'Vandaag is 60 procent van de Brusselaars van vreemde origine: dat ís al een meerderheid'

Pascal Verbeken (54) is, sinds hij een jaar of tien geleden de Humo-redactie verliet, een succesvolle alleenloper: aan zijn omzwervingen op menig Belgisch trottoir hield hij een stevige reeks veelgeprezen boeken over. Zijn nieuwste heet ‘Brutopia. De dromen van Brussel’. Is hellhole Brussels – copyright Trump – dan toch geen nachtmerrie? ‘Na de aanslagen dacht ik: de speeltijd is voorbij, er is iets geland wat er al langer zat aan te komen.’

HUMO Mag ik ‘Brutopia’, na ‘Arm Wallonië’ en ‘Grand Central Belge’, als het afsluitende deel van een tricolore trilogie zien?

Pascal VERBEKEN «Ja, zo heb ik het lang geleden ook opgezet: een trilogie die samen de Belgische driekleur oplevert. ‘Arm Wallonië’ had een rode cover, ‘Grand Central Belge’ een gele, en deze keer is de cover in zwart-wit.

»Alles is begonnen met de lectuur van ‘Door arm Vlaanderen’, het boek van journalist August De Winne uit 1902. Hij was voor een reeks reportages voor de socialistische krant Le Peuple door het Vlaanderen van begin 20ste eeuw getrokken, een Vlaanderen dat toen letterlijk aan het sterven was. Hij schreef ook over Geraardsbergen en Ninove, en daar kwam het verhaal heel dicht bij mij: mijn familie langs moederskant komt uit die arme Denderstreek. Mijn grootouders zijn van daaruit naar Gent verhuisd en ik ben onder hetzelfde dak opgegroeid. Ineens zag ik een glimp van hun verleden, waarover ze me nooit iets hadden verteld.»

HUMO En je werd meteen gebeten door het thema migratie?

VERBEKEN «Toen ik me ging verdiepen in de Denderstreek, merkte ik dat er decennialang een exodus was geweest, vooral naar de koolmijnen in Wallonië. Ik heb in La Louvière en Charleroi Vlaamse inwijkelingen opgezocht in de rusthuizen. Eén ontmoeting in het bijzonder heeft mijn kijk op België veranderd: ik sprak in Marchienne-au-Pont, een voorstad van Charleroi, met Clarine Trossaert, toen 98, maar nog heel helder. In 1918 was ze daar met haar ouders aangekomen vanuit het arme Scheldewindeke. Iedereen wilde toen naar Marchienne-au-Pont: daar was werk, en zelfs elektrische straatverlichting! Wallonië liep toen voorop. Clarine heeft er haar hele leven in de textielindustrie gewerkt, maar nu was het verval een feit en was er een enorme werkloosheid in de regio. En helemaal op het einde van haar leven ziet ze op de televisie beelden van Scheldewindeke: het is een rijke verkavelingsgemeente geworden. Dat zo’n dramatische omkering in de loop van één mensenleven heeft plaatsgevonden, was voor mij – levend in een bubbel van vanzelfsprekende vrede en welvaart – een eyeopener.

»Gewone mensen worden meegesleurd in een dynamiek waar ze geen greep op hebben: geen mens kon in 1918 voorzien dat de steenkoolindustrie vanaf de jaren 50 ineen zou storten. Mij werd ook duidelijk hoe onterecht al die beledigende en vernederende opmerkingen waren die de Walen toen dagelijks te verwerken kregen: ze waren stenen in onze rugzak, dat soort dingen. De N-VA en CD&V hadden toen een kartel gevormd, en Bart De Wever reed met vrachtwagens vol nepgeld naar de scheepslift van Strépy-Thieu om de transfers aan te klagen. Blijkbaar besefte hij niet dat in die omgeving decennia eerder Vlaamse migranten neergestreken waren, een verbluffend gebrek aan historisch besef van een partij waarin het bulkt van de historici en die zich voortdurend op de geschiedenis beroept.»

