Tussen vaderland en moedertaal: Sandro Veronesi­ over 'Zeldzame aarden'

In het onvergetelijke ‘Kalme chaos’ kampeerde weduwnaar Pietro Paladini maandenlang in zijn auto voor een schoolpoort, wakend over zijn dochter Claudia. Negen jaar later komt Sandro Veronesi met een vervolg.

Sandro Veronesi «Na ‘Kalme chaos’ dacht ik met Pietro Paladini klaar te zijn. Maar de verfilming van mijn roman raakte me onverwacht fel, wellicht door de manier waarop Nanni Moretti Pietro gestalte gaf.

'Ook als je een zwak hebt voor vrouwelijk schoon, moet je in je eigen klasse blijven. JFK ging achter Marilyn Monroe aan en kwam ermee weg, DSK rommelde een niveau lager en verloor alles'

Bekijk de trailer van 'Calmo Chaos' ('Quiet Chaos'), de verfilming van Veronesi's gelijknamige roman:

»Opeens besefte ik dat Pietro Paladini nog leefde, dat hij niet was opgehouden met praten. Ik begon opnieuw naar zijn stem te luisteren. Intussen schreef ik ‘XY’ en enkele korte verhalen, maar op de achtergrond ging zijn monoloog maar door en door. Hij bleef me zijn kijk op de dingen opdringen en ik begon Rome door zijn ogen te zien. Enigszins vreemd, maar het was niet anders. Ik wilde ontdekken waarom hij in Rome was en besloot de rest van het verhaal te vertellen – ‘Kalme chaos’ is wel een afgeronde roman, maar geen afgerond verhaal. Pietro Paladini moest geconfronteerd worden met de consequenties van zijn onvolwassen gedrag.

'Ik zit met mijn hele persoonlijkheid en met mijn hele leven in mijn romans, al vertellen ze niet het verhaal van mijn leven'

»’t Was alsof mijn personage en ik een date hadden. Het weerzien was prettig – als met een oude vriend van wie je dacht dat hij in Nieuw-Zeeland was, maar die in je eigen stad blijkt te wonen. Weliswaar niet in het prachtige centrum, maar in de problematische periferie van Rome: de buitenwijken in het westen. Het tegendeel van de pracht waar we hier over uitkijken.»

Veronesi en ik vergapen ons aan het landschap ten noordoosten van Rome: ‘Van alle grote Italiaanse steden heeft Rome het meeste groen.’ Hij wijst me het Olympisch Stadion aan, Francesco Totti kijkt over onze schouder mee. We bevinden ons in de kamer waar het wonderkind van AS Roma, met het zicht op zijn thuisarena, in de aanloop naar het WK in 2006 herstelde van een enkelbreuk. In Villa Stuart, een privéziekenhuis op een heuvel ten noorden van het Vaticaan, buigen de chirurgen zich vandaag over de jongste van drie zonen uit Veronesi’s eerste huwelijk. Gianni brak zijn rechtervoet in een scooterongeluk, vandaag worden de twee plaatjes verwijderd die de voetbeentjes tot juist aaneengroeien hebben gegidst. Een routineklus, de wachttijd van vier uur maakt vaderlief graag als interviewee zoek.

De zorg van een vader van 56 voor zijn zoon van 16: onvermijdelijk schutterig. Ze spelen mannen onder elkaar, hoewel de één te oud en de ander te jong is voor die misplaatste koelte. Als de zoon naar het operatiekwartier gereden wordt, tikt de vader met de overtuiging van een omhelzing zijn trouwring tegen het metaal van het ziekenhuisbed. En vervolgens probeert hij zich nuttig te maken met een grondig gesprek met de internist en geduldig gedetailleerde telefoontjes met Gianni’s moeder en oudere broer en zijn tweede vrouw. Het sluit allemaal aan bij ons gesprek over ‘Zeldzame aarden’, dat in het eerste kwart niet toevallig twee ziekenhuisscènes met kinderen telt. Alle romans van Sandro Veronesi gaan over familiebanden, verhoudingen in gezinnen.

