null Beeld

Vlaanderen anno 2055: een politiek kookboek van Jonathan Holslag

Een G1 in plaats van een G1000, zo oogt het boek ‘Vlaanderen 2055’ van Jonathan Holslag. De docent internationale relaties blijft voor één keer dicht bij huis en zet als burger al zijn kennis in om een broodnodige sociaal-economische omslag in ons land te bepleiten.

'Werken in eigen stad: is er een mooier geschenk dat we de volgende generatie kunnen geven?'

HUMO In 2055 ziet u een Vlaanderen dat hoofdzakelijk uit een honderdtal middelgrote steden bestaat. Over welke omvang hebben we het? Lier? Hasselt?

Jonathan Holslag «Een goed stadsformaat, blijkt uit onderzoek, houdt het tussen de 50.000 en de 80.000 inwoners. Dan heb je een stad die groot en veelzijdig genoeg is, maar die de mensen toch nog een gevoel van geborgenheid en samenhorigheid biedt.»

HUMO Die steden zullen in uw prognose omringd zijn door ‘een fabuleus groen achterland’. Dan is er niks minder dan een volksverhuizing nodig: u hebt het over een klein miljoen gebouwen dat er te veel staat op de buiten.

Holslag «Je moet mensen niet meteen onteigenen, met veel drama en tranen tot gevolg, maar op termijn moeten we wel opnieuw open ruimte creëren. Het is economisch niet haalbaar zoals we vandaag de ruimte gebruiken: alle nutsvoorzieningen, zoals rioleringen, kosten de samenleving enorm veel bij verspreide bebouwing. Tegelijk wordt die samenleving erdoor verzwakt: de afstand tussen mensen wordt vergroot.»

HUMO U rukt niet uit met bulldozers, maar met financiële sancties: wie een stadsrijhuis heeft, betaalt bijvoorbeeld 250 euro voor die nutsvoorzieningen, wie een villa in het groen heeft 5.000 euro.

Holslag «Die villabewoner moet die 5.000 euro niet van vandaag op morgen ophoesten, want zijn beslissing is ook het resultaat van foute politieke keuzes in het verleden. Maar wie er in 2055 voor kiest om in het groen te gaan wonen, kiest er ook voor de volle pot te betalen inzake de kosten die dat meebrengt.»

HUMO In 2055 zullen we maar beter, zegt u, in ruime mate onze eigen boontjes kweken. U ziet de voedingssector aangroeien van een aandeel van 3 naar 10 procent. U denkt daarbij aan boerderijen in de stadsrand en u wilt de landbouw zelfs helemaal de stad binnentrekken.

Holslag «Dat is bijzonder realistisch: in Nederland en Oostenrijk duiken al stadsboerderijen op. Mensen willen weer contact met de natuur, met de landbouw. We zullen met een beperkte ruimte méér doen: landbouw koppelen we aan de toeristische waarde van een gebied en we genereren energie door het aanwenden van de biomassa. Ook voor een dichtbevolkte regio als Vlaanderen zijn de mogelijkheden eindeloos.»

undefined

' Sommige politici bespoedigen een clash of civilizations, in plaats van die met een positief toekomstproject te vermijden.'

HUMO Een groentetuin op tien daken van grote bedrijven zou 10 procent van de behoeften in een middelgrote stad kunnen dekken: de amateurtuinier in u is zelf aan het rekenen gegaan?

Holslag «Dat zijn geen berekeningen op de achterkant van een envelop, hoor, daar zijn behoorlijke Excelbestanden aan voorafgegaan (lacht). Alle hippe steden hebben vandaag stadsboomgaarden. Ik was vorige zondag nog bij een imker: het is wonderbaarlijk hoeveel honing een stadsboomgaard kan opleveren, en hoeveel ruimte er dan vrijkomt die nu ingenomen wordt door suikerbietproducenten.»

HUMO Ook voor andere sectoren rekent u op meer eigen productie in stadsateliers, stadsfabrieken zelfs: stelt dat geen ecologische problemen?

Holslag «Waarom zou het? Slecht voor het milieu is wat we vandaag doen: rond onze steden grote betonnen blokken neerzetten en dan een leger Oost-Europese chauffeurs rotzooi vanuit China naar onze supermarkten laten versassen. De stadsateliers van morgen zijn duurzame plekken, die veel materiaal recupereren dat we nu nog als restafval beschouwen. Je moet niet aan 19de-eeuwse toestanden denken: met de huidige technologie kun je de emissies haast tot nul herleiden. Kijk naar Wenen of New York: jonge mensen die het routinebestaan in de kantoren beu zijn, maken er van alles van hoogwaardige kwaliteit, ze genereren een goed inkomen en ze zijn gelukkig met dat werk.

»Als je de enorme transportkosten kunt uitschakelen, maak ik me sterk dat we de meeste dingen zelf kunnen produceren in onze steden tegen dezelfde prijs als we nu betalen voor importproducten. De 50 procent en meer die we nu betalen voor het merk, de verpakking en het transport, gaat dan naar de lokale producent.»