HUMO Dat welvaart kan afkalven, bleek ook uit je boek ‘Grand Central Belge’, met als ondertitel ‘Voetreis door een verdwijnend land’.

VERBEKEN «Daarin volg ik een spoorlijn die Wallonië met Vlaanderen verbond in de glorietijd van België, de periode tot de Eerste Wereldoorlog. Nu kun je het je nauwelijks voorstellen, maar België was toen de derde industriemacht ter wereld, na Engeland en de Verenigde Staten. Hier lag het dichtste spoorwegennet ter wereld en dat was de bloedsomloop van een wonderlijke economie. Daarmee contrasteerde het land dat ik zoveel jaren later wandelend verkende: niets werkte nog! Wat wordt hier nog geproduceerd of uitgevonden? In het Museum van de Industrie in Charleroi kun je van de constructieplaten op alle machines aflezen dat ze ter plekke uitgedacht én geproduceerd zijn. Vandaag zijn we wat energie betreft een kolonie van Frankrijk, op veel andere vlakken een kolonie van Duitsland. Alle kroonjuwelen zijn verkwanseld. Op politiek vlak is België een slepende ziekte. Pensioenen, sociale zekerheid, mobiliteit, energiepolitiek… Nergens is ook maar een millimeter beweging te bespeuren: dit is een gestold land.»

HUMO Een Brusselboek ontbrak nog. Je lijdt, laten we dat vooraf zeggen, niet aan de bruxellofobie die zoveel Vlamingen en Walen hebben opgedaan: je woont in Leefdaal, maar je loopt graag en veel door Brussel.

VERBEKEN «Ik kan ineens trek krijgen in Brussel als in geen andere stad. Brussel is hard en ruig, maar ook uitzonderlijk zinnelijk en jazzy. Het dalen en stijgen van de straten, de wemeling van architectuurstijlen, de wilde parken, de geluiden van de markten… Dat je er geen grote stroom hebt, zoals de Seine in Parijs of de Thames in Londen, blijft een gemis, maar er zijn wel prachtige uitzichten. Bekend zijn de panorama’s vanaf het Koningsplein of het Justitiepaleis, maar even spectaculair is de skyline van de Noordwijk vanuit Parckfarm bij Tour en Taxis. Dichter bij Amerika kom je niet.

»De film ‘Brussels by Night’ van Marc Didden was voor mij heel belangrijk. Ik heb hem begin jaren 80 twee keer gezien: het existentiële geworstel van die personages sloot aan bij mijn eigen onzekerheid als teenager. Herinner je je de generiek met het panorama van het nachtelijke Brussel dat zich zo majestueus ontplooit? En dan dat nummer van Raymond van het Groenewoud, met die droge, licht dreigende baslijn: dat is voor mij nog altijd de hartenklop van Brussel.

»Brussel past in de categorie van Napels en Marseille: anarchistisch, rauw, vuil. In vergelijking met Amsterdam is Brussel veel minder homogeen. Je hebt het gevoel er in een echte stad rond te lopen, niet in een decor. Het leven is er niet verdrongen naar de buitenwijken. In Brussel wordt geleefd en gemorst, zwervers, excentriekelingen en verloren zielen worden er nog gedoogd. De laatste jaren leef ik in onmin met mijn eigen Gent. Het centrum is een gestofzuigd middeleeuws themapark geworden. Als ik er nog eens kom, vraag ik me telkens af waar ik mijn toegangsticket moet kopen. Elk trapgeveltje heeft er zijn eigen halogeenspot. Het rauwe, levende Gent van mijn jeugd vind ik nog een beetje terug in Brussel, een stad waar een hoek van af is, een stad vol barsten – ook in de trottoirs.»

HUMO Had je een aanvalsplan om Brussel te lijf te gaan?

