'Vanavond wel, schat!' Het belang van testosteron wordt zwaar overschat volgens psychologe Cordelia Fine

De verschillen tussen mannen en vrouwen zijn minder groot dan we denken, zegt psychologe Cordelia Fine: tijd om af te rekenen met de mythe dat testosteron de wereld doet draaien.

'We maken onszelf wijs dat vrouwen van Venus komen en mannen van Mars, maar we verschillen helemaal niet zo sterk van elkaar'

Mannen strijden met elkaar om aanzien, geld en macht, en ze worden beloond voor de risico’s die ze nemen. Vrouwen daarentegen zijn van oudsher voorzichtig en dragen zorg voor hun gezin. Die verschillen tussen de seksen hebben we te danken aan onze geslachtshormonen, zoals testosteron. Tenminste, dat denken we. Maar volgens de Canadees-Britse psychologe Cordelia Fine (42), die doceert aan de universiteit van Melbourne, klopt daar niets van. In ‘Testosteron Rex: Het einde van de gendermythe’ rekent ze af met het idee dat testosteron bepalend is voor ons gedrag.

HUMO Wat is het grootste misverstand over testosteron?

Cordelia Fine «We gaan ervan uit dat het gedrag van mannen wordt gestuurd door hun testosteron. Maar meer testosteron staat niet gelijk aan meer mannelijkheid. De sekseverschillen in typisch mannelijke eigenschappen, zoals de neiging om risico’s te nemen, zijn veel kleiner dan de sekseverschillen in testosteronniveau. Bovendien is het geslacht van mensen erg complex: iemand kan erg mannelijk zijn op één gebied, en erg vrouwelijk op een ander gebied.

»Om het belang van testosteron nog meer te relativeren: bij één op de zes mannelijke topsporters is het testosteronniveau een paar uur na een belangrijke wedstrijd lager dan normaal, en soms zelfs lager dan het gemiddelde testosteronniveau van vrouwelijke topsporters. Dan ga je toch niet besluiten dat die mannen met weinig testosteron niet erg competitief zijn? De testosteronniveaus in het bloed zijn slechts een onderdeel van een systeem dat wordt beïnvloed door veel biologische factoren. Testosteron krijgt de schuld van crisissen in de economie en oorlogen tussen landen, maar dan overschat je zwaar het belang van dat hormoon.

»Ooit dachten we dat die hormoonverschillen de reden waren waarom vrouwen wegens hun biologie ongeschikt waren om te studeren of om te stemmen. Vandaag denken we dat vrouwen ongeschikt zijn, of in elk geval minder bereid, om te werken in een competitieve omgeving als het bedrijfsleven of de politiek.»

HUMO U klinkt cynisch. Bedoelt u dat we vasthouden aan een oud vooroordeel, waarvoor we telkens een moderne, rationele onderbouwing zoeken?

Fine «Inderdaad. Dat vooroordeel is een legende, die de ongelijkheid tussen mannen en vrouwen verklaart door te stellen dat de verschillen diep in onze natuur zijn verankerd. Dus maken we onszelf bijvoorbeeld wijs dat mannen van Mars komen en vrouwen van Venus. Zo rechtvaardigen we een systeem waarin die verschillen blijven bestaan en accepteren we het status quo als onvermijdelijk en onveranderlijk. Het zou ook onverstandig zijn om er iets aan te doen, omdat we dan tegen onze natuur in zouden gaan. Maar dat staat haaks op de resultaten van studies uit de evolutionaire biologie, de neurowetenschappen en de gedragswetenschappen.»

HUMO De wetenschap bevestigt toch juist de legende? Ze heeft bijvoorbeeld aangetoond dat vrouwen minder dan mannen geneigd zijn om risico’s te nemen en te concurreren.

Fine «Veel studies zijn zo opgezet dat ze er bijna toe móéten leiden dat ze de legende bevestigen. Ja, mannen zijn meer dan vrouwen geneigd een wedstrijdje aan te gaan wie het vaakst een bal in een emmer kan gooien of wie de meeste driecijferige getallen kan onthouden. Maar als je ze vraagt om mee te doen aan een danswedstrijd of een kennisquiz over mode, dan haken ze af. Ja, vrouwen zijn beter dan mannen in het raden van het gevoelsleven op basis van lichaamstaal, maar wanneer je een financiële beloning biedt voor elk juist antwoord, doen mannen het niet slechter dan vrouwen.

'Het geslacht van mensen is erg complex: iemand kan erg mannelijk zijn op één gebied, en erg vrouwelijk op een ander gebied.'

»Wat het nemen van risico’s betreft, staan mannen noch vrouwen daar erg positief tegenover. Veel belangrijker is de afweging van de verwachte kosten en baten. Dan gaat het niet alleen om financiële of materiële gevolgen, maar ook om minder tastbare gevolgen, zoals voor de reputatie of het zelfbeeld. Voor mannen en vrouwen is die afweging vaak ongelijk. Neem oppervlakkige seks onder studenten. Objectief gezien lopen vrouwen merkelijk meer risico: zij riskeren zwanger te worden en voor een slet te worden uitgemaakt, terwijl ze minder kans hebben op seksueel genot.»

