Jaap KortwegBeeld Humo

Vegetarisch eten

Vegetarische slager Jaap Korteweg: ‘Bedrieg je partner minstens eenmaal per week’

Jaap Korteweg (57), man achter de Nederlandse vleesvervangerproducent De Vegetarische Slager, wil de grootste slager van de wereld worden. Zijn pleidooi: hou ze thuis voor de gek door ze stiekem iets vegetarisch voor te schotelen. Op 5 maart verschijnt een boek over zijn succes. 

1 Veel speelt zich af tussen de oren

“Bedrieg je partner minstens eenmaal per week. Dit was lange tijd een slogan van ons op sociale media. Doelend uiteraard op je partner minstens eens per week voor de gek houden door een product van ons op tafel te zetten, in plaats van vlees. Kijken of het opgemerkt wordt. Zo zijn al veel mensen op het verkeerde been gezet. In een tv-programma kreeg het Volendamse zangduo Nick en Simon onze 100 procent visvrije, vegetarische palingsalade voorgeschoteld en ze hadden niet door dat het om een visvervanger ging.

Ander voorbeeld: op een groot congres van de Nederlandse ondernemersvereniging kregen tweeduizend mensen een broodje hamburger. Ik hield daar een praatje, dus ze waren op hun hoede, daarom hadden we het zo gedaan dat op de schalen waarmee werd rondgegaan in twee broodjes een vlaggetje ‘vegetarisch’ geprikt zat. Mensen dachten dat ze konden kiezen, maar iedereen kreeg onze nobeef burger. Niemand had het in de gaten. Zo zie je maar hoe dat enorm tussen je oren kan zitten.

Ferran Adrià, chef en eigenaar van voormalig driesterrenrestaurant El Bulli, proefde met een team topkoks onze vegetarische kip, gemaakt van peulvruchten. Hij was enthousiast, dacht dat het vlees was van een traag groeiend, Zuid-Frans kippenras. Hij proefde dus wel verschil, maar dacht aan een exclusief soort.”

2 Prop dieren niet vol en zeul ze niet de wereld over

“Het moment dat voor mij het roer omging, was de uitbraak van de varkenspest in 1997. Gevraagd werd of mijn koelhuizen – die ik gebruikte als biologische akkerbouwer – konden dienen als opslagplek voor tienduizenden kadavers. Toen besloot ik vegetariër te worden. Maar dat bleek lastig. Ik bleef heimwee houden naar de smaak, bite en structuur van dierlijk vlees.

Dan maar op de eerlijkste manier een paar varkens naast huis grootbrengen en zelf slachten, dacht ik. Maar ik besefte dat dat niet gaat werken als je samen met je kinderen vijf jaar tegen die dieren hebt aangekeken. Hier moest iets op verzonnen worden. Vlak hierna leerde ik op een natuurcamping in Frankrijk mijn huidige compagnon Niko Koffeman kennen. Zoals in het boek staat, zeg ik tegen hem: ‘Al die dieren in korte tijd volproppen, ze de wereld over zeulen. Wat is een dier nog? Een machine. Dat moet toch anders kunnen?’

Mijn droom was een eerlijk vleesproduct zonder dieren. Niko, geboren vegetariër, was aanvankelijk sceptisch. Maar hij kon dat niet goed beoordelen, hij is opgegroeid met tahoe en tempé, niet met vlees. Toch werd hij enthousiast. Ik sprak over machines waar veevoer – gemalen bonen en granen – in gaat en plantaardig vlees uit komt. En zo gebeurde het. Zo zijn we begonnen met De Vegetarische Slager. Samen met chef-koks, topslagers, wetenschappers en techneuten is hard gewerkt om de smaak van rund, varken en kip te vangen in ­vegetarische producten.”

3 Om echt impact te hebben moet je groot denken

“Tot de overname door Unilever in 2018 was ikzelf altijd het testpanel en bepaalde ik of het de markt in ging. Bij sommige producten duurde dat lang. De rookworst was bijvoorbeeld een lastige. Qua smaak, maar ik wilde ook echt die knak voelen. Zeewier werd zo onze darm. Onze producten zijn tegenwoordig te koop in alle supermarkten.

Ja, op sociale media waren er boze berichten dat we met een multinational in zee gingen. Ik heb mij dat totaal niet aangetrokken. Omdat ik vanaf het begin heel duidelijk ben geweest: mijn doel is de grootste slager van de wereld worden. Zoveel mogelijk impact hebben, dáár gaat het mij om. Zo snel mogelijk kippen- en varkenshouderijen overbodig maken.

We willen een alternatief zijn voor de bio-industrie, de massa, de kiloknallers. Dan moet je groot zijn en zo betaalbaar mogelijk. Met als belangrijkste reden voor mij de ethische kant hoe we omgaan met dieren. We slachten dieren als ze eigenlijk nog kinderen zijn. Ik hoop dat we over 25 jaar 80 procent van het dierenvlees hebben vervangen door het nieuwe vlees van planten. Achter op onze verpakking staat een veelzeggende quote van Albert Einstein: ‘Niets kan onze gezondheid en het voortbestaan van het leven op aarde zoveel helpen als de evolutie naar een vegetarische levenswijze’.”

4 Geef kinderen vrijheid zichzelf te zijn

“Ik ben opgegroeid op de boerderij, mijn ouders hadden een gemengd akkerbouwbedrijf. Eigenheid werd altijd gestimuleerd thuis, als kinderen werden we al jong serieus genomen. Mijn ouders waren geen schooltypes, ze snapten het als je conflict had met het gezag. Als ik nu op scholen mijn verhaal doe en mij wordt gevraagd hoe in het onderwijs ondernemerschap te stimuleren, antwoord ik: geef meer vrijheid.