Veronesi «Onze romantraditie steunt op familieverhalen, van ‘Anna Karenina’ tot Proust. Er valt ook altijd wat te vertellen, tragisch of komisch, want een gezin is een slagveld. Alexander Stuart schreef een geweldige roman, een jaar of 25 geleden, met de titel ‘The War Zone’. Het oorlogsgebied uit de titel was een gezin; er was ook echt een oorlog aan de gang, met incest en zieke toestanden. In mijn romans gaat het eerder om een koude oorlog (lachje).»

HUMO U bent ervaringsdeskundige, uw oorlogsgebied telt diverse fronten.

Veronesi «En net daardoor ook weinig spanningen. Ik heb inderdaad twee huizen. Maandag en dinsdag woon ik in Prato met Gianni, zijn twee oudere broers zijn intussen het huis uit. Op woensdag kom ik naar mijn gezin in Rome. Om de twee weken gaan we allemaal naar Prato, om samen het weekend door te brengen.

»’t Is een beetje een familieverband zoals dat waar Claudia van droomt in ‘Zeldzame aarden’. Een scheiding is voor kinderen de hel. Daarom is voor hen een oplossing, welke ook, altijd een opluchting: het betekent sowieso het einde van de vijandelijkheden en spanningen.»

HUMO Uw eerste romans stelden scherp op wat het is om een zoon te zijn, uw laatste gaan over het vaderschap.

Veronesi «Dat is onvermijdelijk, denk ik: ik begon te schrijven als zoon, maar tegenwoordig schrijf ik als vader. Mijn romans zijn niet autobiografisch, maar ik put uit wat ik meegemaakt, gedacht en gevoeld heb. Ik zit met mijn hele persoonlijkheid en met mijn hele leven in mijn romans, al vertellen ze niet het verhaal van mijn leven.

»Claudia, de dochter van Pietro, is een poging om het autobiografische te verschalken. Toen ik ‘Kalme chaos’ schreef, had ik drie zonen, geen dochters. Ik wilde Pietro in een mij onbekende situatie dwingen; als hij een zoon had gehad, had ik ’m onvermijdelijk uit mijn eigen ervaringen laten putten. Op dat moment was ik bijna zeker dat ik geen zoon of dochter meer zou krijgen. Maar in de negen jaren sinds ‘Kalme chaos’ heb ik nog twee kinderen gekregen, mijn dochtertje is nu 5 – dus lang geen 18, zoals Claudia in ‘Zeldzame aarden’. Mijn oudste zonen, de broers van Gianni, zijn nu 20 en 24. Ik ben dus enigszins vertrouwd met de oneervolle manier waarop Claudia naar haar vader kijkt.»

HUMO Hebt u als vader uw voordeel gedaan met uw schrijven als zoon?

Veronesi (schudt het hoofd) «Ik ben David Foster Wallace niet. Het zesde hoofdstuk van ‘Zeldzame aarden’ begint met een citaat van hem: ‘If you’ve never wept and want to, have a child.’ Maar Wallace had geen kinderen. Die had hij niet eens nodig om te weten hoe kinderen je blik op de wereld veranderen. Een kind huilt alleen maar als direct gevolg van iets wat zijn vader of moeder zegt of doet. Maar een vader kan in huilen uitbarsten als hij iets ziet waar hij zijn kind betrokken bij voelt, zonder dat het zelf in beeld is. Een lammetje dat vergeefs een kudde probeert bij te benen, kan volstaan. De combinatie van dat beeld met wat ik als vader gevoeld en ervaren heb, zorgt voor tranen. Dat heeft te maken met de taak van een vader: alles controleren en dus de hele situatie overzien.

