Theranos-oprichtster Elizabeth Holmes wacht voor haar proces in de rechtbank in San Jose, California. Beeld Getty Images
Theranos-oprichtster Elizabeth Holmes wacht voor haar proces in de rechtbank in San Jose, California.Beeld Getty Images

Bad Blood

‘Vrouwelijke Steve Jobs’ vergaarde fortuin met revolutionaire, maar onbestaande bloedtest. Kan ze nu ook de rechtbank misleiden?

Een van de strafste fraudezaken ooit gaat van start in de Verenigde Staten. Elizabeth Holmes misleidde investeerders, politici en media met haar techstart-up Theranos. Het rolmodel viel keihard door de mand. Niet haar schuld, zei ze. Wat vindt de rechter?

Elizabeth Holmes kan zich op haar 37ste tot een van de meer beruchte figuren in de geschiedenis van Silicon Valley kronen. De in ongenade gevallen onderneemster verdedigt zich de komende weken tegen beschuldigingen van samenzwering en fraude. Ze is de architecte van Theranos, een ooit veelbelovende start-up in de gezondheidszorg en een zogezegd revolutionaire uitvinding voor bloedonderzoek.

De Edison, een toestel dat Holmes bedacht toen ze nog studeerde, zou aan één druppel bloed genoeg hebben om zeventig verschillende medische tests uit te voeren, waaronder diabetes, kanker en verhoogd cholesterol. Dat klonk als muziek in de oren voor mensen bij wie het angstzweet uitbreekt als ze aan een injectienaald denken. Maar vooral: haar uitvinding zou een jaarlijkse besparing betekenen van ruim 200 miljard dollar (zowat 175 miljard euro) voor de Amerikaanse gezondheidszorg.

Alleen, de technologie van Theranos werkte niet. Dat weerhield het bedrijf er niet van te blijven doen alsof, en zo dik 600 miljoen dollar bij goedgelovige geldschieters op te halen. De openbaar aanklagers stellen dat Holmes en Theranos logen tegen investeerders, artsen en patiënten. In 2016 ging het bedrijf failliet, nadat de financiële toezichthouders het de wacht aangezegd hadden.

Proces

Vandaag gaat het proces van start met de aanstelling en selectie van de juryleden. De openingspleidooien beginnen op 8 september. Plaats van het gebeuren is de federale rechtbank in San Jose, Californië. De thuisbasis van de start-upscene die met Theranos haar meest verderfelijke en opportunistische gezicht liet zien. Het proces is meerdere keren vertraagd door de Covid-19-pandemie en door de geboorte van Holmes’ kind, op 10 juli van dit jaar. Als ze schuldig wordt bevonden, hangt haar een gevangenisstraf van twintig jaar boven het hoofd.

Elizabeth Holmes pleit onschuldig, leren de rechtbankdocumenten die de Amerikaanse publieke omroep NPR inkeek. Ze is van plan als verdediging aan te voeren dat ze emotioneel en seksueel mishandeld werd en daardoor niet volledig toerekeningsvatbaar was. Haar voormalige vriend en medebestuurder Ramesh ‘Sunny’ Balwani zou de echte schuldige zijn. Aan de jury om uit te maken of dit weer een van haar gewiekste leugens is. Want haar loopbaan lijkt daarvan doorspekt.

Holmes in 2015, toen ze nog een rijzende ster was. Beeld NBCU Photo Bank via Getty Images
Holmes in 2015, toen ze nog een rijzende ster was.Beeld NBCU Photo Bank via Getty Images

In 2003 stopte Holmes op 19-jarige leeftijd haar studies aan Stanford University om Theranos op te richten. Het doel: de bloedtestindustrie overhoop halen met haar revolutionaire uitvinding. Het bedrijf zei dat het een gepatenteerde technologie voor bloedtests aan het ontwikkelen was. Die had een kleinere hoeveelheid bloed nodig dan bij een conventionele intraveneuze afname, waarbij snel een of meerdere buisjes worden afgetapt. De uitslag van de test zou ook sneller gaan dan de traditionele tests die naar een laboratorium werden gestuurd. Haar wetenschappelijke doorbraak klonk niet alleen te mooi om waar te zijn. Dat was het ook.

Grote namen

Ze wist de vooraanstaande Stanford-hoogleraar Channing Robertson te overtuigen om toe te treden tot het bestuur van Theranos. Zijn naam had Holmes nodig om in enkele maanden de eerste 6 miljoen dollar binnen te halen bij investeerders. Zo slaagde ze er ook in om hoog aangeschreven heren zoals Henry Kissinger, ex-minister van Buitenlandse Zaken voor de VS, en George Schulz, Amerikaans ex-minister van Financiën, te overtuigen om een rol op te nemen in haar raad van bestuur.

De twee politici kenden niks van wetenschap of gezondheidszorg, en dat was precies de bedoeling. Hun namen resoneerden bij investeerders als betrouwbaar. Ook mediamagnaat Rupert Murdoch en Larry Ellison van Oracle en de familie achter Walmart slikten haar verhaal. Honderden miljoenen aan durfkapitaal wist Theranos op te halen. Op zijn top werd de startup gewaardeerd op liefst 20 miljard dollar (zo’n 17 miljard euro).

Elizabeth Holmes, die de helft van de aandelen in bezit had, was op slag de jongste selfmade miljardair. Ze werd de lieveling van de zakenbladen, want vrouw én rolmodel. Ze lette zelf ook erg goed op om dat beeld te versterken. Ze droeg steevast hooggesloten topjes of rolkraagtruien, waarmee ze het beeld van die andere disruptieve held, Steve Jobs, oproepend. Toenmalig vicepresident Joe Biden toonde zich zwaar onder de indruk toen hij in het voorjaar van 2015 een rondleiding kreeg in ‘het lab van de toekomst’ van Theranos.

Zo wild de beleggers waren, zo sceptisch echte wetenschappers als Phyllis Gardner. De professor geneeskunde aan Stanford en lid van de Harvard Medical School Board of Fellows was altijd al kritisch voor de claims van Holmes. Maar ze werd nauwelijks gehoord.

Voor Holmes veranderde het sprookje in een nachtmerrie toen The Wall Street Journal zich in 2015 vastbeet in Theranos. Na maanden onderzoek kwam journalist John Carreyrou erachter dat de testresultaten vervalst waren. De Edison werkte niet. Joe Biden had een fabriek gezien waarvan de verf nog niet eens droog was en de apparatuur niet was aangesloten.

In zijn boek Bad Blood schetst Carreyrou een beeld van een onderneemster die ijs door haar aderen heeft stromen om de leugens en manipulaties op te houden. Hoe dat eruitziet? Wel, het boek wordt verfilmd, naar verluidt met Jennifer Lawrence in de rol van Holmes.

(DM)

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234