null Beeld Elki Boerdam
Beeld Elki Boerdam

Buitenaards leven

Ufo’s zijn nu een serieus onderwerp. Nog even wachten op een officieel Amerikaans onderzoeksrapport

Ufo’s lijken niet langer het exclusieve domein van ‘gelovigen’. Eind deze maand presenteert de Amerikaanse overheid een grootschalig onderzoek naar de onverklaarde verschijnselen, afgelopen donderdag lekten daaruit al de eerste bevindingen. Zou het dan toch?

Zeg ‘ufo’ en je ziet ze direct voor je, de vliegende schotels en grijze mannetjes met zwarte ogen en langgerekte hoofden. Het woord roept beelden op van duistere overheidscomplotten bekokstoofd door sigaretten rokende oude mannen in maatpakken, die langgerekte opslagloodsen vol buitenaards materiaal beheren. Veilig verstopt, zodat moderne Fox Mulders, de fictieve FBI-agent uit televisieserie ‘The X-Files’, er niet bij kunnen.

‘Misschien dat steeds meer mensen ufo’s daarom tegenwoordig liever uap’s noemen – unidentified aerial phenomena. Een soort rebranding, eigenlijk, om het stigma achter ons te laten’, zegt de Nederlandse astronoom Kees Baars, overigens niet zijn echte naam.

Baars is werkzaam aan een buitenlandse universiteit en is een ‘ufo-gelovige’, al wil hij liever niet dat je hem zo noemt. ‘Ik ben geen gelovige. Ik benader deze kwestie wetenschappelijk en zoek naar concreet bewijs’, zegt hij. In zijn vrije tijd las hij talloze boeken, beluisterde podcasts, bekeek urenlange onversneden ooggetuigenverslagen en documentaires en speurde via internet naar bewijsmateriaal. Hij ergert zich aan het feit dat veel andere wetenschappers het fenomeen niet wat serieuzer nemen, maar merkt dat hij het onderwerp tegenover zijn collega’s niet zelf durft aan te snijden. ‘Ik ben bang voor de negatieve gevolgen die dat kan hebben voor mijn carrière’, zegt hij. ‘Vertel dat je dit soort verschijnselen interessant vindt en niemand neemt je nog serieus.’

Gekkigheid

En toch is de zweem van gekkigheid die ooit aan ufo’s kleefde sinds een aantal jaren steeds nadrukkelijker aan het optrekken. Serieuze Amerikaanse kranten als The New York Times en The Washington Post, bladen als The New Yorker en het beroemde actualiteitenprogramma ‘60 Minutes’ hebben uitgebreid aandacht geschonken aan het fenomeen. Het Amerikaanse leger heeft vorig jaar zelfs officieel bevestigd dat soldaten onverklaarbare dingen zien in het luchtruim. Ufo’s hebben zich in Amerika in korte tijd ontpopt tot serieus maatschappelijk onderwerp.

Later deze maand, naar verwachting rond 25 juni, volgt daarvan het voorlopige hoogtepunt. Dan overhandigt de zogeheten Unidentified Aerial Phenomena Task Force (UAPTF), een projectgroep onder leiding van de inlichtingendienst van de Amerikaanse marine, haar bevindingen aan het Congres. De projectgroep verzamelt alle gegevens over en onderzoeken naar uap’s bij de overheidsonderdelen en inlichtingendiensten.

Eerste bevindingen gelekt

De bewegingen van de uap’s die Amerikaanse militaire piloten hebben gezien, net als ‘hun vermogen om onder water te zakken’ zijn nog altijd onverklaard. Dat zijn de eerste bevindingen uit het rapport van het Unidentified Aerial Phenomena Task Force dat later deze maand verschijnt, zo meldde The New York Times donderdag op basis van gesprekken met anonieme bronnen uit de regering Biden die een geheime versie van het rapport al hebben ingezien.

In totaal bevat het rapport meer dan 120 incidenten waarbij ‘iets’ is betrokken dat niet is toe te schrijven aan al bekende Amerikaanse militaire technologie of andere overheidstechnologie, zo schrijft de krant. Dat lijkt erop te duiden dat de piloten in elk geval geen geheime Amerikaanse technologietests hebben gezien.