»Dat de focus van de vader veel breder is dan die van de zoon, heb ik pas als vader beseft. De zoon verliest aldoor iets fundamenteels uit het oog: dat er een hele wereld rondom hem en zijn vader is, terwijl ze op hun slagveld in de weer zijn. Als jongen dacht ik ook dat mijn vader het probleem was, mijn focus lag op ons gevecht. Maar zodra ik vader was, heb ik nooit meer gedacht dat mijn zoon het probleem was. ’t Was nooit meer alleen hij en ik. Ik moest als vader immers het overzicht bewaren, wat ingewikkelder is maar het allemaal ook minder dramatisch maakt.»

HUMO Moeders zijn opvallend afwezig in uw boeken.

Veronesi «Van in mijn eerste boek heb ik de moeders inderdaad laten verdwijnen: soms sterven ze, meestal zijn ze simpelweg afwezig. Ze maken geen deel uit van het slagveld dat ik beschrijf. Geen idee waarom, ’t is wellicht iets onderbewusts. Misschien moet ik eens een psycholoog raadplegen (lacht).»


Rimozione

Niets is eenduidig wat het lijkt bij Veronesi: ‘Ik sta tegenstrijdig in het leven en in de literatuur.’ ’t Hoeft dan ook niet te verbazen dat ‘Zeldzame aarden’ zowel het spiegelbeeld van ‘Kalme chaos’ is als meer van hetzelfde. Beide romans beginnen met een grote omwenteling, die liefde, werk en houvast wegveegt, en eindigen met een louterend gesprek tussen vader en dochter. Ook in de nieuwe roman schat Pietro Paladini slecht in wat ’m allemaal overkomt, maar wel met het tegenovergestelde resultaat als in de vorige roman. Daar daalde een stilstand in, nu serveert Veronesi een wemeling waarin iedereen op de vlucht is. En de beruchte seksscène uit ‘Kalme chaos’ krijgt in ‘Zeldzame aarden’ een pendant zonder seks. Toppunt van Veronesi’s spiegelspel: de roman waarin zich echt een kalme chaos voordoet, heet ‘Zeldzame aarden’.

HUMO U definieert een ‘kalme chaos’ in de gelijknamige roman: ‘Een jacht die nooit ophoudt, een jacht waarbij de jager van het ene op het andere moment kan veranderen in prooi.’

Veronesi «Pietro zelf had fout begrepen wat ‘kalme chaos’ betekent. Hij meende de term bedacht te hebben, om zijn in zijn ogen comfortabele toestand in zijn auto te omschrijven. Pas later ontdekte hij dat een ‘quiet chaos’ in het Engels al bestaat – in tegenstelling tot in het Italiaans – en een onheilspellende betekenis heeft.

»In de tweede roman doet zich een echte ‘quiet chaos’ voor. Wat hij meende bedacht te hebben om een misleidend comfortabel gevoel in zijn hoofd te benoemen, ontplooit zich in al zijn bittere kracht. Hij beleeft in de tweede roman wat hij heeft opgeroepen in de eerste. Door maandenlang de godganse dag in de auto te zitten voor de schoolpoort van zijn dochter verzamelde hij veel energie, aangereikt door anderen en opgebouwd in zichzelf. Hij raakte, op een krankzinnige manier, helemaal opgeladen. In de tweede roman vindt die ongezond opgehoopte energie een uitweg.»

HUMO Het werd vaak fout begrepen: ‘Kalme chaos’ is dus géén nastrevenswaardige toestand van ultieme zen-rust.

Veronesi «‘Kalme chaos’ was het verhaal van een groot misverstand: de andere personages dachten dat Pietro een erg wijs man was – onterecht. Hij werd een soort goeroe, zonder het te willen maar ook zonder het te verdienen. Gek genoeg heeft dat misverstand zich doorgezet bij de lezers van ‘Kalme chaos’: velen dachten dat Pietro Paladini een goed man was, met de waarheid in pacht. Maar hij was eerder bang dan wijs, zijn reactie op de rouw na de dood van zijn vrouw was niet natuurlijk. Dat verraadde dat hij iets te verbergen had, om zijn ideaalbeeld van zichzelf in stand te kunnen houden.