HUMO En hoe zit het met ons idee dat vrouwen van nature empathischer en zorgzamer zijn? Klopt dat ook niet?

Fine «Er bestaan wel sekseverschillen op dat vlak, maar ze zijn klein. Bovendien worden ze steeds kleiner, omdat steeds meer vaders voor hun kinderen zorgen.»

HUMO Jongens willen graag met auto’s spelen, en meisjes met poppen: dat is toch aangeboren?

Fine «In tegenstelling tot wat de brochures van speelgoedwinkels suggereren, blijkt uit laboratoriumstudies dat jongens en meisjes voor een groot deel met hetzelfde speelgoed spelen. In een recente omvangrijke studie werd onderzocht waar jongens en meisjes van 2 jaar oud mee speelden – een pop, een truck of iets anders – en hoe ze ermee speelden: werd het gekoesterd of gingen ze er ruw mee om? Welnu, in één op de drie gevallen waren willekeurig gekozen jongetjes aan het spelen met zogenaamd meisjesspeelgoed, op de manier waarop meisjes geacht worden dat te doen. Ook uit andere studies is gebleken dat veel kinderen van die leeftijd spelen met het speelgoed dat je, op basis van het stereotype, niet zou verwachten.»

HUMO Zij zijn nog niet bedorven door het genderbeeld in ons hoofd?

Fine «Zover zou ik niet gaan. Kinderen hebben snel door dat wij de wereld indelen volgens de mannelijke en de vrouwelijke identiteit, en ze willen hun gedrag aanpassen aan onze verwachtingen. Bedenk eens hoe vaak kinderen een man in een auto zien rijden of een moeder met een baby zien. Wanneer ze eenmaal een identiteit hebben ontwikkeld, op de leeftijd van 2 à 3 jaar, bepaalt die in sterke mate hun keuze. Als je aan kinderen van 3 jaar geslachtsneutrale spelletjes of activiteiten toont, blijken ze een sterke voorkeur te hebben voor die spelletjes of activiteiten die zijn aanbevolen door kinderen van hetzelfde geslacht.»

HUMO Tegenwoordig is er meer aandacht om vrouwen op sleutelposities te krijgen. Helpt dat om het genderbeeld bij te stellen?

Fine «Ja, maar het is geen magische oplossing. Als je een cultuuromslag in een organisatie wilt, zodat werknemers bijvoorbeeld beter luisteren of meer interesse tonen in maatschappelijke verantwoordelijkheid, dan bestaat de neiging om een vrouw te benoemen voor een leidinggevende functie. Als ze succes heeft, is dat dan te danken aan haar, of aan het voornemen om te werken aan een cultuuromslag? Ons gedrag in een organisatie of in de samenleving wordt sterk beïnvloed door culturele normen. Die verander je niet zomaar door een vrouw op een hoge positie te plaatsen.»

HUMO Studies tonen toch aan dat bedrijven die worden geleid door vrouwen, meer maatschappelijk verantwoord bezig zijn?

Fine «Dat kan zo zijn, maar die studies zeggen niets over oorzaak en gevolg. Misschien zijn die bedrijven eerder geneigd om iedereen een eerlijke kans op promotie te bieden. Tussen de seksen zijn er wel verschillen in waarden en, zij het iets minder, in leiderschapsstijl, maar die bieden op zich geen enkele garantie dat een organisatie onder leiding van een vrouw drastisch zal veranderen. Sterker, ik vind die gedachte een belediging voor mannen. Het suggereert dat zij niet in staat zijn om zo’n veranderingstraject te leiden.»

HUMO Maar een vrouw op een toppositie geeft wel een goed signaal aan jongere vrouwen.

Fine «Zeker. Als je een jonge vrouwelijke advocaat bent, zie je aan het begin van je carrière vermoedelijk meer collega’s van je eigen geslacht, maar hoger in de hiërarchie van het advocatenkantoor zul je meer mannen zien. Dan is het niet vreemd dat je besluit om niet al te veel moeite te investeren in een promotie, zeker wanneer je bent opgegroeid met de hardnekkige mythe dat niet vrouwen, maar mannen zijn geëvolueerd om hogerop te komen als het gaat om status en macht.»

HUMO Ziet u veranderingen die u hoopvol stemmen?

Fine «Jazeker. Steeds meer organisaties realiseren zich dat het aantal kandidaten beperkt is, en vermoedelijk steeds beperkter zal worden, wanneer ze voor hogere posities eisen dat je bereid bent om altijd je werk boven je familie te plaatsen. Dat groeiende besef is volgens mij een gezonde verandering voor vrouwen én mannen. Je leven wordt rijker en gevarieerder wanneer je de mogelijkheid hebt om je kinderen van school af te halen, of om een sabbatical te nemen, of om tijd te nemen om te zorgen voor een zieke, stervende vader of moeder.»

Cordelia Fine, ‘Testosteron Rex’, Lannoo

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234