Volgens de anonieme bronnen blijven de bevindingen in het rapport nog altijd voor meerdere uitleg vatbaar zodat het niet mogelijk is om een buitenaardse oorsprong te bevestigen of uit te sluiten. Inlichtendiensten hebben het vermoeden dat op z’n minst een aantal van de meldingen afkomstig kunnen zijn van experimentele technologieën uit Rusland of China.

Het uiteindelijke rapport zal niet in z’n geheel openbaar worden. Het zal ook een geheime bijlage bevatten. Volgens de bronnen bevat ook die bijlage geen definitief bewijs over de oorsprong van de uap’s.

Tegelijk is daarmee het ufo-stigma nog niet verdwenen, zei de Republikeinse senator Marco Rubio, een van de initiatiefnemers van UAPTF, vorige maand tegen ‘60 Minutes’. ‘Sommige collega’s zijn erg geïnteresseerd in dit onderwerp, maar anderen moeten, nou ja, een beetje giechelen wanneer je erover begint. Toch denk ik dat we dit onderwerp serieus moeten nemen. Misschien hebben dit soort verschijnselen een heel voor de hand liggende verklaring, maar misschien ook niet.’

John Ratcliffe, hoofd van de inlichtingendiensten ten tijde van de regering-Trump, zei het tijdens een televisie-interview op Fox News zo: ‘Er zijn voorwerpen die dingen doen die je maar moeilijk kunt verklaren, bewegingen maken die je lastig na kunt doen, waar we de technologie niet voor hebben, of die sneller dan het geluid vliegen zonder hoorbare sonic boom.’ Zelfs oud-president Barack Obama heeft het al een aantal keer in het openbaar gehad over ‘beelden van voertuigen die een niet gemakkelijk te verklaren patroon van bewegen vertonen’.

null Beeld Elki Boerdam
Beeld Elki Boerdam

‘Wow, ze zijn met een hele vloot!’

Volgens filosoof Taede Smedes, als adviseur betrokken bij het Nederlandse ufo-meldpunt dat meldingen van raadselachtige hemelfenomenen verzamelt, begon de serieuzere blik op ufo’s in 2017. Toen onthulde onderzoeksjournalist Leslie Kean in The New York Times dat het Pentagon heimelijk een ufo-onderzoeksprogramma runde met een budget van 22 miljoen dollar. ‘Ineens kon de overheid zich er niet meer vanaf maken door vragen naar dit soort fenomenen eenvoudigweg te ridiculiseren’, zegt hij.

Dat programma, het Advanced Aerospace Threat Identification Program (AATIP), bestond tussen 2007 en 2012 en viel onder de verantwoordelijkheid van het ministerie van Defensie, het Pentagon, dus. Het was er gekomen op voorspraak van de toenmalige Democratische Senaatsleider Harry Reid.

Bij hun artikel publiceerden Kean en collega’s twee uit dat onderzoek gelekte video’s, die direct viral gingen. Later volgde een derde. Alle drie, zo heeft het Pentagon bevestigd, zijn echte opnamen en staan officieel te boek als ‘onverklaard’. De filmpjes – titels: ‘Gimbal’, ‘Flir1' en 'Go Fast’ – tonen mysterieuze bewegende vlekjes op infraroodbeelden geschoten door Amerikaanse straaljagerpiloten, in één geval zelfs vergezeld van hun opgewonden dialoog. ‘Wat de fuck was dat?’, roept een piloot, terwijl zo’n stip in beeld komt. ‘Wow, ze zijn met een hele vloot. Ze vliegen tegen de windrichting in. Moet je kijken man, moet je kijken – hij draait!’, zegt een ander.

Het zijn video’s die de verbeelding prikkelen, zegt Pepijn van Erp, ufo-scepticus en bestuurslid bij stichting Skepsis. ‘Ik zie dit soort beelden als spannende puzzels die om een oplossing vragen,’ zegt hij. Logisch, ook, dat het Amerikaanse leger de beelden onderzoekt. ‘Dat is een kwestie van nationale veiligheid. Je wilt zeker weten dat dit geen Chinese spionagedrones zijn.’