'We zijn allemaal kinderen van Berlusconi'

»Pietro liegt tegen zichzelf en de lezer, heel ‘Kalme chaos’ door en ook het merendeel van ‘Zeldzame aarden’. Het zijn dan ook romans over verdringing. In het Italiaans noemen we dat heel accuraat ‘rimozione’, een woord dat ook gebruikt wordt voor het wegtakelen van een foutgeparkeerde auto. ‘Repression’ in het Engels of ‘répression’ in het Frans klinkt me te gewelddadig: Pietro knipt immers gewoon een herinnering weg, zonder een zweem van conflict.»

HUMO ’t Is een uitstekende leugenaar, zo is gebleken.

Veronesi «Wie ‘Kalme chaos’ goed leest, heeft Pietro wel door. Maar de meeste lezers hebben zich laten vangen, omdat zijn stem als enige weerklonk en hij geen opponenten had. Dat wilde ik deze keer anders, ‘Kalme chaos’ werd me toch te vaak misbegrepen. Daarom wilde ik als schrijver ook in ‘Zeldzame aarden’ aanwezig zijn, om zijn leugens te kaderen. Zodat de lezer niet aan zijn lot overgelaten zou zijn en niet het slachtoffer van een leugenaar zou worden. (Zwaait richting Olympisch Stadion) Ken je Kevin Strootman? Een geweldige speler van AS Roma, met een zeldzame impact op zijn ploegmaats: gewoon door er te zijn, maakt hij het hele team beter. Zo ongeveer wilde ik in ‘Zeldzame aarden’ de lezer mijn geruststellende aanwezigheid meegeven.

»Elk hoofdstuk laat ik voorafgaan door een motto, geplukt uit de omvangrijke verzameling zinnen die ik zoals elke lezer in de loop der jaren aangelegd heb. Die motto’s zijn het enige in het boek wat niet uit de mond van Pietro komt, ’t zijn zinnen die ik als schrijver letterlijk boven zijn hoofd heb toegevoegd. Ik herinner me hoe ik tijdens het schrijven van ‘Kalme chaos’ heb afgezien, omdat ik nergens plaats had voor mijn eigen stem, voor mijn visie op de gebeurtenissen. Ik was de gevangene van de stem van Pietro Paladini. Via die motto’s kon ik in ‘Zeldzame aarden’ mijn persoonlijke standpunt alsnog kwijt: door een soort stemming aan te geven kleurde ik de lectuur van elk hoofdstuk. Daardoor voelde ik me veel vrijer.»

HUMO In ‘Zeldzame aarden’ stapt Pietro opnieuw uit de ratrace, op een andere manier dan in ‘Kalme chaos’ zoekt hij de krimp van de soberheid.

Veronesi «Hij verhuist van Milaan naar Rome, zegt zijn baan bij de tv op en kiest voor – om het met een trendy woord te zeggen – een downshift van zijn leven. Hij vermindert zijn inkomen en macht, op zoek naar authenticiteit. Het loopt rampzalig af: waar hij zuiverheid zoekt, komt hij in een omgeving terecht waarin iedereen een mogelijke dief is.

