'Dune': 'Grootse cinéma!' Beeld Chiabella James
'Dune': 'Grootse cinéma!'Beeld Chiabella James

'Dune'het nieuwe meesterwerk van Denis Willeneuve

Van woeste krijgers tot gigantische zandwormen: alles wat u moet weten over Dune, dé sf-ervaring van het jaar

Regisseur Denis Villeneuve heeft het onmogelijke klaargespeeld: zijn langverwachte verfilming van ‘Dune’ is Grootse Cinema. Voor diegenen onder u die nog nooit een voet hebben gezet op de kokendhete planeet Duin: alles wat u moet weten over dé sf-ervaring van het jaar!

‘Dune’! Alleen al de titel bezorgt ons gloeiende rillingen van opwinding, ontroering én melancholie. Uw dienaar is immers al sinds z’n 14de een enorme fan van de ‘Duin’-romans van de in 1986 overleden Amerikaanse sciencefictionschrijver Frank ­Herbert. Zo om de drie, vier jaar reiken wij in onze boekenkast en duiken we met eindeloos veel fris plezier opnieuw in de legendarische ­heelalsaga. En dan hebben we het niet alleen over het allereerste boek, dat in 1965 prompt een bestseller werd en een ­grote bron van inspiratie ­vormde voor George Lucas en zijn ‘Star Wars’, maar ook over de vijf vervolgromans die Herbert tussen 1969 en 1985 liet verschijnen. Samen zijn ze goed voor bijna drieduizend wonderbaarlijke bladzijden die wat ons betreft even groots en meeslepend zijn als J.R.R. Tolkiens ‘Lord of the Rings’. Paul Atreides, de jonge kroonprins die in het jaar 10191 in het vlammende zand van de woestijnwereld Arrakis, ook bekend als Duin, een verbeten guerrilla voert tegen de boosaardige Harkonnens; zijn ­wapenmeester ­Duncan Idaho; Lady ­Jessica; Stilgar en zijn leger trotse Vrijmans: de personages van ‘Duin’ zijn ons even dierbaar als Gandalf, Frodo en ­Aragorn. Op Arrakis, de enige planeet in het universum waar de kostbare grondstof specie valt te ontginnen, voelen wij ons – ondanks de stormwinden die het vlees van je botten snijden – evenzeer thuis als in het schrijfhok waar we momenteel zitten. En ziedaar dé grote troef van ‘Dune’: het is één van die boekwerken die je écht naar een andere wereld transporteren, waar het krioelt van de ­onvergetelijke figuren en creaturen: de gedoemde Hertog, de verraderlijke Keizer, reusachtige zandwormen, de boosaardige Baron, die dringend op dieet moet.

null Beeld Chiabella James
Beeld Chiabella James

In het verleden hebben diverse regisseurs zich aan de complexe intrige van ‘Duin’ verbrand – straks meer over hen – maar toen ons ­enkele jaren geleden ter ore kwam dat Denis Villeneuve zich aan een verfilming zou wagen, hadden wij er meteen alle vertrouwen in. Niet alleen omdat Villeneuve met ‘Enemy’, ‘Sicario’ en ‘Blade Runner 2049’ heeft bewezen dat hij één van de topcineasten van onze tijd is, maar ook omdat hij, zoals hij ons in 2017 tijdens een interview toevertrouwde, al van kindsaf een passionele ‘Duin’-fan is die wéét hoe de specie ruikt.

In 2017 wist Villeneuve nog niet precies hoe hij zijn droomproject zou ­aanvatten. ‘Moet ik er één lange film van maken, of een televisieserie? Ik twijfel nog.’ Uiteindelijk besliste hij om grofweg de eerste helft van Herberts turf te verfilmen en de rest op te sparen voor een sequel. De volledige titel van de film die vanaf deze week in de Belgische bioscopen speelt, luidt dan ook ‘Dune: Part One’.

VROUWEN BOVEN

Wie zich vandaag aan het boek zet, zal vaststellen hoe visionair Herberts proza was. Uiteraard bevat het verhaal tonnen kletterend entertainment, met ­grootse veldslagen en bloederige lijf-aan-lijfduels. Maar ‘Dune’ is ook de geschiedenis van een inheemse bevolkingsgroep, de Vrijmans, die net als de Amerikaanse indianen indertijd met uitroeiing worden bedreigd door interstellaire veroveraars (de westerse mogendheden, zo u wilt) die uit zijn op de ­natuurlijke rijkdom van de planeet, de specie. De Vrijmans zijn woeste krijgers die uiterst bedreven zijn in het messenwerpen, maar we leren hen ook kennen als milieubewuste mannen en vrouwen die gewassen planten om het verschroeiend hete Duin om te vormen tot een groen paradijs. Een planeet die wordt leeggeplunderd teneinde de welvaart van het mensdom op peil te houden; inheemse bewoners die als noeste ecologen hun door almaar hogere temperaturen geteisterde wereld van een klimaatramp proberen te redden: Frank Herbert kon in 1965 wellicht niet bevroeden hoe brandend actueel die onderwerpen anno 2021 zouden zijn.