HUMO Eén van de vrolijker vooruitzichten is dan ook: geen files meer in 2055! Maar u stelt wel een drastische beperking van het aantal autokilometers voor, tot het niveau van 1975, en van de vrachtwagenkilometers tot het niveau van 1990.

Holslag «Dat kan geleidelijk, maar we moeten echt van onze asfaltverslaving af. Smog, fijnstof en geluidsoverlast kosten ons nu 1,5 tot 5 miljard euro per jaar. De bonzen van de logistieke wereld goochelen wel met mogelijke efficiëntiewinst, maar hun bedrijfsmodel is corrupt, en op ecologisch vlak een misdadig systeem. De containerschepen in de Antwerpse haven zorgen elke dag voor dezelfde hoeveelheid uitlaatgassen als 500.000 vrachtwagens! Dat model afbouwen is natuurlijk een ramp voor de bedrijven in die sector, maar als de vakbonden van VBO en Unizo voortdurend te horen krijgen: ‘Pas je aan de noden aan, wees niet conservatief!’, mogen de bedrijven dat dan wel zijn?»

HUMO Om de energievoorziening in 2055 minder van het buitenland te doen afhangen, hebt u een verrassende deeloplossing: hout. En ik die dacht dat zelfs een houtkachel thuis ecologisch niet meer verantwoord was.

Holslag «De essentie is dat we door het transport te reduceren veel minder energie zullen verbruiken. Maar door een efficiënter ruimtegebruik zullen we inderdaad ook warmtecentrales aan de rand van de stad nodig hebben, die we bevoorraden met goed beheerd hout uit houtkanten en bossen. Je stoot dan CO2 uit, maar als je ervoor zorgt dat de totale oppervlakte groen toeneemt, heb je een nuleffect. Het hoeft niet allemaal hoogtechnologisch te zijn om te werken.»


Migranten opvangen

HUMO Valt veel van wat u voorstelt, niet als utopische dromerij weg te zetten?

null Beeld

Holslag «Ik beschouw dit niet als een utopie, het bouwt voort op wat mensen verwachten. En ook: de komende decennia kunnen we in Vlaanderen 800.000 banen verliezen door de automatisering, we zullen dus wel moeten nadenken over zinvol werk voor al die mensen.

»Werken in eigen stad: is er een mooier geschenk dat we de volgende generatie kunnen geven? Zal de pendelaar die nu in de BMW van het bedrijf om zeven uur ’s ochtends vertrekt en pas om negen uur ’s avonds thuis is en zijn kinderen nooit ziet, er geen oren naar hebben? Wat wil hij liever dan dat zijn kinderen hun boterham kunnen verdienen met dingen die we belangrijk vinden: ons voedsel, alles wat we in de huiskamer gebruiken? En bovendien wordt onze economie daardoor minder kwetsbaar voor wat er in de rest van de wereld gebeurt.»

HUMO De dominante evolutie is anders: de groei van e-commerce, dumpwinkels, marktdominantie van grote spelers als Google en Apple. Uw voorstellen zullen een geweldige economische tegenmacht ontmoeten.

Holslag «Die economische tegenmacht is maar zo sterk als wij en onze politici zwak zijn. Zolang onze politici geen beeld hebben hoe die gesel van de multinationals en de afhankelijkheid van een bijzonder turbulente economie kan worden teruggedrongen, zonder dat we de internationale vrijhandel kapotmaken, blijven we rondjes draaien. Hoe triest is het dat de voorzitter van de grootste Vlaamse partij zegt dat hij per definitie dumpwinkels, die onze producenten kapotmaken, naar Antwerpen wil halen. Dat is de boel uitverkopen!»

HUMO U hebt het ook over de noodzakelijke economische activering van de hier aanwezige migranten. Die opdracht dreigt nog zwaarder te worden door de huidige vluchtelingencrisis.

Holslag «Niets mag ons tegenhouden om 50 miljoen nieuwe Europeanen een kans te geven. De Europese bevolking zal sowieso krimpen van 500 miljoen naar 450 miljoen, 50 miljoen migranten opvangen kan geen drama zijn. De Amerikanen hebben het in verleden nog veel ambitieuzer aangepakt.

»Het aantal migranten is niet de essentie, maar wel of je een goed gemixte samenleving hebt die kansen voor iedereen kan creëren, die de verscheidenheid aan origine van de burgers weet te compenseren door het nastreven van een gemeenschappelijk doel. Als we er de komende decennia niet in slagen een economisch model naar voren te schuiven dat meer kansen schept, dan kun je er donder op zeggen dat onze samenleving verder zal ontwrichten. In dat geval kan de spanning met de migratie tot afgrijselijke dingen leiden. Daarom vind ik het zo kwalijk dat sommige politici vandaag de vluchtelingencrisis aangrijpen om paniek te zaaien. Zo bespoedigen ze een clash of civilizations, in plaats van die met een positief toekomstproject te vermijden.»


Vlaanderen 2055 verschijnt op 1 oktober bij De Bezige Bij

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234