Vlaamse horror: Jonas Govaerts over 'Welp'

Hij ging in wereldpremière op het prestigieuze Toronto International Film Festival: ‘Welp’, de allereerste horrorfilm van Vlaamse bodem. Jonas Govaerts’ langspeelfilmdebuut sloeg in als een bom: het tijdschrift ‘Variety’ kwam superlatieven te kort; fans van het genre spreken van ‘de horrorprent van het jaar’.

‘Ik was daar in Toronto zo opgelucht,’ zegt Jonas Govaerts. ‘Ik was blij met iedere gil en iedere lach. Op het moment dat die telefoon rinkelt in de boomhut, was er zelfs herkenningsapplaus van mensen die de ringtone herkenden uit de horrorfilm ‘Suspiria’, van mijn held Dario Argento. Hopelijk levert dat deuntje me geen rechtszaak op, want ik heb niet gevraagd of ik het mocht gebruiken (lacht).’

Govaerts glundert. Terecht. ‘Welp’ is een echte slasherfilm met schattige scoutsjongetjes die in reusachtige mensenvallen worden afgemaakt door de bospsychopaat en zijn hulpje, de bosjongen. Griezelig, soms heel geestig, maar vooral prachtig mooi.

Jonas Govaerts «Het moest ook een eerbetoon zijn aan mijn scoutsjeugd. Ik ben welp geweest, én leider. We hebben het scenario ook op voorhand voorgelegd aan Scouts en Gidsen Vlaanderen: ze hebben de film niet geboycot, maar ook niet officieel gesteund. Kennelijk waren ze bang dat het aantal inschrijvingen voor de scouts zou zakken.

»Ik snap het wel. ‘Welp’ volgt niet keurig de trend, zoals de meeste films dat tegenwoordig doen. Ik verlang terug naar de tijd van ‘E.T.’: daarin spraken de kinderen gewoon over ‘penis breath’ – je stinkt naar lul – en zo. De scouts in ‘Welp’ praten ook zo.»

HUMO Was jij als welp ook zo melancholisch als je hoofdpersonage Sam?

Govaerts «Ja. Mijn tweede naam is Samuel, hij heet niet voor niks Sam.

»Sam is een beetje verloren en eenzaam. Zo voelde ik me soms ook. Het was een gevoel dat ik toen niet goed kon plaatsen, een golf van groot verdriet die opeens kon komen opzetten, zonder dat ik wist waar ze vandaan kwam. Dan zonderde ik me af. De wereld was me dan te veel: ik wist niet welke rol ik erin moest spelen, en daar kon ik niet mee om. Op zulke momenten komen je zwarte kanten boven. Ook bij Sam.»

HUMO Dat die welpjes nog zo jong zijn, maakt ‘Welp’ extra zwart.

Govaerts «Mijn Amerikaanse agent was er in eerste instantie tegen dat ze zo jong waren. ‘We kunnen niks met 12-jarigen,’ zei hij: ze moesten minstens 16 zijn, zoals in ‘Scream’ en al die andere jongeren-die-op-zomerkamp-worden-afgemaakt-films, anders kan er geen seks in. Maar ik vind het juist interessant dat die jongetjes nog niet precies weten wat seks is. Die kijken wel in de Playboy en loeren naar hun scoutsleiders Peter (Stef Aerts) en Jasmijn (Evelien Bosmans), maar daar blijft het bij. Ik hou van die spanning: het nog niet allemaal weten, het ontdekken – wat er daardoor allemaal in die 12-jarige hoofdjes omgaat!

»Toen ik zo oud was, had ik een turnleraar: een mislukte atleet en een verschrikkelijke sadist. Hele oudercomité’s hebben geprobeerd om hem buiten te krijgen, maar de man was vastbenoemd. Toen hij weer eens keihard over mijn buik had gelopen, dacht ik ooit – heel bewust: ‘Als ik nu een pistool had, dan schoot ik hem morsdood.’ Je hebt dan nog geen echt moreel besef en weet nog niet genoeg van de wereld om te begrijpen wat voor consequenties dat zou hebben. Dat is voor mij één van de grote thema’s in ‘Welp’.»

