'Vooral hipsters vinden hipsters heel vervelend.' Cultuursociologe Janna Michael spot vreemde vogels

Hipsters – de vreemde vogels met trendy baarden en te grote brillen die zich vooral in koffiebars ophouden – lijken alomtegenwoordig, maar volgens cultuursociologe Janna Michael (31), die aan de Erasmus Universiteit Rotterdam onderzoek doet naar trends en trendgevoeligheid, is het net heel moeilijk om de ware hipster in het wild te spotten: ‘Ze willen vooral heel erg laten zien dat ze géén hipster zijn.’

‘De hipster bestaat vooral als een stereotype in ons hoofd. We zeggen ‘hipster’ als we naar een bepaalde esthetiek en uiterlijke kenmerken willen verwijzen,’ zegt Janna Michael, ’s werelds eerste hipsteroloog.

HUMO Hoe herkennen we een hipster?

janna Michael «Dat is een moeilijke vraag. Niet iedereen die met een fixiefiets rijdt, van goede koffie houdt, zelf bier brouwt en een gekke snor heeft, is een hipster. De kenmerken van een ware hipster veranderen constant. Hij is altijd op zoek naar iets nieuws. Dat is ook logisch: hipsters zijn het product van een individualistische cultuur, dus het is heel normaal dat ze iets zoeken dat specifiek bij hen past. Zelfs wanneer ze naar een superpopulair, volks tv-programma kijken, doen ze dat naar eigen zeggen om een ándere reden dan al die andere mensen. Hipsters bekijken het op een ironische manier.»

HUMO Is de échte ironie niet dat hipsters zichzelf willen zijn en vervolgens toch sterk op elkaar lijken met hun baardjes, brillen en houthakkershemden.

Michael «Precies. Als je naar de zolder van je grootouders trekt om oude kleren te vinden, dan is dat heel uniek en individueel. Maar als we dat in groten getale gaan doen, kom je bij een vergelijkbare stijl uit. Toch is er wel degelijk diversiteit onder de hipsters. Ze lijken op elkaar wanneer je ze vergelijkt met niet-hipsters, maar onderling zien ze er anders uit, omdat ze niet graag precies hetzelfde zijn als hun vrienden. Ze willen vooral heel erg laten zien dat ze géén hipster zijn.»

HUMO Hipsters willen zelf geen hipsters zijn?

Michael «Nou, sommigen noemen zichzelf misschien wel zo, maar dan bedoelen ze dat ironisch. De meesten willen geen hipster zijn, maar er wél cool en edgy uitzien.»

HUMO Toch zijn er demografische overeenkomsten: ze wonen in de grote stad en hebben een creatief beroep.

Michael «Ja, dat zijn randvoorwaarden, waardoor je je het kunt veroorloven om er een beetje anders uit te zien. Als je in een provinciestadje op een saai kantoor werkt, kun je niet komen aanzetten met tatoeages, piercings of gekke vintage kleren. Als je in de creatieve sector werkt, verwacht men net dat je zelf ook artistiek overkomt, duidelijk afwijkt van de massa.»

HUMO Maar nu is de hipster toch een onderdeel van de mainstream cultuur geworden?

Michael «Dat klopt. Bij Zara en H&M kun je jezelf de hipsterstijl aanmeten. Daarom is het ook minder speciaal geworden. Maar de ware hipster blijft toch altijd op zoek naar unieke accenten. Je kunt hem herkennen doordat hij er nóg vreemder uitziet dan de mensen die wij als een hipster beschouwen. De ware hipster vindt iets mooi vóór iedereen dat vindt. En die draagt allang geen houthakkershemd of een volle baard meer. Een echte hipster is allang op weg naar iets anders.»

HUMO Zoals in de bekende internetfilmpjes en -tekeningen van de verdrietige hipster die zojuist zijn favoriete band op de radio heeft gehoord...

Michael «Dat is de ergste nachtmerrie van een hipster, want dan kan hij die muziek natuurlijk niet meer waarderen en moet hij op zoek naar een nog niet ontdekte band.»

HUMO Hipsters worden vaak bespot. Hoe komt het dat ze zo impopulair zijn?

Michael «Daar zijn meerdere redenen voor. Er zit een zeker ongemak in hun hang naar authenticiteit en trendiness. Als je je ware zelf bent, dan kún je niet altijd zo hip zijn. Iemand zei tijdens een interview voor mijn studie dat hipsters zoveel aandacht aan hun uiterlijk besteden, opdat het lijkt alsof ze er géén aandacht aan hebben besteed. Hoe authentiek is dat dan? Ze doen alsof ze cool zijn, maar dat is precies wat mensen vervelend vinden. Hipsters zouden ook geen eigen, unieke smaak hebben, want daarvoor lijken ze te veel op elkaar. En als je smaak voortdurend verandert, als je altijd maar op zoek bent naar iets nieuws, kun je je afvragen of je überhaupt wel smaak hebt. Vooral hipsters vinden hipsters heel vervelend, denk ik.»

HUMO Gebeurt het wel vaker dat de voorlopers in de samenleving negatief worden bejegend?

Michael «Jazeker, ze worden vaak afgewezen. Mensen vinden hun muziek maar niets, ze vinden hun kledingstijl raar, hun moraal is anders. Toch zie je vaak elementen uit zo’n subcultuur doordringen naar een grotere groep. We zagen dat ook al bij de hippies en de hiphoppers.»

HUMO Hoe is de hipster kunnen ontstaan?

Michael «De ouderwetse subculturen zijn aan het oplossen. Jongeren zijn opgegroeid met het idee dat ze kunnen zijn wie ze willen zijn en dat de wereld voor hen openligt. Juist daarom willen jongeren zich niet langer beperken tot een bepaalde subcultuur met één specifieke stijl. Punk, gothic: ze vinden het ééndimensionaal, omdat ze zich zoveel méér voelen dan een onderdeel van één zo’n cultuur. Ze willen zich niet in een hokje laten stoppen, vandaar de zoektocht naar authenticiteit, hun ware ik.

»Het is heel interessant om te zien hoe zo’n culturele elite zich wil onderscheiden van de massa, hoe ze duidelijk willen laten zien dat ze anders zijn. We denken dat smaak en voorkeuren op het gebied van muziek of mode heel persoonlijk zijn, maar vaak laten we er vooral mee zien tot welke groep we willen behoren. Terwijl het lijkt alsof zo’n nieuw type maatschappelijke categorieën doorkruist en tradities doorbreekt, houdt ze die juist in stand.»

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234