null Beeld BELGA
Beeld BELGA

In memoriam

Van ‘frigoboxtoeristen’ tot Belgisch Guantánamo: de bijzondere levensloop van Leopold Lippens (1941-2021)

Leopold Lippens is vrijdag op 79-jarige leeftijd overleden. Hij zal worden herinnerd als de burgemeester die geen ‘frigoboxtoeristen’ in zijn gemeente wou en pleitte voor een Belgisch Guantánamo. En ook als de politicus die de Lippenslaan een plaats bezorgde op het Monopoly-bord en tweedeverblijvers een coronawaardebon van 200 euro gaf.

“Ze stoppen in een villawijk, vreten hun koelbox leeg, gooien papieren en bananenschillen op de grond. Dan gaan ze hun behoefte doen en wandelen ze als eenden achter elkaar op het strand. Ze komen de mensen van kwaliteit aangapen. Het is hier geen dierentuin.”

Burggraaf Leopold Lippens deed de uitspraak in juli 1990 in het weekblad Panorama en lanceerde meteen ook een nieuw woord: frigoboxtoerist. En die moest hij in Knokke niet. Toen hij door De Morgen werd gecontacteerd voor uitleg, zei hij: “Helaas ben ik geen lezer van Panorama.”

Elk van zijn controversiële uitspraken werd ingeleid met: “Ik geef normaal geen interviews.”

Gemeentebelangen

Leopold Lippens werd geboren op 20 oktober 1941 als telg van een invloedrijke adellijke dynastie die zijn rijkdom opbouwde in Belgisch-Congo. Zijn grootvader Maurice August Lippens (1875-1964) was in de jaren 20 en 30 meermaals minister. Kort na de bezetting door de nazi’s nam hij het initiatief voor een nieuwe grondwet die een einde zou maken aan vrije verkiezingen en politieke partijen. Met een wat afgezwakt idee voor ogen stichtte zoon Léon Lippens (1911-1986) in 1946 in Knokke de partij Gemeentebelangen. Hij behaalde zes van de elf zetels. De man wou eigenlijk terugkeren naar Congo om er dieren te bestuderen in het Albertpark, en creëerde uiteindelijk zijn eigen wildpark, dichter bij huis. Het Zwin.

“Het eerste beschermde natuurgebied van het land”, zou zijn zoon eindeloos vaak herhalen. En dat toen er nog geen sprake was van groenen. Léon Lippens zou burgemeester blijven tot 1966, en wie na hem kwam deed dat als marionet.

Leopold Lippens trok na z’n studies naar de Verenigde Staten. Hij werkte er bij een groot industrieconcern. In 1970 lanceerde hij zich in de lokale politiek met Gemeentebelangen, toen de lokale partijnaam voor de CVP. Hij werd eerst schepen van Openbare Werken en in 1979 burgemeester. “Ik zie hem als een kameleon”, zegt Luc Lierman, fractieleider van Groen-sp.a in de gemeenteraad. “De gemeente werd meer dan veertig jaar lang geleid door iemand die allereerst zakenman was. Die in de eerste plaats keek naar de belangen van het familiebedrijf Compagnie Het Zoute.”

Tweedeverblijvers

De compagnie was tot enkele jaren geleden een vastgoedvennootschap van de familie Lippens en enkele andere adellijke families. Met een helder doel: eigen bezit valoriseren door de vastgoedprijzen omhoog te stuwen en Jos met de frigobox aanmanen bij het instappen in de zich in Brugge splitsende trein naar Knokke-Blankenberge te kiezen voor het tweede deel.

Een tweede verblijf of een pensioen in Knokke is een statussymbool voor heel wat zelfstandigen en politici. Van oud-premier Paul Vanden Boeynants tot Els Ampe van Open Vld.

“Na het frigoboxgedoe ging Gemeentebelangen onder Leopold Lippens electoraal achteruit”, vertelt Lierman. “Wat deed hij? Hij kreeg de toppers van de liberalen, de socialisten en zelfs de Vlaams-nationalisten zover om over te stappen naar Gemeentebelangen. In een gemeente als de onze is het ontmoedigend om iets in de politiek te willen doen. Zijn keuze om zo hard in te zetten op rijke tweedeverblijvers blijft niet zonder gevolgen. Jonge gezinnen trekken massaal weg. Mensen die hier werken kunnen niet anders dan pendelen. Toen corona uitbrak, bedacht hij een waardebon van 200 euro voor de ‘hard getroffen’ tweedeverblijvers.”