»Persoonlijk denk ik dat downshifting op de juiste manier het enige mogelijke perspectief is, ook al loopt het met Pietro fout. Ik mag in mijn romans mijn eigen overtuiging graag op de proef stellen. ’t Is een soort exorcisme, zou je kunnen zeggen. Bovendien biedt het me de kans de dingen te bekijken vanuit het standpunt van mijn opponent. In dit geval heb ik moeten vaststellen dat die opponent het nog niet zo verkeerd zag. Op dat maatschappelijke niveau is de corruptie, zowel financieel als moreel, gigantisch. Principes en waarden zijn massaal geloosd, veel meer dan ik geloofd of gehoopt had. Dat is wellicht een directe verantwoordelijkheid van Berlusconi


Iedereen Berlusconi

Silvio Berlusconi, Il Cavaliere. Zijn naam valt in ‘Zeldzame aarden’, in één scène. Pietro verhaalt een droom, waarin hij Berlusconi in de trein in een tweedeklascoupé ziet reizen – zonder kaartje, maar met ‘de uitdrukking van iemand die weet dat hij nooit zal sterven, omdat hij zal voortleven in ieder van ons’.

Veronesi «’t Is een nachtmerrie, maar ze raakt wel aan de essentie: we zijn allemaal kinderen van Berlusconi, we verspreiden het Berlusconisme en overtreffen intussen de man zelf. Berlusconi heeft immers niks uitgevonden; dat soort man bestond in Italië al lang. Net als bijvoorbeeld Mussolini, staat Berlusconi in de traditie van het Italiaanse masker – de leugenaar, de ritselaar, de onoprechte.

'Ook als je een zwak hebt voor vrouwelijk schoon, moet je in je eigen klasse blijven. JFK ging achter Marilyn Monroe aan en kwam ermee weg, DSK rommelde een niveau lager en verloor alles'

»Maar nooit voordien kon dat traditionele Italiaanse masker de hoeveelheid macht van Berlusconi (foto links) zelfs maar benaderen. Dat komt omdat hij als één van de rijkste mannen ter wereld zijn macht simpelweg heeft kunnen kopen. Hij kon en kan het hele parlement kopen. Ook Matteo Renzi is een typisch Italiaans masker, maar zonder het geld van Berlusconi. Hij is minder rijk dan ik, wat zijn macht limiteert: hij kan mij niet kopen, hij kan niet op me af stappen met de mededeling dat hij elk probleem voor me kan oplossen als ik maar meestap in zijn project.

»Vóór Berlusconi had je de rijken en had je de machtigen en die moesten met elkaar zien te dealen. Daar kwam onvermijdelijk corruptie van, maar dat was nog overzichtelijk. Het wordt pas echt gevaarlijk als de rijkste en de machtigste één en dezelfde persoon is, zeker als die een imperium in de media en de journalistiek bezit en dus zelfs het nieuws kan controleren.»

HUMO Enig idee hoe en waarom het hem gelukt is? Uitgerekend in Italië?

Veronesi «Het samengaan van geld en macht creëert blijkbaar een vals gevoel van veiligheid. Twintig jaar geleden zeiden mensen me: ‘Berlusconi is al zo rijk, hij moet niet in de politiek gaan voor het geld. Hij zal ons dus niet beroven.’ Een kinderlijke manier van denken, maar ze deed zelfs verstandige mensen, bang van het communisme, voor Berlusconi stemmen. Als ik dan geduldig uitlegde dat hij zo rijk was omdat hij eerder al gestolen en geroofd had, kreeg ik te horen dat ik de man demoniseerde. Maar het blijft tot de dag van vandaag een raadsel: waar haalde hij in het begin van de jaren 80 al dat geld om te investeren opeens vandaan? We weten alleen dat die gewone Italiaanse industrieel, een middenmotor, opeens steenrijk werd. In ‘Il caimano’, een film van Nanni Moretti over Berlusconi, regent op een gegeven moment een massa geld over hem heen. Een mooi beeld om weer te geven dat niemand wist waar dat geld vandaan kwam. Waarom regende het op Berlusconi en niet op iemand anders? Er zijn veel veronderstellingen, waaronder een populaire die stelt dat het om maffiageld gaat. Maar er zijn geen bewijzen, dus kan niemand dat hardop beweren.»

HUMO Heeft uiteindelijk het seksschandaal Berlusconi de das omgedaan?