VERBEKEN «Ik ben een reporter, ik vertrek altijd vanuit het geleefde leven van mensen. Wat friturist Martin, die vijftig jaar een frietkot op het pleintje van Sint-Joost heeft gehad, weet over de wijk die hij radicaal heeft zien veranderen, is voor mij minstens zo interessant als wat een socioloog te vertellen heeft.

»Het heeft deze keer wel een tijdje geduurd voor ik mijn spoor vond. Maar uiteindelijk kwam ik uit op een vanzelfsprekende rode draad: in Brussel zijn tal van utopieën uitgebroed, in politiek opzicht – denk maar aan Karl Marx, die er enkele jaren heeft gewoond – maar ook urbanistisch, architecturaal, maatschappelijk en religieus. Ik wilde onderzoeken hoe die utopieën de stad mee gevormd hebben.»


Nachtmerrie

HUMO Dan is Expo ’58 het evidentste voorbeeld: het Atomium siert de cover van ‘Brutopia’. Het is zowat onze Notre-Dame?

VERBEKEN «Ja, omdat het Atomium de laatste belofte was van het grote België waar ik het daarnet over had. In kringen van la Belgique de papa leefde vlak na de Tweede Wereldoorlog heel erg de droom om de oude glorie te doen terugkeren, en Expo ’58 was de demonstratie van dat verlangen: de grootste wereldexpo uit de geschiedenis, en zeker de belangrijkste, omdat daar de toekomst werd getoond.»

'Brussel is een zeer verdraagzame plek, en een lappendeken van nationaliteiten en religies, maar die vermengen zich zelden: de stad is géén smeltkroes.'

HUMO Het succes was enorm: veertig miljoen bezoekers, onder wie Charlie Chaplin, Walt Disney, Marilyn Monroe…

VERBEKEN «Dat wist ik ook allemaal niet, tot ik erover ging lezen. Alles wat daar bij elkaar stond, was zó spectaculair nieuw. Alleen al de prachtige architectuur: het Philips-paviljoen van Le Corbusier zou ook vandaag nog oogverblindend mooi gevonden worden. Je kunt je wel voorstellen hoe er in 1958 naar werd gekeken, toen zowat alle Vlamingen nog in donkere huizen woonden.»

HUMO Is het niet jammer dat het tegen de grond is gegaan, zoals de meeste paviljoenen?

VERBEKEN «Ja, zelfs de fundering moest worden uitgegraven, zodat het leek alsof er niets had gestaan. Maar het Côte d’Or-paviljoen bestaat nog: dat is nu dancing Carré in Willebroek (lacht).»

HUMO Het Atomium was eigenlijk een pr-stunt om kernenergie te promoten.

VERBEKEN «‘Atoom is hoop’ luidde de slogan bij de ingang. Op de talrijke herdenkingen van Expo ’58 wordt het visionaire benadrukt, maar het was wel een visie die stoelde op kernenergie, ongebreideld consumentisme en Koning Auto. Vandaag zorgen ze alle drie voor grote problemen.

»Voor de auto is een deel van Brussel hertekend. De ijzeren brug over de kleine ring tussen Koekelberg en Sainctelette, die nu in Bangkok staat, dateert uit de Expotijd en was bedoeld om het verkeer snel vanuit het centrum van Brussel naar de Heizel te brengen. Het autoverkeer nam meteen spectaculair toe: er staat in het boek ook een foto van de eerste files in Brussel. Utopieën worden soms gerealiseerd, maar vaak draaien ze uit op een nachtmerrie – denk maar aan het marxisme in verschillende landen.»

HUMO Ook in de Brusselse Noordwijk zou de auto regeren.