HUMO Maar we hadden het over het feit dat horror niet zonder seks kan.

Govaerts «Horror is vaak een metafoor voor seks. De douchescène in ‘Psycho’ is in feite een seksscène. Dat steken met het mes is pure penetratie – de frustratie van die kerel over wat hij niet kan krijgen. Voor mij is dat ook wat er in‘Welp’ gebeurt: een jongen van 12 die nog niet rijp genoeg is voor de daad zélf en het dan maar op een andere manier oplost. Klinkt dat raar? Je kijkt heel ongerust.»

HUMO Ik vraag me gewoon af wat voor 12-jarige jij in godsnaam was.

Govaerts «Weet je, mijn moeder is kinderarts, en een pionier op het gebied van de behandeling van mishandelde kinderen. In het centrum dat zij mee heeft opgericht, kwamen de zwaarste gevallen binnen. Zij moest praten met de kinderen, én met de ouders die hun van alles hadden aangedaan – zwaar seksueel misbruik of geweld. De hele dag zat zij tussen die verhalen, en haar manier om thuis te ontladen, was door aan de keukentafel te vertellen over alles wat ze had meegemaakt. Heel en passant, alsof het allemaal niks was. Dus in mijn kinderogen was seks iets dat met geweld gepaard ging, of toch in ieder geval verschrikkelijk was.

»Mijn fascinatie voor horror is, denk ik, ook begonnen bij mijn moeder. Naar ‘Aliens’, ‘Commando’ of ‘Predator’ keek ik met mijn moeder. Voor haar waren die films een uitlaatklep voor al dat extreme gedrag waar ze overdag mee in aanraking kwam. Ik snap perfect dat je daarna extreme dingen wil zien om alles te neutraliseren.»

HUMO Werd je er zelf ook extreem van?

Govaerts «Ik was wel een pestkop in die tijd. Mijn totem was Fantasierijke Toekan. Toekans hebben een grote bek, hè. Ik was, zeiden ze, niet altijd even lief tegen de andere dieren in het bos.»

Leven met ruis

HUMO Het lijkt opeens de logica zelve dat je toen ook snoeiharde muziek bent beginnen te maken, in bandjes die de voorlopers waren van The Hickey Underworld.

Govaerts «Ja. Je weet dat ik niet meer bij The Hickey Underworld speel? Ik ben om medische redenen moeten stoppen. Vier jaar geleden kreeg ik de ziekte van Ménière, een aandoening aan het binnenoor. Spelen ging echt niet meer: zo veel geluid dat binnenkomt, is te pijnlijk. Heel jammer. Nu, eigenlijk is dat spelen nog het minste – ik was niet de meest getalenteerde muzikant – maar dat ik niet meer naar muziek kan luisteren, daar heb ik het heel moeilijk mee.»

HUMO Hoe ben je erachter gekomen dat je die ziekte had?

Govaerts «Ik was naar een concert van Tim Vanhamel en zijn groep Eat Lions geweest en toen ik buitenkwam, hoorde ik plots alles dubbel. En nee, Joke Schauvliege, dat had niks met de decibels van dat concert te maken. Ménière is echt een ziekte, en helaas eentje waar ze nog maar heel weinig over weten.

»Ik heb na die avond nog drie aanvallen gehad. De ene keer hoorde ik geen bassen meer, en de laatste keer had ik tinnitus en vreselijk veel pijn. Dat heeft een paar weken geduurd, echt de donkerste tijd van mijn leven. Sindsdien gaat het op en neer. Ik weet nu dat het nooit meer goed komt: kinderen, gekletter van bestek – ik word er gek van. Ik heb mijn levensstijl helemaal moeten aanpassen. Je moet dan het geluk hebben dat je een lief hebt dat je begrijpt, dat ermee kan leven dat je soms niet meegaat naar een feest of vroeger naar huis wil. Mijn huidige vriendin heeft mij nooit anders gekend, maar mijn lief van vier jaar geleden heeft mij echt zien aftakelen en had het daar – begrijpelijk – heel moeilijk mee.