‘Vereenzelvigd’

Cathy Coudyser (51) was negen toen Leopold Lippens in 1979 Emmanuel Desutter opvolgde als burgemeester. Vandaag leidt ze de oppositie voor N-VA in de gemeenteraad. “Veel inwoners hebben nooit een andere burgemeester gekend”, zegt ze. “Ook voor mij persoonlijk lijkt het alsof Knokke maar één burgemeester in zijn geschiedenis heeft gehad. Hij heeft een enorme verdienste. Hij heeft van Knokke-Heist een zeer aangename gemeente gemaakt.”

Ideologisch zaten Coudyser en Lippens meer wel dan niet op dezelfde lijn. En ook de liefde voor hun gemeente delen ze. “Maar je moet de mens en de politicus van elkaar scheiden”, zegt Coudyser. “Hij zei me altijd: ‘Ik strijd niet tegen mensen, wel voor ideeën’.”

En dat klopte volgens haar niet echt. Wanneer ideeën uit de oppositie kwamen, werden die per definitie als belachelijk afgedaan. “Het gebeurde meer dan eens dat een idee dan enkele maanden in de koelkast belandde om het dan weer op tafel te leggen als een idee van de meerderheid. Dat is niet zo fijn.”

Lippens wist ook als geen ander hoe hij burgers te vriend kon houden. Lagen er een aantal straatstenen los op het trottoir, dan belde hij zelf naar de gemeentedienst. “Leopold Lippens is niet alleen vereenzelvigd met de gemeente, maar ook met de gemeentediensten”, zegt CD&V-voorzitter Joachim Coens en burgemeester in buurgemeente Damme.

Proefeiland

In 2016 zei Lippens in een gesprek met de RTBF over mensen zonder papieren: “Voor hen moeten we een kamp maken zoals in Guantánamo. Zonder ze te folteren. En we moeten ze terugsturen naar hun land. Zonder de beslissing van de procureur af te wachten om hen te vragen het land binnen de vijf dagen te verlaten.” Tegenover De Tijd herhaalde Lippens die uitspraken. “Als men mij dan vraagt of er een soort Guantánamo moet komen, dan zeg ik: akkoord, ja. Maar dan zonder het martelen en mét toiletten.”

In de aanloop van de gemeenteraadsverkiezingen van 2018 trok hij ten strijde tegen een plan voor een eiland voor de kust van Knokke-Heist. “In alle appartementen van tweedeverblijvers zag je die griezelige affiche”, zegt Lierman. “Met een olietanker en een lekkend olievat op het strand. Het ging om een bij de Vlaamse regering levend ideetje onder vele andere, over wat te doen tegen een stijgende zeespiegel. Een klein proefeilandje. Hij schuwde de halve waarheden niet.”

“En natuurlijk: Gemeentebelangen haalde 70 procent. De verkiezingen daarvoor, die van 2012, kreeg hij te maken met zeven verkozenen van N-VA. Hij deed hetzelfde als zoveel jaar eerder. Hij wist drie van de zeven te overtuigen om over te stappen naar Gemeentebelangen.”

Tolpaertpolder

Een lange arm is niet alleen handig om het voetpad te herstellen, maar ook om landbouwgebied in woongebied om te zetten. Zo kwam Lippens in opspraak in het dossier rond de ontwikkeling van de Tolpaertpolder, een natuurgebied tussen Knokke en Westkapelle. Knokke wou er graag betaalbare woningen neerzetten. Klein detail: de kinderen van Lippens zijn eigenaar van het merendeel van de gronden.

Na een reportage van Pano werd Audit Vlaanderen op de hoogte gebracht van mogelijke onregelmatigheden. De conclusie van het onderzoek is duidelijk. “De heer Lippens was op meerdere momenten aanwezig op gemeenteraden en nam deel aan debatten en beslissingen die het noordelijk deel van de Tolpaertpolder als voorwerp hadden. De heer Lippens had rechtstreekse persoonlijke belangen in dit gebied doordat hij of zijn familie (mede-)eigenaar zijn van verschillende percelen gelegen in de Tolpaertpolder.”

Het Brugs parket besloot in 2020 het dossier naar mogelijke belangenvermenging te seponeren.

Het politiek debat is de voorbije jaren zo goed als uitgestorven in Knokke. Lippens verzamelde volgens de oppositie discipelen rond zich met de ruggengraat van een weekdier. “Ik blijf dit doen tot ik 104 ben”, zei hij altijd. Die tijd werd hem niet gegund. Leopold Lippens overleed vrijdag aan leukemie.

De vraag is hoe het nu verder moet. Cathy Coudyser vreest dat Knokke-Heist de komende jaren een politieke krabbenmand wordt. “Er is geen kapitein meer op het schip”, zegt ze. “Als goede leider zorg je voor je opvolging. Daar heeft burgemeester Lippens jammer genoeg geen oog voor gehad.”

(DM)

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234