VERBEKEN «De Noordwijk is een uitloper van Expo ’58: het is die spirit die in de plannen werd toegepast. Het model was het Amerikaanse Houston. De snelwegen Londen-Istanbul en Amsterdam-Parijs zouden elkaar kruisen vóór het Noordstation, voetgangers werden naar hangende paden verdrongen, volledig gescheiden van het autoverkeer. Ik ken trouwens geen andere stad waar voetgangers en fietsers, ondanks dappere pogingen van actiegroepen en de politiek, zo vogelvrij verklaard zijn. De autolobby is er nog altijd sterk.»

HUMO De plannen voor de Noordwijk zijn maar voor 5 procent uitgevoerd, maar de verwoesting van de wijk was totaal: het is te vergelijken met Aleppo, laat je iemand zeggen.

VERBEKEN «Ik zag beelden die echt aan een oorlogszone doen denken. Paul Vanden Boeynants en vastgoedmagnaat Charly De Pauw worden gewoonlijk als de kwade genius aangeduid, maar zij waren stromannen voor een investeringsgroep die de oude Belgische adel groepeerde. Het was een hold-up van de bovenklasse op de onderklasse: de graven en gravinnen van dit land hebben meer dan tienduizend Brusselaars uit hun huizen verdreven, soms op een Sovjet-Russische manier. Elektriciteit, water en gas werden brutaal afgesloten, mensen die een onteigening bleven weigeren, werden in de psychiatrie geduwd.

»Twee jaar geleden had je het dossier van het Eurostadion aan de Heizel, waar niets van is terechtgekomen. Toen heb ik dikwijls aan de Vanden Boeynants-tijd gedacht: weer dat old boys network van politici en belanghebbenden die deals in achterkamertjes sluiten. Dat is toch een beetje Brussels, sommige politici hebben er nog altijd het gevoel dat ze hun zin kunnen doen.»

HUMO Destructie is het diepste wezen van Brussel, schrijf je in de inleiding. Is het erger dan in andere steden?

VERBEKEN «Toch wel. Voor de overwelving van de Zenne zijn veertigduizend Brusselaars verjaagd, en de Noord-Zuidverbinding is een blijvende verminking. Natuurlijk waren er noodzakelijke saneringen bij, maar het patroon in die zelfdestructie van Brussel is dat het altijd de machtelozen zijn die opzijgeduwd worden. De metro is daar een prachtig voorbeeld van: op het grondgebied van de stad Brussel is die keurig in een tunnel weggeborgen, zodat de huizenblokken bovengronds konden blijven staan, maar zodra het kanaal werd overgestoken en het grondgebied Molenbeek werd bereikt, zijn de huizen afgebroken.»

HUMO Wat in 1965 ook tegen de grond ging, was het prachtige Volkshuis van architect Victor Horta. Je ging op zoek naar de schuldige en kwam uit bij… de tijdgeest.

VERBEKEN «En bij de socialisten zelf, natuurlijk! De afbraak van dat prachtige Volkshuis is toch een zeldzaam voorbeeld van een beweging die haar eigen monument heeft gesloopt? Als je ziet uit welke krottige stegen in Brussel de socialistische beweging zich omhoog heeft gewerkt, vanuit kleine coöperatieven… Het Volkshuis was de kroon op hun schepping, dat moest concurreren met de kathedraal van Sint-Michiel en Sint-Goedele, met cultuurpaleizen als de Muntschouwburg: wij zijn hier ook! Het was een uitdaging aan het adres van het establishment, iets wat ze ook deden door de bourgeoisstad te omsingelen met een paternoster van negentien tuinwijken. En toen haalden ze zelf hun kathedraal neer! Dat ze daar nog eens over nadenken, want in de discussies over het socialisme gaat het vandaag toch voortdurend over het verraad aan hun eigen erfenis?»

HUMO Je herinnert ook aan de passage van utopist Karl Marx. Brussel was een slijpsteen, schrijf je, voor ‘Het communistisch manifest’.

