BOEK★★☆☆☆

‘Utopia Avenue’ van David Mitchell is een jammerlijke scheet in een fles

De Britse schrijver David Mitchell (niet te verwarren met de gelijknamige comedian) heeft één van de inventiefste en briljantste pennen van deze tijd. Hij is verantwoordelijk voor halfklassiekers als ‘Droom nummer negen’, ‘Tijdmeters’ en het later door Tom Tykwer en de Wachowski-dames verfilmde ‘Wolkenatlas’. En zijn vloeiende schrijfstijl klokt binnen als custardpudding. Maar ‘Utopia Avenue’, het tragische relaas van een hard working rockband eind jaren 60, is een jammerlijke scheet in een fles.

Eerst dit: ‘Utopia Avenue’ is een voor Mitchell opvallend klassieke roman. Er scheuren slechts zeer weinig personages door het ruimte-tijdcontinuüm, ik turf amper bovennatuurlijke gebeurtenissen en - straf! - ik begrijp bijna elke verhaallijn perfect. Maar dat is niet de reden waarom deze roman onder de verwachtingen blijft. ‘Utopia Avenue’ volgt vier jonge muzikanten (gitarist Jasper de Zoet, bassist Dean Moss, toetseniste Elf Holloway en drummer Peter ‘Griff’ Griffin) plus hun manager en ontdekker Levon Frankland tijdens hun zoektocht naar eeuwige roem, onsterfelijkheid, hits, geld en poenanie in het Londen van de late sixties. Maar hij slaagt er veel te weinig in om de lezer mee te slepen. De ‘rags to riches to shit‘-opbouw is cliché, de personages zijn te inwisselbaar, de onverwachte wendingen te verwacht en de Nederlandse vertaling is veel te krukkig. Er valt ook amper te lachen, en dat is bij Mitchell (geen comedyschrijver, maar doorgaans goed voor een monkel per alinea) een veeg teken. Het aantal manuren dat hij in research heeft gestoken, moet nochtans indrukwekkend zijn. Bij wijze van couleur locale en Bret Easton Ellis-achtige sfeerschepping smokkelt hij op bijna elke pagina een nieuwe cameo van een echte, geloofwaardig geschetste rockster. Op café komen we David Bowie tegen, net voor hij ‘The Laughing Gnome’ zou uitbrengen. Marc Bolan (‘Ik zeg altijd tegen meisjes: ‘Als je mij wilt begrijpen, moet je ‘In de ban van de ring’ lezen’’) en Brian Jones (‘Waarom maken jij en ik niet samen een gevangenisfilm? Mick speelt toch ook in een film. Anita en hij belanden samen naakt in bad. Keith is zo jaloers als de pest’) komen ook langs. Jimi Hendrix. Een blowende Sandy Denny. Keith Moon, die 25 pond heeft betaald om iemand anders zijn rijexamen te laten doen. Maar de namedropping, bedoeld als leuk extraatje of verhullend stucwerk, is al van ver te ontmaskeren als een gekunstelde poging om het veel te kabbelende verhaaltje leven in te blazen. Ook de sixties-fun facts die de schrijver royaal uitstort, leiden af: alsof het verhaal zich in het vacuüm van een Wikipediapagina afspeelt. Het ís niet eenvoudig om de opwinding, de buzz en de vuiligheid van rock-'n-roll in fictie te vatten: Nick Hornby (‘High Fidelity’) en Herman Brusselmans (‘Ex-drummer’) zijn erin geslaagd, en Salman Rushdie en Michael Chabon in flarden, maar wie nog? Voor de Mitchell- en metafan is het wel leuk dat ‘Utopia Avenue’ past in zijn met elk nieuw boek verder uitdijende universum. Levon Frankland zal op latere leeftijd in rook opgaan in ‘Tijdmeters’, en Jasper de Zoet is familie van het titelpersonage van ‘De niet verhoorde gebeden van Jacob de Zoet’. Mitchell duidde dat vrolijke heen-en-weer van zijn personages zelf ooit als een teken van luiheid: ‘Waarom zou ik nadenken over wat een nieuw personage denkt over God, geld, werk, seks, politiek, cultuur, taal and the whole caboodle, als ik gewoon een ouder, nog niet uitgemolken personage perfect kan recycleren?’ Hij heeft gelijk, vooral omdat dat bij hem doorgaans leest als een entertainende ‘Waar is Wally?’ zonder tekeningen. Maar zoals één Brit schreef: ‘Utopia Avenue’ is het literaire equivalent van een progrocknummer van veertien minuten. Prima als het de sixties zijn en je stoned bent. Maar raar, slaapverwekkend en nergens voor nodig in het hier en nu.’ 

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234