Voor het antwoord op wat we nu zien, verwijst hij naar het werk van zijn Amerikaanse tegenhanger Mick West, beheerder van een website waarop ‘debunks’, ontmaskeringen, van ufo-waarnemingen verschijnen. Op die site en in video’s op YouTube maakt West intellectueel gehakt van de drie Pentagon-video’s. Dat vage vlekje in ‘Flir1’? Geen vliegende schotel maar een gewoon vliegtuig, dat verder weg staat dan gedacht. Die roterende vlek omgeven door een bizar lichtgevend aura in ‘Gimbal’? De hete motoren van een straalvliegtuig. En die mysterieus bewegende stip in ‘Go Fast’? Een ballon, die overigens niet eens zo heel snel gaat.

‘Getraind observator’

Belangrijk werk, luidt het oordeel van Smedes. ‘Wat West doet, is fantastisch. Dit soort video’s en claims verdienen serieus, gedegen onderzoek. De lat voor bewijsvoering mag gerust hoog liggen.’

Tegelijk, benadrukt hij, vertellen de ooggetuigen een heel ander verhaal dan West in zijn debunks. Neem bijvoorbeeld gevechtspiloot David Fravor, betrokken bij de ontmoeting die in 2004 de ‘FLIR1’-video opleverde. Hij herhaalt in interviews stelselmatig dat hij als ‘getraind observator’ met vele vlieguren ervaring heus wel kan beoordelen dat wat hij zag géén vliegtuig of ballon was.

Volgens Smedes mag je dat niet zomaar negeren. ‘Dit zijn ook experts. Ze hebben vaak duizenden vlieguren gemaakt en weten donders goed wat ze in de lucht wel en niet zien’, zegt hij. De échte crux van het ufo-debat is of je de ooggetuigen gelooft.

‘Het is een wijdverbreid misverstand dat piloten waarneemexperts zijn’, countert Van Erp. Hij verwijst naar ufo-onderzoeker en astronoom Josef Hynek, die in de jaren zeventig eens turfde hoe vaak verschillende soorten waarnemers ernaast zaten bij casussen uit Project Blue Book, een eerder overheidsonderzoek naar het ufo-fenomeen. In zijn boek ‘The Hynek UFO Report’ schrijft hij dat gevechtspiloten ‘relatief slechte getuigen’ blijken. In 88 procent van de gevallen hadden ze iets verklaarbaars gezien en geen ufo. Bij de best scorende waarnemers – wetenschappers en ingenieurs – lag dat percentage op 50.

Nog veel meer beeldmateriaal

Als je de geruchten mag geloven, biedt het rapport aan het Congres later deze maand meer opheldering. Een anonieme voormalig werknemer van het Pentagon vertelde aan The New Yorker dat de drie nu vrijgegeven video’s nog maar het topje van de ijsberg vormen. En ook Luis Elizondo, die tussen 2010 en 2012 programmadirecteur was van AATIP, heeft herhaaldelijk beweerd dat het spectaculairste materiaal nog moet komen.

Toch verwacht zowel Smedes als Van Erp niet dat het rapport straks overtuigende beelden zal tonen. ‘Ik hoop vooral op nog meer ooggetuigenverklaringen’, zegt Smedes. ‘Als ze de verklaringen van duizenden piloten tonen, dan wordt het wel erg onwaarschijnlijk dat die allemaal iets zagen dat er niet is. Ik zou dat overtuigend vinden.’

Van Erp hoopt dat het rapport inzichtelijk maakt hoe de Amerikaanse overheid precies te werk gaat. ‘Wanneer bestempelen ze iets als officieel ‘onverklaard’? Is dat óók als je een redelijk vermoeden hebt dat het iets alledaags betreft, maar het niet volledig kunt bewijzen?’ Bovendien wil hij meldingen zien die de overheid wél heeft verklaard. ‘Lijken die op de onverklaarde beelden? Waren dat eerst ook vage stipjes op infraroodcamera’s?’