VERBEKEN «Het Brussel van Marx was een zeer ongelijke stad, met een steenrijke bovenklasse in de bovenstad en een verloederd proletariaat in de benedenstad. Hij kon flaneren langs de etalages van de Hubertusgalerij en een paar honderd meter verder kwam hij terecht in de stinkende krottenwijken langs de Zenne, die toen een open riool was. Veel meer dan in Duitsland, waar hij was opgegroeid, konden hier zijn ogen opengaan voor het verschil tussen arm en rijk.»

HUMO De utopie die vandaag het duidelijkst aanwezig is in Brussel, heet Europa. Je noemt de EU het succesvolste politiek-utopische project van de 20ste eeuw.

VERBEKEN «Als ik bedenk dat mijn ouders een verschrikkelijke wereldoorlog hebben meegemaakt, en mijn grootouders zelfs twee, terwijl ik zelf een onwaarschijnlijk lange tijd van vanzelfsprekende vrede heb meegemaakt, dan kan ik de Europese Unie inderdaad een geslaagde utopie noemen. Ik besef dat er veel achterstallig onderhoud aan is, maar het is beter trage, zekere stappen te zetten, dan vooruit te stormen naar de afgrond. Het is alleen door de EU dat een half miljard Europeanen economisch sterk staan. Wat zouden Frankrijk of Duitsland in een globaliserende wereld zijn met spelers als China, de Verenigde Staten en India?»

'Ik ben pessimistisch: de radicalisering onder de Brusselse moslims is niet iets wat snel zal overwaaien ''

HUMO Nog zo’n vraag: wat zou Brussel zonder Europa zijn?

VERBEKEN «Je zou een spookwijk van kantoorgebouwen zien ontstaan tussen metrostation Schuman en het Leopoldpark, een gat in de stad. Er zouden ook tienduizenden hoogopgeleide veelverdieners verdwijnen die in het Europese circuit werken: bij de EU of bij de ngo’s, internationale organisaties, advocatenkantoren en lobbyorganisaties. Brussel wordt dan een stad zonder politiek belang, terwijl het vandaag een belangrijker diplomatiek centrum is dan Washington. Ook veel laaggeschoolden zouden hun job verliezen: poetsers, veiligheidsagenten, horecapersoneel. En voor het Brussels Gewest zou het verlies van de EU een economische en sociale ramp betekenen, want ze staat voor 10 procent van het Brusselse bbp. Zonder de EU zou de verpaupering van de stad nog veel meer doorzetten.»

HUMO Eén van je gesprekspartners, Europa-correspondent Caroline de Gruyter, wijst erop dat de sfeer in de Europese wijk veranderd is: er zijn minder idealisten, en meer carrièrejagers.

VERBEKEN «Dat is het helemaal. Je ziet daar een keiharde meritocratie van bollebozen die er hun cv komen stofferen en dan gauw naar Londen of elders verhuizen. Er is een sterke segregatie, Brusselaars staan met hun rug naar het EU-milieu en omgekeerd zal het niet anders zijn.»

HUMO Wat de Eurocraten aantrekkelijk vinden aan Brussel, is dat ze er aanvaard worden, of beter: met rust gelaten.

VERBEKEN «Brussel is een stad met een groot absorptievermogen. Een buitenstaander kan er opgaan in het decor. Dat is zeker iets wat ook mij aantrekt in Brussel: je kunt er een uur gedachteloos door een straat lopen zonder dat iemand zich afvraagt wat je daar komt doen.

»Brussel is een zeer verdraagzame plek, maar ik zou het toch niet idealiseren. De stad is een lappendeken van taalgroepen, nationaliteiten, religies en etnieën, maar ze vermengen zich zelden: Brussel is géén smeltkroes. Niet zelden is er vijandschap: soennieten tegenover sjiieten, Koerden tegenover Turken... Het superdiverse Brussel staat ook voor de pas aangespoelde Afghaan die wordt geëxploiteerd door een landgenoot die vijftien jaar eerder is gearriveerd. En helemaal onderaan heb je de Roma die voor 1 of 2 euro per uur in een restaurant gaat werken.»


