Van apekool tot zwets (1): Humo's abc van de pseudowetenschap

'Het is gewoon business, met een vraag en een aanbod'. Van Graancirkel tot Cirkelredenering: het abc van de pseudowetenschap.

Kwakzalvers, toverkollen, piskijkers, handopleggers, waarzeggers en droomduiders beleven weer een steile opmars. Alleen noemen deze entrepreneurs in bijgeloof zich vandaag alternatief genezer, tv-medium, spiritueel begeleider of (slik het maar door) zingevingsconsulent. Niet zelden is hun hocus pocus doorspekt met interessant klinkende nonsens over kosmische energieniveaus, chakra's, astrale velden, nieuwe dimensies en hiernamaalsen. In twee afleveringen presenteert Humo het alfabet van de oude en nieuwe pseudowetenschappelijke onzin. Van aardstraal tot zesde zintuig: een forse medicijnkast tegen tocht in het hoofd.

Aardstralen

Aardstralen zijn schadelijke stralen die loodrecht omhoog uit de aarde zouden komen. Al sinds de achttiende eeuw sporen wichelroedelopers deze vermeende elektrische golven op, al noemen ze zich vandaag de dag geobioloog of radiësthesist en zwaaien ze met een Lecher-antenne in plaats van een gevorkte boomtak om ondergrondse waterlopen of delfstoffen 'in kaart te brengen'.

Wichelaar Roger Demeyere uit Wingene was lang actief in het wielermilieu, waar hij renners met hartklachten en andere kwalen bijstond. Vaak bleek de oorzaak van het probleem te liggen in hun slaapkamer, die zich pal boven 'een kruising van wateraders' bevond. Met een bioveldvormer, een toestel dat aangesloten is op het elektriciteitsnet, 'ontstoorde' Demeyere de woning door de schadelijke stralen weer de grond in te jagen via de aarding van het stroomnet.

'Sinds mijn huis ontstoord is, slaap ik veel beter,' verklaarde Nico Mattan, die eerder al met zijn hartklachten bij Demeyere te rade was gegaan. Ook hartlijder Stive Vermaut was in 2002 nog enthousiast. 'Ik voel me al veel beter sinds Demeyere op derde paasdag een ontstoorder kwam installeren,' vertelde de wielrenner aan Het Laatste Nieuws. Toch kon ook Demeyere niet verhinderen dat Vermaut twee jaar later overleed aan een hartstilstand.

Heel soms brengen aardstralen geluk. Telkens als er een grote Lottotrekking wordt gehouden, komt er vanuit heel Vlaanderen een volksverhuizing op gang naar de krantenwinkel in de Hoveniersstraat in Ledeberg. In acht jaar hebben zeven hoofdwinnaars daar hun formulier ingediend. Volgens wichelaars zit het geheim van de 'wonderwinkel' in de grond: naast de kassa, op de plek waar een blauwe sticker plakt, ontspringen positieve aardstralen die het vallen van de balletjes gunstig zouden beïnvloeden.

Het Lottoverhaal verbaast Jan Willem Nienhuys, wiskundige en lid van de Nederlandse Stichting Skepsis, die pseudowetenschappelijkheden ontmaskert. Samen met Marcel Hulspas verwerkte hij een hoop onzin in het standaardwerk 'Tussen waarheid en waanzin, een encyclopedie der pseudo-wetenschappen' (uitg. De Geus), maar het is de eerste keer dat hij hoort over positieve effecten van aardstralen.


JAN WILLEM NIENHUYS « Zenden die aardstralen de signalen van de kopers dan door naar de Lotto-machine in Brussel? Dit voorbeeld laat mooi zien hoe bijgeloof bij gebrek aan bewijs telkens weer uitwaaiert en nieuwe vormen aanneemt.»


HUMO Bestaan aardstralen eigenlijk?