Decennialange historie

Astronoom Baars is blij met alle aandacht voor ufo’s, al draait het hem daarbij iets te veel om de recente video’s. ‘Iedereen lijkt de decennialange historie van ufowaarnemingen vergeten’, zegt hij. ‘Vooral de vele ooggetuigenverklaringen maken op mij nog altijd indruk. Het zijn heel diverse mensen die vertelden dat ze iets hebben gezien, van boeren tot militairen. Vaak worden ze geridiculiseerd, maar komen ze tóch naar buiten. Alleen dat al vind ik overtuigend.’

Hij hoopt dat het nieuwe rapport concrete meetgegevens of fysiek bewijs onthult. Zo suggereert de populaire ufo-documentaire ‘The Phenomenon uit 2020, een van Baars’ favorieten, dat de Amerikaanse overheid onder meer beschikt over radargegevens en brokstukken van neergestorte ufo’s. ‘Als dat inderdaad zo is, zou ik dat dolgraag willen analyseren’, zegt hij. ‘Denk aan de immense invloed die dat kan hebben op onze maatschappij. Misschien ontdekken we nieuwe manieren van transport, of een oplossing voor het energieprobleem. Wie weet: misschien krijgen we zelfs de mogelijkheid om het heelal te verkennen en contact te leggen met andere, intelligente levensvormen.’

‘The Phenomenon’ smeedt ontegenzeggelijk een bijzonder meeslepend relaas. Maar graaf wat verder en je ontdekt dat de overtuigendst klinkende voorbeelden wat minder stevig zijn dan ze lijken.

Neem de legendarisch geworden ufo-ontmoeting boven een legerbasis in het Rendlesham-bos in 1980. Hoewel ooggetuigen nog altijd volhouden dat ze iets bijzonders zagen, menen sceptici dat wat zich daar afspeelde niets anders was dan een verklaarbaar samenspel van natuurlijke gebeurtenissen, waarbij de lichten van een nabijgelegen vuurtoren de hoofdrol vertolken.

Of pak dat andere val-van-je-stoelmoment uit de documentaire, wanneer twee wetenschappers voor het oog van de camera in een laboratorium van de Amerikaanse Stanford-universiteit onderzoek doen naar veronderstelde ufo-brokstukken. Kijk, wijst een van hen, patholoog Garry Nolan, naar het beeldscherm: dit spul bevat wel héél vreemde verhoudingen van isotopen. Het moet wel een onbekend supermateriaal zijn. Maar van een publicatie in een vakblad over die wonderlijke ontdekking – of zelfs maar verdere, concrete informatie over de getoonde analyse – ontbreekt vooralsnog elk spoor. Nolan laat bij navraag weten dat ze nog niet klaar zijn met een publicatie, onder meer omdat ze vakgenoten eerst moeten overtuigen van de kwaliteit van hun bevindingen.

En de ijzingwekkende ontmoeting bij de Arielschool in Zimbabwe dan, waar 62 (!) kinderen een ufo naast hun speelplaats zagen landen, en daar wezentjes zagen uitstappen? Een vorm van massahysterie, zeggen sceptici, waarbij later pas een gemeenschappelijk verhaal ontstond tijdens lange ondervragingen door volwassenen die te veel suggestieve vragen stelden.

Ufo-voorstanders zien in die weerleggingen pogingen van vooringenomen sceptici om dit soort buitengewone ervaringen weg te rationaliseren. Maar volgens Van Erp is dat de omgekeerde wereld. De bewijsdruk ligt niet bij sceptici. ‘In wetenschappelijke kringen hanteert men het adagium: extraordinary claims require extraordinary evidence’, zegt hij. En het bewijs voor de hypothese dat er voorwerpen door ons luchtruim razen ver voorbij ons menselijke technologische kunnen is zelfs met alle recente onthullingen op z’n best... nou ja, ‘gewoon’. Zeker niet ‘buitengewoon’. Het bestaat uit mensen die we moeten vertrouwen op hun woord, ondersteund door vage beelden die je ook kunt uitleggen aan de hand van alledaagse verschijnselen.

Ook daarom is het zo spannend wat de Amerikaanse overheid deze maand presenteert. Komt dan eindelijk de spreekwoordelijke smoking gun tevoorschijn? ‘Ik reken voor de zekerheid op niks bijzonders’, zegt Smedes. ‘Dan kan het ook niet tegenvallen.’