Snelkookpan

HUMO Dit is een goed moment om het hoofdstuk hellhole Brussels aan te snijden. Veel mensen zullen in Brussel eerder een dystopie dan een utopie herkennen.

VERBEKEN «Dat donkere beeld van Brussel bestaat al lang, denk maar aan wat Baudelaire in de 19de eeuw schreef.»

HUMO Brussel als verzamelplaats van ‘een enorme massa lege breinen’.

VERBEKEN «Ja, het soort teksten dat Donald Trump wel had willen tweeten.»

HUMO Als je beschrijft wat er in moslim-Molenbeek gaande is, laat je een heel koor aan stemmen weerklinken. Ook die van minister van Binnenlandse Zaken Jan Jambon: ‘We hebben Molenbeek gewoon niet onder controle.’

VERBEKEN «Molenbeek is een mijnenveld. Er is inderdaad een perceptiestrijd gaande, en ook Jan Jambon buit die uit. Ik heb geprobeerd zo objectief mogelijk de geschiedenis van de gemeente te beschrijven. Dat hoofdstuk gaat over de utopie van het salafisme, en men heeft te vaak de neiging die weg te relativeren. Ik haal ook de noodkreet aan van de baas van het gemeenschapsonderwijs, die in de basisscholen steeds jongere kinderen ziet radicaliseren en vervreemden van het moderne stadsleven – dat is toch het citeren waard? Als de Staatsveiligheid voor het eerst in haar 183-jarige bestaan een voorlichtingsbrochure publiceert om de bevolking te waarschuwen, doet die dat echt niet om een paar geïsoleerde gevallen te signaleren.

»Weet je wat me opvalt? Vaak waren het moedige vrouwen die waarschuwden voor de religieuze radicalisering in Brussel, publicisten zoals Hind Fraihi en Annalisa Gadaleta, of de overleden RTL-hoofdredactrice Marie-Rose Armesto. Vrouwen beseffen beter dan wie ook wat ze te verliezen hebben. Maar wat blijkt? Telkens werden ze niet geloofd. Sterker, ze werden vanuit links-progressieve hoek aangevallen en beschuldigd van stigmatisering. Dat vind ik pijnlijk. Ooit was het links dat op kop liep voor de vrouwenrechten, de ontvoogding van zwakke groepen en degelijk onderwijs voor kinderen uit de onderklasse.

»Ik ben pessimistisch: de radicalisering onder salafisten, in Brussel de dominante groep onder de moslims, is niet iets wat snel zal overwaaien. Wat kan de overheid doen? Zelfs al wordt de Kanaalzone morgen een sociaal paradijs en zijn alle imams verlicht humanistische denkers, dan nog zal de radicalisering moeilijk te stoppen zijn: inmiddels speelt ze zich af in chatrooms op het internet. Op religieuze websites kun je met één muisklik 24 uur per dag radicale predikers horen.

»Wat me vooral zorgen baart, is de uitdeinende illegale schaduwstad, zowel in Sint-Joost als in de Kanaalzone. Overal zie je huizen met tien deurbellen, huisjesmelkerij is de norm, matrassen worden door marchands de sommeil voor een paar euro verhuurd. In die wijken zijn er geen banken meer, want om een rekening te kunnen openen heb je een domicilie nodig, en geldtransferkantoren pikken die markt in. Mensen die er neerstrijken, blijven er vaak niet langer dan een jaar. Je krijgt een vloeibare samenleving zonder officiële papieren, zonder gemeenschapsvorming. Als ik in Kuregem rondloop, denk ik: kunnen we dit nog een samenleving noemen, zoals ook de oude socialisten dat begrepen? Een gemeenschap met een ontwikkelde sociale zekerheid, die de ergste ongelijkheden uitvlakt?

