'Voor ik het vergeet' op Eén

Zowat 130.000 Vlamingen hebben dementie, leerden we aan het begin van dit programma. Eén van die onfortuinlijke mensen is Roos, de grootmoeder van tv-maker Wannes Deleu. Grootmoe, noemt hij haar. Ze lijdt al zeven jaar aan dementie.

In betere tijden bracht grootmoe drie dochters en een zoon groot en was ze ruim 50 jaar getrouwd met grootva, Raf. Geen van allen is dezer dagen nog geregistreerd in de stoffige fichebak die grootmoes geheugen geworden is. Ook haar kleinzoon Wannes kent ze niet meer, al hoopte hij daar nog verandering in te brengen door een maand zijn intrek te nemen in het rusthuis waar ze inmiddels als bijna drie jaar woont. Den Olm heet dat oord, allicht niet per ongeluk. Een olm holt namelijk weleens stilletjes uit langs de binnenkant.

Wannes nam zijn intrek in de noodkamer van Den Olm, op dezelfde gang waar grootmoes kamer zich bevindt. Met goede luim borg hij zijn spullen op in de kast en ging hij een praatje slaan met grootmoe. Of ze wist wie hij was? Nee, geen idee. Wannes, haar kleinzoon. Ach zo. Ja, ja. Wie was hij ook alweer? Of het oké was dat Wannes een tijdje bij haar zou komen wonen? Ja, dat was het zeker. ‘Wij zullen eens samen uitgaan, dan.’ Schuchtere lachjes langs beide kanten.

Hun eerste afspraakje was een lunchdate. In Den Olm hebben de bewoners een vaste plaats aan de tafel. Daar maakte Wannes kennis met de dagelijkse disgenoten van grootmoe, drie dames die André, Louisa en Mimi heten. Terwijl Wannes een moeizaam gesprek met grootmoe had, merkte Mimi op dat ‘ze zich van niet veel meer bewust is’, wat ze even later liever niet meer wilde herhalen. Mimi woonde niet in het rusthuis, zei ze. Ruim drie maanden eerder had ze er haar intrek genomen, maar nog dagelijks maakte Mimi haar koffers. ‘Ik ga naar huis, naar Aalst!’ Haar man overleed drie jaar geleden, vertrouwde ze Wannes later toe. Op het doodsprentje van die echtgenoot las Wannes ‘1999’.

In de gang liep Wannes ook Lea tegen het lijf. Haar naam stond op een bordje naast de deur. ‘Lea Van Dromme staat hier.’ Of ze die kende, wilde Wannes weten. Lichte verbazing: ‘Dat ben ik, begot!’ Lea was de trotse bezitster van een fotoalbum vol herinneringen in zwart-wit. Die compenseerden nog enigszins het grijs dat zich langzaam maar zeker meester maakte van haar hoofd. Lea’s zoon Frank kwam op bezoek. Hoewel hij aanvankelijk flink had geworsteld met schroom en schaamte over de ziekte van zijn moeder, berustte hij er nu in. ‘Aanvaard het gewoon, want ertegen vechten is toch zinloos.’ Franks moeder was blij met zijn bezoek. ‘Hij is een toffe gast, hè,’ glimlachte ze.

Zoals muziek diepe groeven in vinyl trekt, doet ze dat blijkbaar ook in ons geheugen. Tijdens de zangstonde in Den Olm zong Roos met overtuiging evergreens mee als ‘Daar bij die molen’ en ‘Daar was laatst een meisje loos’. Ze kende de tekst nog woord voor woord. Wonderlijk. Wie die krullenbol was die haar erheen had gebracht, bleef evenwel een groot mysterie.

In aflevering twee vierden de bewoners van Den Olm kerst met hun familie. De vier kinderen van Roos waren er allemaal. Het rusthuispersoneel had alles uit de kast gehaald om de zaal feestelijk aan te kleden, er was aperitief, een driegangenmenu met kroketten en iedereen stak met goede moed de benen onder de tafel, maar opperbest kon je de stemming moeilijk noemen. ‘Went dat eigenlijk, dat je eigen ma je naam niet meer kent?’ wilde Wannes weten. ‘Nee. Nooit.’ Het werd het zijn oom Pieter te machtig, en diens zussen konden ook maar met erg veel moeite hun tranen in bedwang houden. Wij hielden het zelf ternauwernood droog. Wat is dementie toch een akelig beest.

In weerwil van wat Lea’s zoon Frank hem eerder had gezegd, trachtte Wannes alsnog het geheugen van grootmoe wat af te stoffen. Een bezoek aan het graf van haar man bracht geen herinneringen naar boven. Hij zocht daarna opnieuw zijn heil in de muziek, want dat leek eerder al toch enig effect te hebben. Wannes speelde ‘L’important c’est la rose’ van Gilbert Bécaud voor Roos, een lied dat haar man Raf altijd voor haar had gespeeld. Heel even leek het alsof er zich in het hoofd van grootmoe daadwerkelijk iets als een herinnering afspeelde. En zelfs als dat maar schijn was, dan nog genoot ze zichtbaar van het plaatje dat die olijke vrolijkerd naast haar had opgelegd.

‘Ze is niet meer de grootmoe die ik ken, of die ik het liefste onthoud,’ had Wannes al in de eerste aflevering gezegd. Dementie is een ziekte die iedereen die ermee te maken krijgt midscheeps treft, en verweer heb je er niet tegen. Alleen het taboe dat er nog steeds op rust opheffen kan enig soelaas brengen. Dat had gekund in het prachtprogramma van Philippe Geubels, maar Wannes Deleu verlegt met ‘Voor ik het vergeet’ ook al een flinke steen in de rivier.

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234