Dit zijn de nieuwe ufo-hoofdpersonen en projecten

AATIP (Advanced Aerospace Threat Identification Program). Een voorheen geheim onderzoeksprogramma van 22 miljoen dollar, onderdeel van de Department of Defense (‘het Pentagon’) naar uap’s. De drie gelekte video's waren bij hen onderwerp van onderzoek. Liep van 2007 tot 2012.

Luitenant-commandant Alex Dietrich. Piloot en ooggetuige van de ‘Nimitz encounter’ in 2004.

Christopher Mellon. Voormalig Deputy Assistant Secretary of Defense for Intelligence onder president Bill Clinton en president George W. Bush. Zegt de drie ‘Pentagonvideo’s’ te hebben ontvangen van een anonieme bron op de parkeerplaats van het Pentagon.

Commandant Dave Fravor. Piloot en ooggetuige van de ‘Nimitz encounter’ in 2004.

Harry Reid. Amerikaanse senator en een van de initiatiefnemers van AATIP. Dat deed hij mede op verzoek van zijn vriend, miljardair Robert Bigelow, zo onthulde Politico onlangs in een uitgebreide reconstructie.

Leslie Kean. Onderzoeksjournalist. Was co-auteur van een artikel in The New York Times in 2017, dat het bestaan van een tot dan toe geheim ufo-onderzoeksprogramma van de Amerikaanse overheid (het Pentagon) onthulde.

Luis Elizondo. Voormalig programmadirecteur AATIP (2010 - 2012), en voormalig ‘counterintelligence officer’ bij de Office of the Undersecretary of Defense for Intelligence and Security.

Mick West. Scepticus die minutieus laat zien dat de drie gelekte Pentagonvideo’s ook best infraroodbeelden van vliegtuigen en een luchtballon kunnen zijn.

UAPTF (The Unidentified Aerial Phenomena Task Force). Sinds 2020 de geestelijk opvolger van AATIP, onder leiding van het Office of Naval Intelligence van de Amerikaanse mariene. Doel is om de aanwezige kennis over UAP’s bij alle overheidsinstanties te bundelen. Hun rapport wordt deze maand (in juni) verwacht.

Waar blijven alle kraakheldere HD-beelden van ufo’s?

Het is de vraag die sinds de opkomst van de mobiele telefoon, met zijn supergoede camera's, steeds nadrukkelijker boven het ufo-debat hangt: als we écht bezocht worden door hoogtechnologische voertuigen, waar blijven dan alle kraakheldere beelden? Waarom zijn het dan toch steeds twijfelachtige wazige vlekjes op foto’s en video’s die we krijgen voorgeschoteld?

Filosoof en ufomeldpunt-medewerker Taede Smedes zegt het wel te weten. ‘Een van de vijf technologische eigenschappen die dit soort voertuigen lijken te hebben, is dat ze slecht te zien zijn. Het lijkt erop alsof ze een soort cloaking device hebben, een beetje zoals de ruimteschepen uit ‘Star Trek’’, zegt hij. ‘Daarmee zijn ze soms onzichtbaar in gewoon licht, maar duiken ze wél op in het infrarood.’

Bovendien, zegt astronoom en ufo-liefhebber Kees Baars, áls het dan een keertje lukt om er eentje te fotograferen of filmen in haarscherp HD, dan zal niemand je geloven. ‘De beelden uit computers zijn nu zó goed… zet zo’n filmpje op Facebook en iedereen gaat ervan uit dat het nep is. En misschien is dat ook zo, bij 99,99 procent van de beelden die je op internet kunt vinden. Dat maakt het dan erg lastig om de echte beelden er tussenuit te vissen.’

Ufo-scepticus Pepijn van Erp noemt die redenering een zwaktebod. ‘Wanneer hard bewijs ontbreekt, is dit een aardige strategie. Dan kun je altijd blijven vasthouden aan het bestaan van ufo’s. Maar ik denk dat je het dan iets te graag wilt geloven allemaal.’

(VK)

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234