Veronesi «De financiële en economische elite van Italië heeft over het einde van Berlusconi beslist: hij was geen betrouwbare compagnon meer, onderhand kon zo ongeveer iedereen ’m chanteren. Berlusconi heeft zelf nooit tot die elite behoord, dat wilde hij ook niet. Hij zocht altijd mensen van een lager niveau op, waarschijnlijk uit extreme onzekerheid. Maar een koning wordt niet verondersteld met zijn dienaars te spelen, hij moet met gelijken spelen. Ook als je een zwak hebt voor vrouwelijk schoon, moet je in je eigen klasse blijven. JFK (foto boven) ging achter Marilyn Monroe (foto rechts) aan en kwam ermee weg, DSK (foto links) rommelde een niveau lager en verloor alles.

»Als je een bloedmooie en wereldberoemde actrice wil veroveren, volstaat geld niet. Natuurlijk kan je niet met een prul komen aanzetten als je Scarlett Johansson een cadeautje wil geven. Maar je moet ook charmant zijn en cultuur hebben, ze moet zich bij jou op haar gemak voelen. Want zij heeft tal van alternatieven, van een jonge toyboy tot een rijkaard die charmanter en gecultiveerder is dan jij. Maar Berlusconi was laf, hij ging voor het meisje achter de bar in het Mediaset-hoofdkwartier of voor een would-beactrice. Want als er eentje hem afwees, waren er meteen tien of zelfs honderd anderen in haar plaats. Hij speelde met dat soort meisjes, als een dinosaurus met lammetjes.

»Zo kwam aan het licht dat hij er een soort van harem op nahield. Hij betaalde veertig à vijftig meisjes 2.500 euro per maand – voor niks, ze moesten gewoon beschikbaar zijn. Wanneer hij een bunga bunga-feestje organiseerde, selecteerde Nicole Minetti vijf tot tien van die meisjes. Die kregen dan 7.000 euro extra, voor één nacht. Veel voor een gewone Italiaan, voor Berlusconi niet meer dan wat kleingeld. Dat gedrag heeft Italië aan de basis moreel gecorrumpeerd. Door Berlusconi gingen meisjes niet langer dromen van een carrière als actrice, voortaan was in de politiek gaan de makkelijkste manier om veel geld te verdienen. Het vreselijkste is dat zelfs ouders hun dochters aanspoorden om op welke wijze ook toegang te krijgen tot de Berlusconi-entourage. Alsof de prins zich, als in een sprookje, over hen zou ontfermen. (Schudt het hoofd) Het was een horrorsprookje.»

HUMO Wat zijn de ergste gevolgen van twintig jaar Berlusconi?

Veronesi «De schade is enorm. Want niet alleen Berlusconi zelf is zijn destructieve gang gegaan, velen zijn in zijn voetsporen getreden en hebben in zijn opdracht of in zijn geest schade berokkend. Het allerergste is wellicht de sociologische en culturele schade.

'Het is verschrikkelijk dat de aandacht voor taal en cultuur uitgeroeid wordt in Italië, uitgerekend het land dat bekendstaat als de bakermat van de creatieve menselijke geest'

»In vergelijking met het Italië van mijn jeugd gaat het de maatschappij vandaag financieel slechter, maar daar zit de crisis ook voor veel tussen. Maar daarnaast zijn we arm aan cultuur en taal en, vooral, aan het besef dat dit soort dingen onze aandacht verdient. Dát is verschrikkelijk. Want hey, dit is wel Italië: mensen komen al eeuwenlang naar hier om de meest diverse kunstuitingen en de wortels van het humanisme te bewonderen. Het is verschrikkelijk dat de aandacht voor taal en cultuur uitgeroeid wordt in uitgerekend het land dat bekendstaat als de bakermat van de creatieve menselijke geest. ’t Is alsof de monumenten hier gesloopt worden – net hetzelfde gebeurt immers vandaag in Italië, maar dan mentaal. We vernielen onze forma mentis, waardoor we niet meer in staat zullen zijn om zulke dingen als in het verleden voort te brengen. Erger nog: we zullen niet meer begrijpen wat we twee, vijf, twintig eeuwen geleden voor elkaar gekregen hebben. Dat komt natuurlijk niet alleen door Berlusconi, maar hij was een cruciale katalysator.»

