null Beeld

Vasili Grossman - Een klein leven

Vasili Grossman behoort tot de allergrootste Russische schrijvers, maar hij mocht pas als lijk het podium op. Dat hadden de Sovjetautoriteiten zo gewild: het manuscript van zijn grote oorlogsroman ‘Leven en lot’ werd in 1961 door de KGB bij hem thuis in beslag genomen.

In de Sovjet-Unie verscheen deze extensieve beschrijving van het totalitaire Sovjetrijk pas in de jaren 80, voor Nederlandstalige lezers was het wachten tot 2008 voor ze in deze literaire schatkamer binnen konden.

Met ‘Een klein leven’ (Balans) krijgen we een completer portret van Vasili Grossman (1905-1964). Dat is zo interessant dat het niet erg is dat het overigens mooi uitgegeven boek een rommeltje lijkt: verhalen, reportages en brieven, met veel in- en uitleidingen, noten en bijlagen.

Halfweg ‘Een klein leven’ staat een foto van Grossman, op reis in Armenië in 1961. De diefstal van zijn levenswerk had hem toen al ziek gemaakt. Hij zocht, op deze foto, troost bij de dieren – een muilezel en een schaap. Het mooiste verhaal in deze bundel heet ‘De weg’ en is vanuit het standpunt van een jong muildier, Giú, geschreven. Het dier vindt in de verpletterende oorlogsomstandigheden waarin het verzeilt de liefde bij een kolchozpaard. Dat is de slotsom van Grossmans lot in een vreselijk tijdsgewricht: menselijkheid viel makkelijker te herkennen in een dier dan in een mens.

Tijdens WOII was Grossman één van de bekendste oorlogscorrespondenten. Hij schreef voor een legerkrant: helemaal vrij van propagandistische elementen pro ‘ons grote heilige Rode Leger’ zijn die reportages niet, maar evengoed is zijn verslaggeving van het gevecht om Stalingrad of de val van Berlijn memorabel.

Een stuk van haast vijftig bladzijden over ‘De hel van Treblinka’ vormt het pièce de résistance. In dat kamp werden in zo’n dertien maanden tijd ongeveer 900.000 Joden vernietigd. Grossman was één van de eersten die erover schreven – zijn reportage werd voor het tribunaal in Neurenberg gebruikt. Het is ronduit verbluffend hoe hij zo kort na de feiten zo precies en indringend over de werking van dit vernietigingskamp (‘dit schavot van wereldformaat’) weet te berichten. Deze reportage zegt – enkele fouten niet te na gesproken – alles over zijn schrijftalent, zijn inlevingsvermogen, zijn verbeeldingskracht. In een betoog dat zowel emotie als filosofische reflectie toelaat, heeft hij oog voor de essentie, de industriële verwerking van mensen, én voor het detail: ‘Er waren onverklaarbaar veel hinderlijke, vette vliegen.’

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234