null Beeld

Valeria Luiselli - Vertel me het einde - Een essay in veertig vragen

Wie weleens naar de Verenigde Staten vliegt, weet dat er vreemde vragen op het aankomstformulier van de douane staan. Of je tussen 1933 en 1945 iets met nazi-Duitsland te maken hebt gehad. En of je van plan bent deel te nemen aan criminele of immorele activiteiten. Wie weleens een gek antwoord op die vragen gaf, weet dankzij de daaropvolgende ondervraging dat een sterk ontwikkeld gevoel voor humor geen vereiste is voor een baan bij de Amerikaanse immigratiedienst. Sterk ontwikkelde empathie evenmin.

Sam De Wilde

Zo blijkt toch uit Valeria Luiselli’s ‘Vertel me het einde’, een essay waarin de Mexicaanse schrijfster, die zelf op een greencard wacht, haar ervaringen als vrijwillige tolk in de rechtbank voor immigratiezaken in New York beschrijft. De auteur van de essaybundel ‘Valse papieren’ (2012) en de romans ‘De gewichtlozen’ (2014) en ‘De geschiedenis van mijn tanden’ (2015) interviewt er minderjarige immigranten aan de hand van een intakeformulier met veertig vragen. Niks over banden met nazi-Duitsland, maar in tegenstelling tot de grappende toerist die niet meer dan een goed begin van zijn vakantie op het spel zet, riskeren de vluchtende Centraal-Amerikaanse kinderen met wie Luiselli spreekt hun toekomst als ze niet de juiste antwoorden geven op vragen als ‘Waarom ben je naar de Verenigde Staten gekomen?’ Volgens Luiselli ‘jagen ze vaak niet eens de Amerikaanse droom na, maar hopen ze simpelweg te ontwaken uit de nachtmerrie waarin ze geboren zijn.’

De verhalen die de schrijfster van de kinderen te horen krijgt, zijn verschrikkelijk. De cijfers waar ze die verhalen mee doorspekt zo mogelijk nog verschrikkelijker: ‘80 procent van de vrouwen en meisjes die Mexico doorkruisen om bij de Amerikaanse grens te komen, wordt onderweg verkracht. Verkrachtingen komen zo vaak voor dat de meesten van hen aan het begin van hun reis naar het noorden uit voorzorg anticonceptie nemen.’ Sinds 2006 zijn naar schatting meer dan 120.000 migranten verdwenen. Burgerwachten en drugsbendes staan hun naar het leven. En net als in Europa sussen politici en burgers hun geweten met de valse gedachte dat de vluchtelingencrisis vooral een probleem van buiten is, ‘een ‘ver weg’-probleem in een vreemd land dat niemand op de kaart kan aanwijzen’.

Valeria Luiselli is boos. En daar is dus reden toe. Ze beweert dat ze wist dat het geen zin had om ooit nog iets anders te schrijven als ze niet eerst dit verhaal vertelde. En het siert het jonge literaire talent dat ze haar taalgevoel en verhalenhonger als tolk én als vertelster inzet voor de goede zaak, maar het is jammer dat de urgentie blijkbaar zo hoog was dat de stijl er geregeld bij inschiet. Luiselli verwoordt haar verontwaardiging bij momenten in een stroef kluwen van zinnen en bijzinnen waar zelfs de vertalers en redacteuren af en toe de weg in lijken kwijt te raken. (Ver)taalfouten en krukkige constructies ontsieren een tekst die het van zijn helderheid zou moeten hebben. Van Das Mag, de nieuwe uitgeverij die er een erezaak van maakt minder boeken uit te geven om het met meer zorg te kunnen doen, verwacht je, welja, meer zorg.

‘Elkaar verhalen vertellen lost niets op, het repareert geen gebroken levens,’ schrijft Luiselli en het is inderdaad lang niet zeker of we met literatuur de wereld nog kunnen redden. Maar wie het toch probeert, is het aan zichzelf en aan die wereld verplicht om het met stijl te doen.

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234