Donald Trump, net nadat hij tot president werd gekozenBeeld Photo News

Amerikaanse presidentsverkiezingen

Uiteindelijk ging Trump, de meester van het conflict, ten onder aan zijn eigen woede

Trumps presidentschap was één aaneenschakeling van abrupte besluiten, furieuze Twitter-aanvallen op zijn rivalen, maar ook flinke economische groei. Totdat het coronavirus toesloeg. Uiteindelijk bleken veel Amerikanen zijn woede toch moe.

“No shit!”, zei Donald Trump in 2011 toen zijn advocaat Michael Cohen hem een opiniepeiling liet zien waaruit bleek dat maar liefst een kwart van de Republikeinen hem wel zag zitten als president. “Waarom niet? Ik heb wel genoeg van die gebouwen, golf en televisie. Het zou heel cool zijn om president te zijn.”

Uiteindelijk durfde Trump het in 2012 toch niet aan om het op te nemen tegen de populaire Barack Obama. Toen hij vier jaar later wel kans zag en zich in de voorverkiezingen bij de Republikeinen stortte, trok het partij-establishment de neus voor hem op. Maar de luidruchtige vastgoedmagnaat uit New York rekende verrassend snel af met een reeks gevestigde Republikeinse rivalen. Even overwoog de partijleiding hem te dumpen nadat een video opdook waarin Trump ranzige opmerkingen maakte over vrouwen aanranden. Maar Trump kwam zonder kleerscheuren van het schandaal af.

Zijn rauwe, vechtlustige taal sloeg aan bij het segment van het Republikeinse electoraat dat zijn Democratische rivaal Hillary Clinton in een onbewaakt moment wegzette als ‘sneue types’: voornamelijk witte kiezers die zich in de steek gelaten voelden. Via die deplorables vond Trump een smal paadje naar het Witte Huis, waarbij hij een handje geholpen werd door Russische hackers die ijverig bezig waren Clinton zwart te maken.

Werkplaats van de duivel

Vanaf Trumps eerste dag in het Witte Huis was het duidelijk dat dit geen normaal presidentschap zou worden. Trump liet zich leiden door het motto van zijn strateeg Steve Bannon: politiek is niet de kunst van het compromis, maar de kunst van het conflict. Hij kondigde meteen een reeks controversiële maatregelen af, maakte ruzie met rechters die hem ‘dwars zaten’ en begon een offensief tegen ‘oneerlijke’ handelspartners zoals China, én tegen Amerika’s NAVO-bondgenoten, die volgens hem ook al jaren bezig waren de VS een poot uit te draaien.

Op Twitter lanceerde de president dag in dag uit vanuit zijn slaapkamer – de ‘werkplaats van de duivel’ volgens zijn stafchef Reince Priebus – furieuze aanvallen op zijn politieke vijanden. Ook binnen de staf van het Witte Huis werd de conflictstrategie met enthousiasme omarmd. Het ene na het andere kopstuk sneuvelde, inclusief Bannon, die Trumps dochter Ivanka beledigde. Ook de drie generaals die Trump trots had binnengehaald om zijn ploeg een militair aanzien te geven, moesten uiteindelijk het veld ruimen. In de praktijk hadden Mattis, Kelly en McMaster er de handen aan vol om de onstuimige president te weerhouden van blunders, zoals zijn dreigement om uit de NAVO te stappen.

Maar de ‘volwassenen in de kamer’ konden niet verhinderen dat Trump het nucleaire akkoord met Iran opzegde. De president kondigde ook al snel het vertrek van de VS uit het ‘oneerlijke en uiterst onvoordelige’ klimaatakkoord van Parijs aan. Trump maakte het hen ook niet makkelijk met zijn nauwelijks verhulde fascinatie met sterke leiders, zoals de Russische president Poetin, waardoor het Amerikaanse buitenlandse beleid vaak een grillig karakter kreeg.

Heksenjacht

Tegen het advies van zijn medewerkers in besloot Trump al na een paar maanden in het Witte Huis FBI-directeur James Comey te ontslaan, omdat die onderzoek deed naar de banden tussen Trumps campagneteam en de Russen. Dat bleek een kapitale blunder. Het leverde hem een nog veel lastiger klant op: speciaal aanklager Robert Mueller, die bijna twee jaar in de zaak zou wroeten.

Uiteindelijk liep het met een sisser af. Mueller kwam tot de conclusie dat de Russen Trump wel degelijk hadden geholpen, maar dat er van samenwerking geen sprake was. Wel waren er volgens Mueller tal van aanwijzingen dat Trump had geprobeerd het onderzoek te saboteren. Maar Trumps nieuwe minister van Justitie William Barr sprak zijn baas vrij: hoe kon Trump belemmering van de rechtsgang worden aangewreven, als er geen enkel bewijs was voor het zogenaamde misdrijf dat hij zou hebben proberen te verhullen?

