null Beeld

Tv-review: 'Econoshock 2.0' op Canvas

Wie de jongste jaren af en toe meende dat het einde der tijden nu wel erg akelig dichtbij kwam maar ook best wel moeite had om écht te begrijpen hoe we nu weer tot de zoveelste crisis van wereldomvang kwamen, kreeg gisterenavond heldere tekst en uitleg in de eerste aflevering van Econoshock 2.0. Voor die vierdelige docureeks trok vrt-journalist Michaël Van Droogenbroeck naar de nodige buitenlanden en baseerde zich op het bijna gelijknamige boek van econoom en vermogensbeheerder Geert Noels.

Hopelijk bent u vanaf nu dus weer mee. Om daarvoor te zorgen begon Van Droogenbroeck zoals beloofd bij het begin: de instorting van de Amerikaanse huizenmarkt die de bankencrisis in gang zette. Het perverse van het systeem werd meteen erg concreet via het verhaal van Grace. De 52-jarige zwarte grootmoeder uit Newark was precies hét type klant waar al te inhalige Amerikaanse banken destijds op mikten met hun slechte woonkredieten omdat het hen fors geld opleverde, nadat ze diezelfde groep klanten eerst lang links hadden laten liggen wegens niet kredietwaardig genoeg.

Grace kocht in 2000 een huis voor 127.000 dollar, liet zich een lening met variabele rente aansmeren die ze niet begreep, kon die weliswaar afbetalen omdat ze drie jobs had, liet zich vervolgens voor van alles en nog wat ook extra leningen aanpraten en zag het bedrag van haar maandelijkse aflossing steeds verder klimmen en de waarde van haar huis steeds verder zakken. Nu dreigt ze uit haar huis gezet te worden. Zoals Grace zijn er miljoenen Amerikanen. Waarom ze daar allemaal intrapten? ‘Als the American dream je jarenlang systematisch is ontzegd en plots krijg je die kans wél, dan hap je toch toe?’

Daarna toont Van Droogenbroeck regelmatig met behulp van knappe en verhelderende animatiefilmpjes hoe dit allemaal tot een dubbele bankencrisis, een financiële crisis en een eurocrisis leidde. Maar waar de documentaire met het verhaal van Grace eerst vrij traag op gang komt, verhoogt het tempo al snel.

Soms te snel. Af en toe schakelt Van Droogenbroeck alweer over naar het volgende onderwerp net wanneer je denkt dat het interessant begint te worden. Zo heeft Yves Leterme nog maar net verteld hoe ontgoochelend het was dat tijdens de crash van Fortis noch zijn eigen specialisten noch de hoofdverantwoordelijken van Fortis zelf ook maar enig idee hadden hoe diep de put wel was – fijntjes gemonteerd na Letermes quote van destijds dat ‘de spaartegoeden van de Belgen zeker gegarandeerd waren’ – of we zitten al bij de eurocrisis en speculanten die volgens geruchten veel geld zouden hebben ingezet op een totale instorting van Griekenland.

Dat is jammer, want de documentaire biedt zeker stof tot nadenken en veel elementen zou je uitgediept willen zien. Zeker journalist Joris Luyendijk die intussen al twee jaar bankiers uit the City interviewt over hun doen en laten, doet geregeld uitspraken waar je nog zoveel meer over zou willen weten. Zoals dit: ‘Eén van de problemen is dat er nog altijd geen echte autopsie van die crisis is gebeurd. Omdat iedereen schuldig was, al dan niet moedwillig blind. Journalisten, academici, bankiers, toezichthouders, de centrale bankiers die geld lenen zo ongelooflijk goedkoop maakten… Wat waren die allemaal aan het doen? Het systeem corrigeert zichzelf ontzettend moeilijk omdat iedereen in min of meerdere mate medeschuldig is.’

Een autopsie was ook niet de opzet van deze eerste aflevering van de documentairereeks, veeleer een overzicht en een blik op de toekomst vijf jaar nà de start van deze crisis. Maar meer dan een eerste aanzet tot autopsie had wel gemogen. De scherpste en meest verontwaardigde uitspraken over wat er allemaal misliep en loopt – en dat is veel - kwamen zoals wel vaker ook nu veelal van Luyendijk die niet bepaald een optimistisch beeld van de toekomst van het bankwezen schetste.

Toch zaten er ook hoopgevende geluiden in de aflevering. Zoals de bank van Dave, waarbij de eigenaar van een busbedrijf zijn klanten dan maar zelf geld begon te lenen toen de banken dat weigerden te doen. Bemoedigend, alleen vroeg je je als kijker af of het een uitzondering is die altijd marginaal zal blijven of dat er echt een ruim gedragen tegenbeweging op gang komt met overlevingspotentieel. Daarop biedt de reeks geen antwoord en laat ze ook geen mensen die het misschien kunnen weten aan het woord.

O ja, en dan hebben we het nog niet gehad over de tweede schok uit Noels boek die ook nog aan bod kwam: de ICT-revolutie, de daaruit voortvloeiende nieuwe economie en industrie én de overload aan informatie die dat met zich meebrengt. Dat is meteen ook een minpuntje van de reeks: Van Droogenbroeck wil te veel vertellen – zes megaschokken die de wereld fundamenteel zouden veranderen (waarvan de financiële slechts de eerste is) – is toch wat veel. Als je dat in vier afleveringen uit de doeken wil doen, kan je weinig uitdiepen. Zeker als het over zulke complexe dingen als de dubbele bankencrisis gaat. Maar goed: u bent zeker weer mee, alleen uw tafelgenoten imponeren met een verrassend nieuw inzicht zit er misschien niet in.


Quote

Journalist Joris Luyendijk over de hervorming die de banksector sinds de crisis heeft ondergaan. ‘Het is alsof Tsjernobyl ontploft is en we dat daarna gewoon weer aangezet hebben met het oude management.’ Waar wacht u nog op minister Geens?

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234