»Aan mijn nieuwe vriendin heb ik het meteen verteld. Ze is Iers, en tijdens onze eerste ochtend samen zei ik: ‘Listen, I’ve got a disease.’ Geen handige opener als je net – en niet al te veilig – hebt gevreeën (lacht). Maar ze kende de ziekte. Ze is een fan van singer-songwriter Ryan Adams, en die heeft precies hetzelfde. Ze gaat er heel goed mee om, weet wanneer ze afstand moet houden en snapt dat ik er niks aan heb als zij op mijn slechte dagen mee gaat zitten janken.»

HUMO Heb je nu geen last van de muziek in dit café?

Govaerts «Nee, ik heb een goeie dag vandaag. Op weg hierheen heb ik de muziek weer eens zo hard mogelijk gezet. Even genieten, want morgen kan het weer gedaan zijn. Simpele dingen zoals een dag wél in fel zonlicht kunnen zitten, worden opeens superbelangrijk. Je leert veel meer in het moment te leven. Dus je haalt er ook wel iets uit, uit dat ziek zijn.»

We bestellen nog een glas wijn. Govaerts pakt een boekje en noteert dat.

Govaerts «Ik moet een pain diary bijhouden: opschrijven wat ik doe, eet en drink en hoe ik me daarna voel. Zo krijg je een overzicht van wat helpt en wat niet. En als je je slecht voelt, kun je ook zien: gisteren voelde ik me oké, dus straks zal het ook wel weer beter gaan. Dat dagboek helpt me om er een lijn in te zien.

»Ik slaap ook met een ruisgenerator die het geluid van de zee nabootst, om ’s nachts de ruis van de tinnitus niet te hoeven horen. Ik moet mijn leven nu rond rust bouwen: ik ben niet de meest rustige mens, dus dat is een gevecht. In het begin wou ik echt alles doen om die rust te krijgen. Ik heb zelfs yoga gedaan, maar tussen lenige mensen naar Cyndi Lauper zitten luisteren: daar werd ik alleen maar heel agressief van. ‘True Colors’ is niet mijn mantra geworden. Fucking hell!»

HUMO Onrustig, rock-’n-roll- en horrorfanaat. Vreemd dat je oorspronkelijk van plan was om geschiedenis te gaan studeren.

Govaerts «Mijn vader is historicus, vandaar. Gelukkig kwam begin 1997 ‘Lost Highway’ uit en ontdekte ik opeens: je kunt ook film studeren. Over die keuze is thuis wel wat ruzie geweest. Mijn vader werkte ook voor televisie, maar aan serieuze programma’s (voor de VRT maakte hij ‘Histories’, red.). Filmschool vond hij veel te frivool, ook wel omdat ik er heel frivool over deed en dacht: ‘Dan kan ik lekker veel films gaan zien en later op filmsets rondlopen.’ Dat je ook iemand kon worden die zélf films maakt, besefte ik niet helemaal. Ik heb zes jaar over die opleiding gedaan in plaats van vier, en heb mezelf echt onder mijn gat moeten sjotten: ‘Neem het nu allemaal eens serieus.’ Ik kon geen fatsoenlijk scenario schrijven. Al mijn kortfilms zijn adaptaties van verhalen die ik vond.»

HUMO Zoals je kortfilm ‘Mobius’ een adaptatie is van een verhaal van Richard Christian Matheson, de zoon van Richard Burton Matheson, die onder meer ‘The Incredible Shrinking Man’ en een paar legendarische afleveringen van ‘The Twilight Zone’ schreef.