»Sint-Joost is een snelkookpan waar dertigduizend inwoners op een vierkante kilometer samengeperst zitten, maar een schepen zei me dat er ook minstens vijfduizend illegalen zouden wonen. Als je dat cijfer doortrekt voor de Kanaalzone, kom je uit op een enorm aantal illegalen. Ik denk dat een algemene regularisatie niet te vermijden valt: je kunt niet doen alsof die mensen níét bestaan. Tegelijk moet misschien worden nagedacht over een immigratiebeleid dat wat minder lichtzinnig is. In veel Brusselse wijken heeft zich sinds de uitbreiding van de EU met tien landen een grote Oost-Europese onderklasse gevormd. En daar kwam recent de migratiecrisis bovenop.»

'Wat me zorgen baart, is de uitdeinende illegale schaduwstad. Overal zie je huizen met tien deurbellen, huisjesmelkerij is de norm ''

HUMO Je hebt ook met Montasser AlDe’emeh gesproken over het salafisme. Hij klinkt alarmerend: ‘De vraag is niet of, maar wanneer de clash komt.’

VERBEKEN «Hij is een jihadexpert. Of zo’n clash er komt, weet ik niet. Maar de parallelle samenleving die hij signaleert, is een feit. We hebben ook al twee aanslagen meegemaakt, dat is niet niks. Toen kwam het wel heel dichtbij: mijn vrouw zat die ochtend op dezelfde metrolijn, iets vroeger dan het tijdstip van de ontploffing in Maalbeek.

»Mijn gevoel na die aanslagen was: de speeltijd is voorbij, er is iets geland wat er al langer zat aan te komen. Algemener is er het gevoel dat de welvaart en de vrede die we al zo lang kennen, bedreigd is. Als ik ergens een lezing geef, stel ik vast dat het merendeel van de mensen verwacht dat we over vijf of tien jaar in een andere wereld zullen leven. We zitten in een glijdend tijdperk.

»De brand in de Notre-Dame herinnerde mij eraan dat er niet veel nodig is om de kentering plots nog sneller te doen gaan. Ik dacht meteen: stel dat de brand is aangestoken door een teruggekeerde Syriëstrijder, dan kan het uitdraaien op een burgeroorlog, meer is er niet nodig. Het hoeft niet eens waar te zijn: internettrollen kunnen een perceptie creëren, waardoor de boel ontploft. Niet alleen is die kathedraal een nationaal symbool, het was het begin van de paasweek, en men stond er aan de vooravond van het langverwachte Grand Débat National tussen president Macron en de gele hesjes. Revoluties ontstaan zelden volgens plan. Ze ontstaan door incidenten, stoemelings.»


Boedelscheiding

HUMO Utopisten hopen dat de Brusselaars zich weten te bevrijden van de onwelwillende voogden Vlaanderen en Wallonië, en dat ze een metropolis opzetten die problemen als transport en milieu aankan.

VERBEKEN «Het zou een goede zaak zijn, maar ook in Brussel heb je zoveel verschillende stromingen in de politiek dat het een ingewikkelde kwestie is. Als je ziet hoe moeilijk het is de politiezones en gemeenten samen te voegen, dan moet je de droom van Philippe Van Parijs (Brusselse econoom en filosoof, red.) van een metropolitane zone meteen relativeren. Het zou een enorme stap vooruit zijn als Waals-Brabant mee zou betalen voor de problemen van Brussel, maar vandaag is dat een utopie. Hij heeft wel gelijk dat je op een gegeven moment moet zeggen wat het ideaal zou zijn.»

'De plannen voor de Noordwijk waren een hold-up van de oude Belgische adel op de onderklasse: de graven en gravinnen hebben tienduizenden Brusselaars uit hun huizen verdreven.'

HUMO Ik wilde je net feliciteren omdat je erin geslaagd bent een Brusselboek te schrijven zonder de fusie van de negentien gemeenten en de zes politiezones als oplossing naar voren te schuiven.

