null Beeld

Verloren land: Gabriel Rios

De man linksonder op de foto heet José Escribano Ortiz. Het insigne op zijn pet geeft zijn rang aan: sergeant. Maar voor Gabriel Rios was gewoon 'opa' - hij heeft er zo te zien de ogen en de mond van geërfd. 'Verloren land' herhaalt vanavond het portret van José Escribano Ortiz en dat van zijn collega-Borinqueneers, een volledig Puerto Ricaans regiment in het Amerikaanse leger. In case you're wondering: Borinquén is de Indiaanse naam voor Puerto Rico.

Raf Weverbergh

GABRIEL RIOS «Tijdens de Tweede Wereldoorlog hadden de Amerikanen een groot tekort aan soldaten, en Puerto Ricanen hadden geen werk. Het Amerikaanse leger is dan gaan ronselen op Puerto Rico. Mijn grootvader was vooraan in de twintig, hij had radio en communicatie gestudeerd, en hij zag het leger als een goeie carrière.

»Hij is een tijdje in Afrika geweest, geloof ik, en daarna is hij naar Europa doorgestuurd. Maar hij zat niet in de eerste golf die Normandië moest bevrijden, hij is pas later gekomen. Veel gevechten heeft hij niet meegemaakt, heb ik de indruk, wellicht omdat hij in de radiocommunicatie werkte. Als hij over de Tweede Wereldoorlog sprak, klonk het vooral als een groot avontuur.

»Toen hij in Frankrijk gestationeerd was, kwam hij altijd naar Brussel voor rest and relaxation. Daar heeft hij het in de laatste jaren van zijn leven vaak over gehad. Ik heb nog altijd een foto van hem die gemaakt is in een Brussels hotel. Hij vertelde vaak over die keer dat hij in slaap gevallen was op de tram en moederziel alleen wakker werd in de remise, midden in de nacht. Ik denk eigenlijk dat hij hier vooral heel hard gefeest heeft (lacht).»

HUMO Op het internet staat een foto van sergeant José Escribano Ortiz in Korea: is dat je grootvader?

RIOS «Ja, dat is hij ook. Na de oorlog werden de veteranen op Puerto Rico als helden onthaald. Toen ze een paar maanden later het aanbod kregen om ook in Korea te gaan vechten, moesten de meeste niet lang nadenken. Ze hadden al bij al goeie herinneringen aan Europa, en ze dachten echt dat ze iets nuttigs deden voor de democratie.

»Maar Korea moet de hél zijn geweest in vergelijking met de Tweede Wereldoorlog. Het was een guerrillaoorlog, een beetje vergelijkbaar met Vietnam later. En de Borinqueneers werden daar echt als kanonnenvlees de vuurlinies in gestuurd. Hij heeft nooit willen vertellen over wat hij in Korea allemaal gezien heeft, maar hij heeft er een diep trauma aan overgehouden. Het enige wat hij daarover zei was: 'There were just too many coming out.' De vijand was met te véél.

»Hij was daar erg teleurgesteld over, maar tot de dag van zijn dood heeft hij zichzelf gezien als een soldaat.»

HUMO Werden hispanics, net als zwarten, gediscrimineerd in het Amerikaanse leger?

RIOS «Hij is nooit slecht behandeld of zo, maar het 65ste infanterieregiment was wel een volledig gesegregeerde unit: dat zegt natuurlijk veel. Hij heeft er nooit over geklaagd, ik denk omdat hij er te trots voor was. Hij is trouwens in het leger gebleven tot zijn pensioen, en daarna is hij in Amerika gaan wonen. In Texas: we zijn met de ploeg van 'Verloren land' zijn graf gaan bezoeken. Véél Puerto Ricanen verhuizen naar de VS als ze met pensioen zijn: het is er veiliger, en de voorzieningen zijn beter.»

HUMO Jij bent uitgezwermd naar Europa, je zus naar de VS: is dat zijn invloed?

RIOS «Niet echt, denk ik. Mijn ouders hebben ons wel altijd opgevoed met het idee dat we wég moesten uit Puerto Rico: 't is een heel moeilijke plek om te leven. Maar mijn grootvader vond het eigenlijk niet zo'n goed idee dat ik op m'n zeventiende naar Europa verhuisde. Dat zei mijn grootmoeder toch: hij was bang dat ik hier verloren zou lopen. Wellicht omdat hij hier zelf zo het feestvarken had uitgehangen.»

HUMO Is hij nog in België geweest toen jij hier woonde?

RIOS «Nee. Hij wilde wel, hij had soms nog heimwee naar Brussel. Als ik hem zag, wilde hij ook altijd laten zien dat hij Frans sprak - het klonk niet overtuigend, vond ik, maar voor hem was het Frans. Hij zei ook altijd dat hij Brussel zo mooi vond. Voor ik naar hier kwam, had ik door zijn verhalen het idee dat Brussel een soort Parijs was. Ik vind het nog altijd een mooie stad, hoor, maar er zitten toch wat gaten in. Misschien was het anders voor ze in de jaren zestig al die moderne gebouwen hebben neergepoot.

»Maar hij is hier dus nooit meer geraakt: mijn grootmoeder wilde niet meer met het vliegtuig op reis. Ik denk dat hij na de Tweede Wereldoorlog nog maar één keer in Europa geweest is: ergens in de jaren zeventig zijn ze samen een vrouw gaan opzoeken in Duitsland, een oude vlam van hem. Maar ik geloof dat ze haar nooit gevonden hebben. Wie weet heb ik nog ergens wat neefjes in Duitsland rondlopen: hem kennende zou het me niet verbazen (lacht).»

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234