Govaerts «‘Mobius’ was alweer een noodsprong. Het was het einde van het schooljaar, ik had nog geen idee voor een eindwerk, las dat verhaal en dacht meteen: ‘Dát is het!’ Jammer genoeg had ik geen tijd meer om Mathesons toestemming te vragen. Pas toen ik de film had ingediend, heb ik hem gecontacteerd om te zeggen dat ik een film had gemaakt van zijn verhaal. Matheson, een echte Amerikaanse zakenman, was woest: ‘Dat kun je niet maken! Stuur die film onmiddellijk op, ik heb mijn advocaat al ingelicht.’ Maar om één of andere reden vond hij mijn film tof. Sindsdien houden we contact: hij is een soort mentor geworden.»

Vermogen tot humor

HUMO Eigenlijk ben je een multitalent: je bent filmmaker, muzikant en je kunt goed tekenen.

Govaerts «Ja, maar The Hickey Underworld is veel meer Younes (Faltakh, red.) zijn band. Hij is daar het grote talent, niet ik. En tekenen kan ik net goed genoeg voor het storyboard, maar ik kan bijvoorbeeld geen perspectief tekenen. En scenario’s schrijven is dus ook al niet mijn sterkste punt.»

HUMO Wat dan wel?

Govaerts «Dat ik iedereen kan wijsmaken dat ik iets kan. Waar ik ook goed in ben, is talent om me heen verzamelen en die mensen te vriend houden.»

HUMO Zoals de internationaal bejubelde cameraman Nicolas Karakatsanis, bekend van ‘Rundskop’ en ‘The Drop’.

Govaerts «Met hem zat ik in de klas, we zijn al jaren bevriend. Hij maakte ook de clips voor The Hickey Underworld. Hij is uit Amerika teruggekomen om ‘Welp’ te draaien.»

HUMO En hij heeft daarvoor een groot project afgezegd.

Govaerts «Dat klopt niet helemaal. Hij heeft wel, terwijl we het storyboard van ‘Welp’ aan het doornemen waren, telefoon uit Amerika gekregen. ‘Dat was Michael Mann,’ zei hij toen hij terugkwam (bedenker van ‘Miami Vice’ en regisseur van o.a. ‘Heat’ en ‘Ali’, red.). Maar een deel van de film waarvoor ze hem vroegen, was al gefilmd, hij moest het werk alleen komen afmaken. En dan is Nicolas even ijdel als ik en denkt hij: ‘Foert, als ik er niet mijn eigen ding mee kan doen, interesseert het me niet.’ Ik weet ook wel dat, als Michael Mann had gebeld voor een hele film, Nicolas meteen was vertrokken. Dan had ik mijn film een jaar moeten uitstellen, hoe goed we ook bevriend zijn.»

HUMO Michaël R. Roskam is intussen met Michael Mann aan een HBO-serie begonnen.

Govaerts «Ik ken Michaël niet zo goed, maar hij lijkt me een heel ander mens dan ik, en ook een heel andere filmmaker: veel serieuzer, vooral. Bij mij mag er al eens een flauwe grap vallen. Ik vind ‘Rundskop’ en ‘The Drop’ ijzersterke films, maar het is niet het soort cinema dat ik zelf zou willen – of kunnen – maken.»

HUMO Zou je niet graag serieuzer in het leven staan?

Govaerts «Het vermogen tot humor heeft al veel mensenlevens gered. Het mijne toch in elk geval.

»Ik ben een boek aan het lezen: ‘Reversing Chronic Pain’. Eén hoofdstuk daarin gaat over een kankerpatiënt die een paar uur per dag naar comedy keek en daar echt baat bij had. Bij mij werkt dat ook. Ik kijk ook veel comedy, en al mijn vrienden zijn grappig. Alle niet grappige vrienden ben ik uit de weg aan het gaan. Het leven heeft voor iedereen rottigheid in petto, en lachen helpt. Echt.»

HUMO Stond het altijd als een paal boven water dat jij horror zou gaan maken?

