie gezorgd. Het maakt het beramen van een overval veel makkelijker dan vroeger. Vroeger had je een schroevendraaier nodig om een auto te stelen, vandaag kun je een auto scannen met een smartphone, en de deur springt open.»

HUMO Maar de satelliet kan toch het signaal van de gps volgen?

Troukens «Nee, want ik installeer meteen een stoorzender (lacht). Dé grote voorsprong die de gangsters op de flikken hebben, is dat ze over de meest geavanceerde technologieën kunnen beschikken. Ik had in mijn tijd al een drone! Als de politie een drone wil kopen, moet ze eerst langs een commissie passeren en worden er experts aangesteld die onderzoeken of een drone wel nut heeft. Voor je het weet, zijn er drie jaar voorbij. Wij gaan gewoon het internet op en hopla, we kopen de nieuwste drone op een Chinese website.»

HUMO In ‘Tueurs’ laat Valken zich met enige trots ontvallen dat hij over het nieuwste geweer van de wapenfabriek Herstal beschikt. Is het zó makkelijk om daaraan te raken?

Troukens «O, ja. Wat voor de technologie geldt, geldt ook voor de wapens. En ja, het is poepsimpel om die te pakken te krijgen. Een arbeider van FN Herstal verdient nog geen 2.000 euro per maand. Je schuift die jongen wat vakantiegeld toe, en in ruil smokkelt hij elke dag een stukje van het nieuwste geweer naar buiten. Het enige wat jij hoeft te doen, is alle stukken in elkaar zetten. Zo ben ik aan het prototype van de P90 geraakt, nog vóór de Amerikanen hem hadden (lacht).»


Artistiek milieu

HUMO Deed u het tijdens een overval nooit in uw broek?

Troukens «Nee, ik was altijd supergefocust. De voorbereidingen daarentegen vond ik altijd enorm stresserend, omdat je aan honderd dingen tegelijk moet denken. En als het zover is, ben je als een piloot die vlak voor het opstijgen nog eens alle instrumenten checkt. Staat iedereen op zijn positie? Zitten mijn handschoenen goed? Alles bij elkaar gaat het er tijdens een overval betrekkelijk rustig aan toe. Pas na de overval volgt de ontlading – als alles gesmeerd is verlopen, tenminste. In de film zie je hoe Valken en Vik elkaar een knuffel geven. Dát is het moment van de kick.»

HUMO De gangsters uit ‘Le fidèle’ hebben allemaal een verleden in jeugdinstellingen. Uit welk milieu komt u?

Troukens «Ik heb een ander profiel. Lacroix, Haemers en ikzelf komen uit de betere kringen. De echt grote gangsters groeien niet op straat op, maar in de burgerij – de beroemde Franse gangster Jacques Mesrine was de zoon van een bourgeois. Wie een overval beraamt, moet de brains van een CEO of van een politicus hebben. Of van een filmregisseur (lacht). Junkies, of boefjes die winkelramen inslaan, zijn eenvoudigweg niet geschikt voor het groot banditisme. Ze ontberen de discipline en maken te veel fouten, en ze zouden de volgende dag al in de lik zitten.

»Zelf ben ik grootgebracht in een eerder artistiek milieu: mijn vader was operazanger en mijn moeder lerares. Ik ging naar de muziekschool en speelde trompet, en ik heb altijd graag geschreven.»

HUMO Hoe bent u dan gangster geworden?

Troukens «Uit vrije wil. Ik was gefascineerd door gangsters, zoals iemand door de dood gefascineerd kan zijn. In het begin zag ik mezelf als een soort Robin Hood. Pas later begon ik te beseffen dat ik in de zware criminaliteit was terechtgekomen. En ik heb moeten ondervinden dat het iets moeilijker is om uit die wereld te raken dan erin te stappen.»

HUMO Uiteindelijk hebben ze u toch bij de lurven gevat.

Troukens «In het leven van een gangster is er altijd een moment waarop je een afweging maakt. Je denkt: ‘Oké, misschien zal het me lukken om 20 miljoen frank buit te maken. En als ze me oppakken, zal ik vijf of tien jaar moeten brommen. Wel, dat brengt het in evenwicht.’ Kortom, je aanvaardt het risico. En je aanvaardt dat het moment zal komen dat je moet brommen. Zelf heb ik tien jaar achter de tralies gezeten. Wel, daar kon ik mee leven.»

'Een arbeider van FN Herstal verdient nog geen 2.000 euro. Je schuift hem wat vakantiegeld toe, en in ruil smokkelt hij elke dag een stukje van het nieuwste geweer naar buiten.'

HUMO Wanneer bent u eraan beginnen te denken om films te maken?

Troukens «Ken je José Giovanni? Dat is een ex-gangster die tien jaar in de gevangenis heeft gezeten en die daarna films is beginnen te regisseren, onder meer het schitterende ‘Deux hommes dans la ville’, met Alain Delon en Jean Gabin. Ik heb hem ontmoet in 2000, toen ik op de vlucht was. Hij heeft me gezegd: ‘Laat je revolver vallen, en neem een balpen vast.’ Hij zei er al lachend bij dat we méér ex-gangsters nodig hebben in de regiestoel, zodat er weer geloofwaardige polars kunnen worden gemaakt (lacht).»

HUMO Mist u het gangsterleven?

Troukens «Nee, het interesseert me niet meer. Ik zou er ook niet meer in kunnen aarden. Nu gaat het er heel gewelddadig aan toe. Voor je het weet, cirkelt de politiehelikopter boven je hoofd, en ben je bijna verplicht om te schieten. Het is zoals in de formule 1: zodra je ouder dan 40 bent, is het beter om ermee te stoppen (lacht).»

HUMO Hebt u nooit last van gewetensproblemen gehad?

Troukens «Nee, want ik heb nooit iemand vermoord.»

HUMO Toch hebt u mensen beschoten.

Troukens «Eén keer hebben ze me ervan beschuldigd dat ik een koerier in het been zou hebben geschoten. Maar ik was niet bij die overval betrokken, en ook die koerier heeft later toegegeven dat ik het niet geweest kon zijn – we zijn vandaag trouwens vrienden. In 2001 heb ik tijdens een achtervolging wel op een politieman geschoten. Hij was alleen maar gewond, maar het zit me nog steeds dwars. Achteraf heeft die politieman wel tegen me gezegd: ‘Had je me niet geraakt, dan had ik je misschien doodgeschoten.’ Dus eigenlijk heb ik met dat schot mijn eigen leven gered.»

HUMO Vindt u dat u het recht hebt om vandaag een gevierd cineast te zijn?

Troukens «Vóór ik met mijn show op RTL begon, heb ik me dat ook afgevraagd: heb ik wel het recht om dit te doen? Ik vond van wel. Ten eerste: ik ben geen moordenaar. En voorts ben ik het levende bewijs dat een mens kan veranderen. Ik ontvang geregeld brieven van gevangenen, die me schrijven dat ik hun de kracht geef om door te gaan. Daarvoor doe ik het.»

HUMO Hebt u ergens spijt van?

Troukens «Ik heb spijt dat ik die politieman heb verwond. Maar voor de rest? Nee. Het waren formidabele tijden.»



‘Tueurs’ loopt vanaf 3 januari in de bioscoop.

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234