HUMO Berlusconi heeft cultuur door consumentisme vervangen.

Veronesi (knikt) «Hij heeft een internationale beweging versneld, als eerste in de wereld. Omdat het nog meer geld zijn kant uit liet komen.

»Maar uitgerekend wij Italianen zouden bezwaar moeten aantekenen tegen de dictatuur van het geld. Wij zouden kritisch moeten kijken naar het woud van wolkenkrabbers in Koeweit of Qatar. Die wijzen op rijkdom en een sterke economie, zeker, maar niet op zin voor esthetiek of culturele interesse. Wij Italianen moeten dat als eerste zeggen, omdat wij een traditie hebben in een andere omgang met geld: ga naar het Vaticaan, de Sint-Pietersbasiliek en het Vaticaans museum en het zal snel duidelijk worden waar het geld destijds heenging. Maar vandaag geven de rijken niks om creativiteit of esthetiek.

»Met lede ogen zie ik onze jeugd in twee groepen uiteenvallen: zij die geld willen verdienen, hier op de Italiaanse manier aan het ritselen slaan, en zaakjes met China proberen te doen; en zij die voor cultuur kiezen en naar Frankrijk, Engeland en Duitsland trekken. Zo riskeert Italië haar meglio gioventu te verliezen. Mijn oudste zoon woont in Londen, de tweede vertrekt in september. Simpelweg omdat ze geïnteresseerd zijn in architectuur en kunst, kunnen ze niet meer in hun vaderland terecht. Vreselijk.»


Vulgaire behaagzucht

In ‘Kalme chaos’ was Pietro’s auto zijn (klooster)cel, in ‘Zeldzame aarden’ is de auto de graadmeter van het consumentisme (‘auto’s laten mensen dromen’), de crisis (‘-24 procent geregistreerde nieuwe auto’s’) en het moreel verval (gesjoemel met leasewagens). Naar goede gewoonte raakt Veronesi’s beschrijving van broos familiegeluk aan een analyse van broos maatschappelijk weefsel. In dat hier en nu is onvermijdelijk een kwalijk rolletje voor bankiers weggelegd: ‘Natuurlijk worden we geregeerd door bankiers. Het beste voorbeeld is toch jouw land? België kon zonder problemen anderhalf jaar zonder regering. Alles ging zijn gangetje, want de echte beslissingen werden in Frankfurt en Berlijn genomen.’

HUMO Waarom situeert u uw romans nadrukkelijk in het heden?

Veronesi «Ik weet echt niet of ik een roman zou kunnen schrijven die niets zegt over de tijd waarin ik leef, al bied je me een miljoen. Laten we er maar van uitgaan dat het me zou lukken, want ik ben een professional en voor een miljoen ben ik bereid snel te leren (lachje).

»Als je een roman over de 18de eeuw schrijft, weet je exact hoe het allemaal zit. Je weet waar je begint en je weet waar je zal uitkomen. ’t Is zoals met die operatie van Gianni: die chirurg zal precies vinden waarnaar hij op zoek is. Af en toe mag ik graag een dergelijke roman lezen, maar ik voel geen enkele nood om zelf een zoveelste boek in dat genre te schrijven. Ik wil dat mijn romans strikt verband houden met het hier en nu. Daar wordt soms misprijzend over gedaan, alsof ik wat vulgair de lezer probeer te behagen door te schrijven over wat hij al kent. Maar daar gaat het mij niet om, ik probeer via mijn verhaal filosofische en andere inzichten in mijn tijd op het spoor te komen. De traditie van Pasolini is me dierbaar.»