Govaerts «Horror is gewoon leuk. Op Sint-Lukas, mijn filmschool in Brussel, kon je als student na de uren weleens naar een Fassbinder-marathon gaan kijken, of naar één of ander sociaal drama of een arty zwart-witfilm. Dan dacht ik altijd meteen: ‘Nee, fuck that, ik ga thuis lekker naar ‘Evil Dead II’ kijken.’ Geen kwaad woord over Sint-Lukas, hoor, Marc Didden liet evengoed films als ‘Taxi Driver’ zien – fantastisch, en eigenlijk ook pure horror, toch op het einde.

»Over arty gesproken: een film waar ik nu zot van ben is ‘Singapore Sling’, een Griekse zwart-witfilm uit 1990. Een soort ‘Sunset Boulevard’ mocht die door David Lynch gemaakt zijn, over een incestrelatie tussen moeder en dochter, die seks hebben tijdens een lobotomie. Echt, echt fantastisch.»

HUMO Waarom?

Govaerts «Het bedwelmt je gewoon.»

HUMO Je hebt al eens gezegd dat alle nummers van The Hickey Underworld eigenlijk maar één boodschap hebben: ‘Get us out of here.’

Govaerts «Ja, al steek je in alles wat je maakt natuurlijk onbewust ook heel veel van je eigen keiharde werkelijkheid. Maar op school kregen we af en toe dingen te zien van wat ik noem: ‘Miserabelisme van de ergste Waalse soort.’ Zoals ‘La vie de Jésus’. Alles wat de mensen daarin doen is met een brommer rondrijden, alles is uitzichtloos en de Ardennen zijn lelijk. Terwijl: als er nu één medium is waarmee je aan al die ellende kunt ontsnappen, dan is het wel film. Wat de Dardennes maken is fantastisch, maar ik ga soms op de loop voor hun films. Echt, bij die laatste ben ik uit de cinema weggelopen, niet omdat ik ’m slecht vond, maar omdat ik dacht: ‘Ik ken dit, ik woon hier, fuck it, ik wil dat nu niet meemaken. Ik voel me al slecht genoeg.’ Ik ben wel vier keer naar ‘Guardians of the Galaxy’ geweest, omdat daar een pratende boom en een pratende wasbeer in zitten – die samen geen seks hebben by the way, wat ik wel jammer vond.»

HUMO Wat is er zo erg aan de werkelijkheid?

Govaerts «Dat je vrienden erin doodgaan en je ouders, dat je allemaal ziektes kunt krijgen. Er zijn natuurlijk ook mooie dingen, zoals de liefde, maar toch. Niks zaligers dan in je eigen film eindelijk eens alles te laten lopen zoals jij dat wil – hm, dat klinkt een beetje te God-achtig, maar goed. In het leven is alles chaos en het loopt sowieso altijd slecht af. In de film bij mij nu ook. Ik hou wel van een evil ending, maar het laatste beeld van de film kun je op verschillende manieren interpreteren. Er is eventueel toch een sprankeltje hoop.»

Populair bij baardige mannen

HUMO Jouw leven heeft toch een gouden wending genomen? Je vond de vrouw van je leven en woont deeltijds met haar in Londen.

Govaerts «Eerst hadden mijn vriendin en ik een langeafstandsrelatie: zij woonde in Dublin en ik in Antwerpen. Dat lukte anderhalf jaar lang, maar toen moest er iets gebeuren. Londen ligt in het midden en was voor mijn vriendin ook een betere plek: ze is actrice. Omdat de Engelse filmindustrie onder de crisis te lijden heeft, vinden ze het tegenwoordig vaak te duur om acteurs vanuit Ierland naar Londen over te vliegen.»

HUMO Wat vindt zij van je film?

Govaerts «Ze heeft ’m gezien in een vroege fase, zonder ondertitels en special effects, en is toen drie keer in slaap gevallen. Ik was dus blij dat ze erbij was in Toronto, en een zaal van duizend man op alles heeft horen reageren. Toen had ze door: waar Jonas ook mee bezig is, het werkt voor veel mensen – vooral voor wat dikkere, baardige mannen in T-shirts met horroropschrift (lacht).»