VERBEKEN «Zelfs als zo’n fusie van gemeenten en politiezones zou lukken, zijn de grote problemen van Brussel nog niet opgelost, want die liggen meer op federaal vlak. En dan is het uiterst bedroevend vast te stellen dat noch aan Franstalige, noch aan Vlaamse kant een deugdelijk plan bestaat. Voor de N-VA is Vlaanderen de leidende regio in België, maar ze hebben geen idee van wat ze met Brussel moeten aanvangen. Als artikel 1 van je statuten voor een onafhankelijk Vlaanderen pleit, is het toch verbijsterend dat er geen enkel geloofwaardig scenario voor de hoofdstad is bij een boedelscheiding? Je kunt hen perfect vergelijken met de brexiteers in Engeland: die wilden weg uit Europa, maar nu het erop aankomt, hebben ze geen enkel plan.

»In het geval van Brussel zijn er twee mogelijkheden: ofwel stoten de flaminganten Brussel af, en dan doen ze afstand van een gewest dat zorgt voor 19 procent van het Belgische bbp. Zo gek zijn ze ook niet. Maar nog mooier wordt het als ze erin slagen Brussel mee te nemen naar Vlaanderen. Dan heb je in dat onafhankelijke Vlaanderen meteen 17 procent Franstaligen en kunnen Bart De Wever en Tom Van Grieken tweetalige postzegels laten drukken en naar Quebec trekken om deel te nemen aan de conferentie van de francofonie.»

HUMO Waag zelf eens een gok?

VERBEKEN «Het zijn niet alleen politici en politicologen die bepalen welke richting het uitgaat. Een stad heeft ook haar eigen dynamiek. De metropolitane regio is zichzelf al aan het vormen: er is een grote migratie aan de gang naar La Louvière en de Denderstreek. In de volgende decennia zal de stad zich nog meer buiten de oevers van het gewest begeven.»

HUMO Je conclusie is dezelfde als in je boek ‘Grand Central Belge’: door migratie ontstaat een nieuw land.

VERBEKEN «Ja, de immigratie zal België totaal veranderen. Veel nieuwkomers hebben niets met de Belgische stammentwisten. Als zij terugdenken aan hun jeugd, hebben ze een andere plek in de wereld voor ogen. Hún kijk op dit land zal heel belangrijk worden. Vandaag is 60 procent van de Brusselaars van vreemde origine: dat ís al een meerderheid.»

HUMO Mag ik besluiten dat je kijk op Brussel donkerder is geworden?

VERBEKEN «Deels wel, deels niet. Vaak ben ik geschrokken, zeker door die groeiende parallelle wereld. Tegelijk werd ik dikwijls ontroerd door het overlevingsinstinct van de mensen. Loop op zondagochtend eens rond bij het slachthuis van Anderlecht, dat gigantische openluchttheater, met al die arme, van ver aangespoelde mensen, die iets proberen te verkopen en zich door de dag weten te slaan. Uitgerekend in die wijken die mij somber maken, word ik een enorme veerkracht gewaar. Daar zie je wat je de toekomst van Brussel zou kunnen noemen.»

HUMO Was het niet The New York Times die het over Brussel had als het nieuwe Berlijn, een pleisterplaats voor kunstenaars en alternatievelingen?

VERBEKEN «Was dat geen betaalde publireportage (lacht)? De Brusselse minister Pascal Smet vergeleek Brussel een paar jaar geleden met een hoer: lelijk en geil tegelijk. Meteen werd zijn ontslag geëist, maar ik herken dat beeld wel. De diva met de kapotte kousen: dat is Brussel, toch? Maar Brussel is ook het hockeymeisje van de Royal Club in Ukkel, of de madame met de permanent die haar koffie drinkt op het terras van de Mokafé in de Hubertusgalerij. Brussel is niet één stad, Brussel is vele steden.»

Pascal Verbeken, ‘Brutopia. De
dromen van Brussel’, De Bezige Bij

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234