Volgens Trump bewees de uitkomst van het onderzoek dat het één grote ‘heksenjacht’ was waarmee de Democraten hadden geprobeerd zijn verkiezingszege terug te draaien via een afzettingsprocedure tegen hem. Maar later lokte Trump zelf een afzettingsprocedure in het Congres uit, toen bleek dat hij de Oekraïense president Volodymyr Zelenski onder druk had gezet om een onderzoek te beginnen naar zijn Democratische rivaal Joe Biden.

Ook de impeachmentprocedure liep met een sisser af voor Trump. Waarschijnlijk was het een strategische blunder van de Democraten: van meet af aan stond vast dat de Republikeinen, die de meerderheid hadden in de Senaat, nooit voor zijn afzetting zouden stemmen. Slechts één Republikein stemde met de Democraten mee: Mitt Romney. Trump kraaide victorie: een nieuw bewijs dat de Democraten de uitslag van de verkiezingen wilden terugdraaien.

Koekoeksjong

De afloop toonde de greep aan die Trump heeft op de Republikeinse partij, die aanvankelijk niets van hem moest hebben. Ooit had Trump zelf omgekeerd ook niks met de Republikeinen, maar als een koekoeksjong heeft hij het Republikeinse nest overgenomen: iedereen die kritiek op hem uit wordt onverbiddelijk over de rand gekieperd. 

Zelfs zijn oproepen politieke tegenstanders gevangen te zetten, zoals Comey, Clinton, Obama, Biden en zelfs de brave Mueller, stuitten niet op protesten vanuit de Republikeinse partij. Trumps permanente woede was de brandstof geworden die hun partij nieuwe energie gaf. Maar achter de schermen moesten Trumps medewerkers alle zeilen bijzetten om de president te beteugelen. 

Onder een gunstig gesternte ging Trump begin 2020 het verkiezingsjaar binnen. Het zag ernaar uit dat hij op weg was naar een makkelijke verkiezingszege: hij had de impeachment overleefd en zijn achterban tevreden gesteld door een heel leger conservatieve rechters te benoemen, tot in het Hooggerechtshof toe. Onder hem hadden de VS afgerekend met het kalifaat van de terreurgroep Islamitische Staat in Syrië. Trump had zich ook gehouden aan zijn verkiezingsbelofte de deur voor immigranten flink dicht te trekken, ook al was er van de bouw van de ‘prachtige’ muur langs de grens met Mexico niet erg veel gekomen.

Het belangrijkste: de Amerikaanse economie draaide zeer goed, deels als gevolg van de belastingverlagingen die Trump erdoor had gekregen. De werkloosheid was drastisch gedaald en Wall Street beleefde hoogdagen.

Alles werd eind januari plotseling overschaduwd door het opduiken van het coronavirus. Trump probeerde de epidemie te bezweren door het weg te stoppen. Het was niet meer dan een griep en zou ‘als bij toverslag’ verdwijnen, voorspelde hij. Terwijl de epidemie steeds verder om zich heen greep, bleef hij de Amerikanen voorhouden dat de piek vrijwel voorbij was, dat een vaccin binnen handbereik was of suggereerde hij zelfs dat de zaak met bleekmiddel viel op te lossen.

Intussen zag hij zijn sterkste troef bij de verkiezingen, de bloeiende economie, als gevolg van de lockdownmaatregelen door het putje verdwijnen. Tegelijkertijd liep het aantal coronagevallen steeds hoger op, tot boven de 200.000. Toen hij vorige maand zelf ook door het coronavirus werd geveld, was dat voor veel Amerikanen het definitieve bewijs van zijn falende aanpak van de epidemie.

Het vertrouwen in Trump kreeg ook een knauw door zijn reactie op de Black Lives Matter-protesten die uitbraken na de dood van George Floyd als gevolg van politiegeweld. Maar ook hier koos Trump voor Bannons ‘kunst van het conflict’. In plaats van op te roepen tot kalmte, greep hij de rellen en plunderingen, waarmee de betogingen soms gepaard gingen, aan om de boel op te stoken. Dit was hun voorland als ze voor Biden zouden kiezen. Voor law and order moesten ze bij hém zijn.

Nadat hij dankzij een behandeling met experimentele middelen van Covid-19 was genezen, trok hij meteen alle registers open. De Amerikanen moesten ‘zich niet laten domineren’ door het virus, was zijn boodschap. Hij had het virus zélf overwonnen, zijn gevaarlijkste tegenstander in deze verkiezingen.

Maar uiteindelijk moest hij het toch afleggen tegen de bedaarde Biden. Ooit voorspelde Trump zijn aanhangers dat ze zijn ‘winnen, winnen en almaar winnen’ zat zouden worden, maar uiteindelijk bleken te veel Amerikanen zijn conflicten en woede zat.

(VK)

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234