En Herbert was zijn tijd nog op een andere manier vooruit: de cruciaalste rollen in de romancyclus zijn weggelegd voor vrouwen. Toegegeven, in het eerste boek is de hoofdrol nog weggelegd voor een heldhaftige manskerel, Paul Atreides. Het deed sommige woke toeschouwers na de première van ‘Dune’ op het filmfestival van Venetië schuimbekkend uitroepen dat alwéér een blanke man op een voetstuk wordt gezet. Zij hadden blijkbaar niet gezien dat Pauls handelingen grotendeels worden gestuurd door de vrouwen die hem omringen: zijn moeder Jessica, de Eerwaarde Moeder Gaius Helen Mohiam, zijn droomvrouw Chani.

In de vervolgromans, waarvan we vurig hopen dat ook die door Villeneuve zullen worden verfilmd, verdwijnt het mansvolk helemaal naar de achtergrond en domineren de dames het verhaal. In de wereld van Duin vormen de vrouwen het sterke geslacht: hulde daarvoor!

null Beeld Chiabella James
Beeld Chiabella James

DUIN ZIEN EN STERVEN

Ze zijn talrijk, de cineasten die ‘Dune’ hoopten te verfilmen maar roemloos sneuvelden in de woestijn van Arrakis. Over de ­miniserie uit 2000 kunnen we kort zijn: lamlendig! Dan liever de versie van David Lynch uit 1984. Lynch kon indertijd de verleiding niet weerstaan om ook eens een peperdure Hollywoodblockbuster te maken, maar de opnamen groeiden uit tot een nachtmerrie. Zijn artistieke visie botste frontaal met de commerciële eisen van producent Dino De Laurentiis, en op de chaotische sets in Mexico City verloor de cineast zijn greep op de duizenden crewleden. Bij de release werd de film terecht neergesabeld: de meeste decors ogen weliswaar indrukwekkend, maar de verwarrende proloog doet je meteen achter je oren krabben. Op het moment dat de slechts in een g-string gehulde Sting in beeld verschijnt, lijkt het zelfs even alsof je in een lachwekkende pastiche belandt. Denis Villeneuve vatte het goed samen: ‘Schitterende designs, maar de film werkt niet.’

Ook cultregisseur ­Alejandro Jodorowsky beet in de jaren 70 in het zand. Hij had Mick Jagger, Orson Welles en Salvador Dalí ingehuurd voor de hoofdrollen en wilde de soundtrack laten componeren door Pink Floyd, maar de camera’s gingen door felle tegenwind (onder meer vanwege Frank Herbert, die de krankzinnige ideeën van Jodorowsky maar niks vond) nooit aan het rollen. Het enige wat vandaag van dat mythische project overblijft, zijn enkele potloodschetsen én een fascinerende documentaire: ‘Jodorowsky’s Dune’.

Naar de bioscoop!

Ook ‘Dune’ ontsnapt niet aan het door covid-19 grondig veranderde distributiemodel: in Amerika komt de film tegelijk uit in de bioscopen én op streamingdienst HBO Max. Tot onvrede van Villeneuve, die benadrukt dat ‘Dune’ voor het grote scherm is gemaakt. De verbluffende designs, de machtige muziek van Hans Zimmer, de intense vertolkingen van Timothée ­Chalamet (perfect gecast als Paul Atreides!), Oscar Isaac (Hertog Leto), Jason Momoa (­Duncan Idaho), Rebecca Ferguson (Lady Jessica) en de verrassend angstaanjagende Dave Bautista (Beast Rabban): je behoort het allemaal in de bios te beleven, het liefst in een kristallijne laserprojectie en met overdonderend Dolby Atmos-geluid.

De zandwormen zijn formeel: Denis Villeneuve heeft ‘Dune’ op weergaloze wijze verfilmd.

‘Dune’ speelt vanaf vandaag in de Belgische zalen. Lees hier wat onze Man van het epos vond.

Bekijk hier de trailer:

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234