HUMO Waarom schrijven zo weinig van uw Italiaanse collega’s in die traditie, de tijden zijn er toch naar?

Veronesi «Jaren geleden heb ik exact dezelfde vraag gesteld aan Alessandro Baricco, een groot talent dat in essays en krantenartikelen bewijst onze tijd goed aan te voelen. Zijn antwoord was even eenvoudig als sterk: ‘De werkelijkheid verveelt me zo erg dat ik ze ook niet nog een keer in mijn werk wil hebben. Ik schrijf net om te ontsnappen aan de werkelijkheid.’

»Toen had ik geen antwoord paraat, intussen heb ik dat wel. Ik kwam erop door ‘De bleke koning’, de laatste, onafgewerkt gebleven roman van David Foster Wallace. Een monument voor verveling, de personages werken bij de belastingen. Ik had Baricco dus moeten antwoorden dat verveling net uitstekend romanmateriaal is. Je moet verveling niet vermijden, je moet ze tot kunst transformeren.»

HUMO Tot slot: heb ik goed begrepen dat ‘Zeldzame aarden’ het laatste boek over Pietro Paladini is?

Veronesi «Juist. Niet wegens wat hij aan het eind van de roman allemaal zegt; hij kan immers veranderen, zoals hij in het verleden ook al veranderd is. Maar wel omdat zijn stem sterft. Het laatste hoofdstuk van de roman is een krantenstuk. Op elke andere plaats in de roman zou dat verhaal over zijn schoonzusje, dat de krant in IJsland haalde, door Pietro zelf verteld zijn. Maar aan het eind van de roman is hij tot het besef gekomen dat hij een leugenaar is en dat hij dat verhaal dus alleen maar liegend zou kunnen vertellen. Voor hem is de enige manier om op te houden met liegen, tegen zowel zichzelf als de lezer, ook op te houden met vertellen.

»Dat krantenartikel in het slothoofdstuk maakt de cirkel rond, want het eerste hoofdstuk toont de pers in al haar ridiculiteit: een curieus voorval met kreeften leidt tot een ronduit belachelijke berichtgeving. Maar aan het eind van de roman weerklinkt de stem van de pers nog als enige, de stem van Pietro Paladini is dood.»

HUMO Toch is dit geen pessimistische roman. Claudia brengt aan het eind immers hoop, met haar theorie over zeldzame aarden.

Veronesi «Dat zijn scheikundige elementen, erg duur en vervuilend om te winnen omdat de mineralen waarin ze verpakt zitten, vernietigd moeten worden. Zo komt Claudia, via de betekenissen van die elementen in het Oudgrieks, tot de stelling dat als een mens ergens bij wil komen dat moeilijk te bereiken is, hij het solitaire waarin dat verpakt is, moet vernietigen.

»Als sluitstuk van mijn roman was ik op zoek naar een naïeve en zuivere redenering van een jong maar verstandig meisje, vers van school. Zo kwam ik bij deze, zeker voor een schrijver, voor de hand liggende wijsheid. Dankzij dat beeld kon ik ze in de roman incorporeren, en zo én de evolutie van Pietro samenvatten én mijn geloof in kunst meegeven. Eind goed, al goed (lacht).»

Nog een snelle caffè op het gelijkvloers van Villa Stuart, onder een foto van een triomferende Totti. In het park houdt de Romeinse lente geurig en groen huis. Veronesi schudt me als afscheid de hand, aan de binnenkant van zijn rechterpols prijkt een tatoeage: ‘NO’. ‘Om me eraan te herinneren dat ik vaker ‘nee’ moet zeggen,’ legt hij uit. Of het helpt? Hij antwoordt hoofdschuddend: ‘Nee.’ Of dus toch, niets is eenduidig wat het lijkt bij Sandro Veronesi.

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234