Jaap Korteweg (Langeweg, 1962) groeit op in een boerengezin met vijf kinderen. Na de Middelbare Agrarische School in Goes volgt hij als 18-jarige zijn vader op als agrarisch boer. Hij richt de Nederlandse Akkerbouw Vakbond (NAV) op en schakelt in 1998 als een van de eersten in Brabant over op biologische landbouw. Tien jaar later richt hij De Vegetarische Slager op. In 2018 wordt De Vegetarische Slager gekocht door Unilever. Er zijn vele prijzen en nominaties, waaronder in 2017 de tweede plaats in de Duurzame 100 van Trouw.

Korteweg woont in Etten-Leur. Samen met zijn vriendin heeft hij een zoon van acht maanden. Uit twee eerdere huwelijken heeft hij nog drie dochters (twee van 29, een tweeling, en één van 7).

Op 5 maart verschijnt het boek ‘De Vegetarische Slager, hoe Jaap Korteweg zijn voedselrevolutie ontketende’, geschreven door Jeroen Siebelink, € 21,99

Kinderen moeten passen binnen het stramien, maar het zou omgekeerd moeten zijn. Het kind centraal zetten en kijken waar kwaliteit en interesses liggen. Zoiets. Ik realiseer me hoe moeilijk dit is in de praktijk, hoor. Toch denk ik: meer eigen regie. Ik heb altijd mijn eigen pad gekozen. Als iemand zegt dat ik iets moet, ben ik geneigd het per definitie níet te doen. Gek genoeg heb ik met samenwerken nooit moeite gehad, of veel conflicten. Ik werd ook meestal klassenvertegenwoordiger, niet omdat ik dat ambieerde, dat gebeurde gewoon. Ik neem het voortouw.” 

5 Neem geregeld rust om de grote lijnen te blijven zien

“In 2008 heb ik De Vegetarische Slager opgericht en trouwde in datzelfde jaar met Marianne Thieme, destijds lijsttrekker van de Nederlandse Partij voor de Dieren. We vonden elkaar in onze idealen. We kregen een dochter en het eerste jaar was ik twee dagen in de week thuis om voor haar te zorgen.

Bij mijn oudste dochters, een tweeling uit een eerder huwelijk, had ik dat een beetje gemist. Toen was ik een jonge boer, bezig mijn bedrijf op te bouwen en altijd buiten aan het werk. Sinds De Vegetarische Slager werk ik vanuit huis. Mijn agenda plan ik halfvol. Los van de zorg voor de kinderen, er is inmiddels nog een baby bij, is dat om ruimte te hebben voor onverwachte dingen. En om afstand te kunnen nemen. Mensen denken dat ik tachtig uur in de week werk, maar dat is gewoon niet waar.

Bewindslieden die van ’s morgens vroeg tot ’s avonds laat een volgepropt schema hebben, dat kan toch nooit goed zijn? Zo kun je geen goed beleid maken. Je moet juist een beetje tijd hebben de zaak te overzien en in alle rust te overdenken. Of je nu een land bestuurt of een bedrijf. Ik ga wandelen of praktische dingen doen zoals koken en bouwen.

Tijdens de onderhandelingen met Unilever was ik hier op het terrein een huis aan het bouwen. Onze huidige vakantiecultuur vind ik ook zwaar overschat. Ik hoor mensen die zo ontzettend aan vakantie toe zijn en opgeladen terugkomen, daar geloof ik niet in. Zorg dat je in je werkende tijd lekker in je vel zit.”

6 Zoek het debat op, dat is interessant en leerzaam

“We zijn bezig met de ontwikkeling van een biefstukmachine, samen met de Wageningen Universiteit en nog een aantal partijen. Die machine gaat er komen, ik hoop dat we er dit jaar mee gaan testen. Met zo’n keukenmachine kunnen chefs straks hun eigen plantaardige vlees maken, met eigen receptuur. Mooi ook voor de dorpsslager. De progressieve slagers kijken welwillend naar onze producten, het conservatieve deel kan het zien als bedreiging.

Toch ben ik nog nooit iemand tegengekomen die vervelend deed. Ook geen slager, kippenboer of varkensboer. Terwijl ik het debat juist opzoek. Word ik uitgenodigd te komen spreken voor slagers, boeren of een afdeling van GroenLinks, dan kies ik voor die slagers of boeren. Omdat ik dat interessanter vind. Bij zo’n bijeenkomst werd mij eens gevraagd wat de grootste bedreiging is voor de kippenhouderij. ‘Dat ben ik’, zei ik. Daarna zit ik dan toch leuk te praten met allerlei mensen. Dat zijn open en respectvolle gesprekken.

Ik overtuig die boeren heus niet massaal, wel zet ik hen misschien aan het denken. Ik hoop dat we over dertig jaar geen kippen meer gebruiken voor ons kippenvlees. Of er nu zes kippen op een vierkante meter zitten of tien, het blijven veel kippen op een vierkante meter. En het blijven heel korte levens.”

7 Dieren horen in hun natuurlijke leefomgeving

“Vijftien jaar geleden heb ik een stuk landbouwgrond gekocht en dat ‘teruggegeven’ aan de natuur. Grofweg 95 procent van het terrein moest weer natuur worden, op de rest mocht ik bouwen. Ik woon nu tijdelijk in een soort schuur, maar over een paar maanden is het huis klaar. Daar ga ik wonen met de kinderen, als die bij mij zijn, mijn vriendin en onze zoon van acht maanden. Ik ben een natuurmens en het liefst in en om huis. Huisdieren hebben we niet. Het allerfijnst vind ik het als dieren in hun natuurlijke omgeving leven. De reeën en fazanten lopen hier door de tuin. En zo hoort het.”

Beeld Uitgeverij Xander

Ⓒ Trouw

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234