HUMO Ik herinner me jou nog uit de tijd dat je, waar je ook kwam, aanbeden werd, en soms wel drie vrouwen aan je lijf had hangen. Ik had je nooit als het samenwonende type gezien.

Govaerts «Toen ik nog een kind was, zag geen meisje me staan. Maar later kreeg ik plots hun onverdeelde aandacht: ik wist niet wat me overkwam. Ik kon mijn schade niet snel genoeg inhalen, zij het zonder écht met die meisjes bezig te zijn. Maar mijn ziekte heeft me empathischer gemaakt. Je beseft ineens: ‘Wie je ook tegenkomt, en wat je ook over die mens denkt, iederéén heeft een kruis te dragen, elk op zijn eigen manier.’

»Ik ben ook onzekerder geworden. Je hoort niet helemaal meer bij de wereld. Op sommige dagen kijk ik naar de wereld en lijkt het alsof iemand die van me heeft afgepakt. Je bent hypergevoelig voor alles, loopt minder recht, voelt je minder mannelijk – maar dat is misschien niet slecht. Het zorgt er in ieder geval voor dat ik meer mededogen heb en dat was nodig. Ik was op mijn 16de veel sarcastischer dan nu. Ik kon echt iedereen afzeiken, wat ik ook deed toen ik voor de TTT-rubriek van Humo werkte. Maar nu ik zelf vier jaar aan een film gewerkt heb, dacht ik – na een extreem negatieve recensie van ‘Welp’: ‘Dat soort mensen zijn er dus ook.’ Misschien was ik vroeger ook zo, maar nu niet meer.»

HUMO En wat nu?

Govaerts «Ik maak nog steeds programa’s voor Acht (‘Super 8’ en ‘Monster’, red.). Voor het nieuwe seizoen van ‘The Captain’s Lounge’, een muziekprogramma, mocht ik van Acht-baas Vincent Loozen zelfs een echte miniatuurset laten bouwen, zoals in ‘The Thunderbirds’, een Britse sciencefictionreeks uit de jaren 60. Heerlijk.»

HUMO Je zei al vaker dat je blij bent dat je voor Acht mag werken. Tijdens gesprekken met grotere zenders voelde je al snel dat je daar moeilijk zou kunnen aarden. Dat doet me denken aan je kortfilm ‘Forever’: daarin wordt een reclamejongen zowat levend gevild.

Govaerts «Ik weet niet of jij veel met dergelijke mensen in aanraking komt, maar ik geloof dat reclamemensen van een andere planeet komen: de planeet Nike of zo.»

HUMO Zou je soms geen betere zakenman willen zijn?

Govaerts «Ach, Nicolas Karakatsanis maakt ook reclamefilms, en hij heeft een tatoeage op zijn arm staan: ‘Don’t sleep.’ Blijf alert. Hou je prioriteiten in het oog, blijf stilstaan bij: ‘Waarom doe ik dit?’ Ondanks zijn roem, kun je hem nog steeds vragen voor een videoclip waar geen budget voor is. Als hij de groep goed vindt, doet hij het. Zo iemand zou ik willen zijn. Het probleem is alleen dat als ik aan een vergadertafel zit en iemand over ‘de wensen van de klant’ en ‘een breed publiek’ begint, dan blokkeer ik. Ik wil maken wat ík wil zien. Daarom bewonder ik Stef Lernous, de artistiek leider van theatergezelschap Abattoir Fermé, zo. Veel mensen haatten hem en wat hij maakte omdat hij altijd zijn goesting deed, maar na vijftien jaar zijn mensen hem net serieus gaan nemen wegens die consequente visie.

»Ik krijg sinds ‘Welp’ opeens aanbiedingen van mensen die vroeger nooit antwoordden op de mails die ik aan hen schreef. Het zijn ‘kansen’ en ze willen me voor waar ik zogezegd goed in ben. Maar, weet je: als je pijn hebt, klinkt iets als ‘een carrière’ opeens zo belachelijk. We zullen wel zien.»

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234