NIENHUYS « Aardstralen zijn even grote onzin als aardmannetjes. Het begrip is in de jaren '30 verzonnen door de Duitse baron Gustav Freiherr von Pohl; voorheen had geen enkele wichelroedeloper ervan gehoord. Volgens één van zijn theorieën zou het gaan om kosmische stralen die worden teruggekaatst door wateraders, en hij achtte ze verantwoordelijk voor allerlei ziekten zoals kankers. In een boek vol nonsens beschrijft hij genezingen van zieken wier bed op de verkeerde plaats stond. Hij was ook leverancier van kastjes met een loden wand, die tegen de stralen zouden beschermen. Nog tijdens zijn leven, in 1935, werd hij als charlatan ontmaskerd. Terwijl zijn kastje in het geheim ingeschakeld was, blééf de roede van de baron wild uitslaan, ondanks zijn theatrale inspanningen om het ding in bedwang te houden. Maar vandaag zijn de aardstralen aan een comeback bezig, al zijn ze verpakt in duur klinkende begrippen als 'kosmo-tellurische invloeden', 'terrestrische straling' of 'geopathische belasting'.»

Bijna-doodervaring

Eén op de tien mensen die een ingrijpende operatie ondergingen, betrokken waren bij een zwaar verkeersongeval of een hartstilstand kregen, maakt melding van een bijna-doodervaring: aan het eind van een tunnel zien ze een helder, verblindend licht, ze voelen zich gelukzalig en reizen razendsnel door ruimte en tijd, waarbij ze on the road oude bekenden, boodschappers, stralende gedaanten en soms zelfs Jezus tegenkomen. Bijna-doodervaringen worden vaak ingeroepen als bewijs van een hiernamaals.


WILLEM BETZ (VUB-prof geneeskunde, voorzitter SKEPP) « Mensen met een bijna-doodervaring denken dat ze beschikken over een onstoffelijke 'videocamera' die hun lichaam kan verlaten om klank- en beeldopnames te maken. Eenmaal terug in het lichaam draait de camera de band af. Maar alle verschijnselen die je ziet bij een bijna-doodervaring komen ook voor in dromen of kan je oproepen met drugs als lsd, en elektrische stroom of magneetvelden op de hersenen. Het licht aan het einde van de tunnel is gewoon een gevolg van chemische reacties in de hersenen en andere neurologische processen; met de hemel heeft het niets te maken.

» Mensen die geloven in het bestaan van een ziel, geloven ook in bijna-doodervaringen. Naar eigen zeggen gaan ongeveer negen op de tien naar de hemel en één op tien naar de hel, maar om onduidelijke redenen spreekt niemand uit die laatste groep graag over zijn bde.

» Bde wordt in sommige kringen zeer au sérieux genomen. Aan de K.U.Leuven is een doctoraatsthesis geschreven waarin betoogd wordt dat mensen met een bde over speciale krachten zouden beschikken: ze kunnen genezen met handoplegging, en elektrische toestellen in hun buurt slaan op hol.»


HUMO Dertig procent had tijdens de bde een ontmoeting, meestal met hun overleden moeder of grootmoeder.

BETZ « Sommigen komen in het hiernamaals zelfs familieleden tegen die nog niet dood zijn. Intrigerend. Ook opmerkelijk: dat hiernamaals ziet er helemaal anders uit naar gelang de cultuur en de opvoeding van wie de bde meemaakt. Er zijn bijvoorbeeld meldingen van ontmoetingen met Jezus Christus die zich verkleed heeft als Kerstman.»


HUMO Hoe verklaart u de levensschouw, de 'film van je leven' die in onze laatste momenten nog eens versneld wordt afgedraaid?

BETZ « Als kleine jongen, toen bde nog niet in de mode was, hoorde ik al verhalen van levensfilms, bijvoorbeeld bij matrozen die op het nippertje aan de verdrinkingsdood ontsnapt waren. Daar is niks bijzonders aan.»

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234