null Beeld

VRT-correspondente Lia van Bekhoven over de brexit: 'Mijn vrienden die voor de brexit hebben gestemd, wil ik niet meer zien'

VRT-correspondente Lia van Bekhoven zit na de brexit bijna door haar voorraad Shakespeare-metaforen heen. Met open mond kijkt ze naar de Britse politiek, waar gewezen boezemvrienden elkaar zonder verpinken dolken in de rug steken.

'Het is maar de vraag of Boris Johnson ooit echt achter de brexit heeft gestaan. Hij heeft het referendum schaamteloos misbruikt om zijn persoonlijke ambities te realiseren'

Richmond, terminus van de groene District Line. Er zijn in Londen ergere plekken om te wonen dan deze rijke buitenwijk. Het is hier heerlijk joggen langs de Thames, zegt VRT-correspondente Lia van Bekhoven (63), die maar één nadeel ziet: voor televisiestand-ups is ze telkens een uur met de metro op weg naar het centrum. Kijkers krijgen hun duiding nu eenmaal graag met een herkenbaar icoon op de achtergrond geserveerd, zoals het Britse parlement of Buckingham Palace.

Gelukkig moet Van Bekhoven het vooral van radiowerk hebben, want een kleine week na het brexitreferendum valt er één en ander te duiden in het perfide Albion. Tijdens het gesprek zal ze haar Twitter-feed geen moment uit het oog verliezen. En jawel, het wordt alweer een bewogen dag vol politieke naschokken: Boris Johnson, boegbeeld van het ‘Leave’-kamp, gedoodverfd opvolger van David Cameron, zal zich toch geen kandidaat stellen voor het conservatieve partijleiderschap en de bijbehorende portefeuille van prime minister. Haar mond valt open, maar ze herstelt zich snel: vijf minuten krijgt ze om zich voor te bereiden, dan moet ze live op de Nederlandse radio tekst en uitleg geven bij de zoveelste plotwending in het drama.

‘Het zijn fantastische tijden voor journalisten,’ zegt een glunderende Van Bekhoven als ze na gedane arbeid terugkeert. ‘Ik woon hier al 35 jaar, ik heb heel veel meegemaakt. De mijnstakingen onder Thatcher, de verkiezing van Tony Blair, de dood van lady Di, de aanslagen in de metro. Belangrijke en schokkende gebeurtenissen, maar wat we nu meemaken, slaat werkelijk alles.’

Lia van Bekhoven «De gevolgen van de brexit zijn zo veelomvattend en diepgaand, dat ik niet weet waar te beginnen. It’s all up in the air, hoor je hier voortdurend. Zo is het maar net: alle zekerheden zijn verdwenen, wat gisteren nog pure sciencefiction leek, zou morgen zomaar werkelijkheid kunnen worden. Een economische recessie, sociale onlusten, Schotse onafhankelijkheid, nieuwe onrusten in Noord-Ierland, je kunt niks meer uitsluiten. Zelfs niet dat de brexit helemaal nooit zal plaatsvinden.»

HUMO Had je het zelf zien aankomen?

Van Bekhoven «Eerlijk? Ik had vijftig pond ingezet op ‘Remain’. Natuurlijk wist ik dat het spannend zou worden: peilingen mogen dan vaak onbetrouwbaar zijn, de voorbije weken wees alles op een nek-aan-nekrace. Toch had ik er die donderdag goede hoop op. De financiële markten piekten ’s middags, een blijk van vertrouwen in een goede afloop. Nu ken ik weinig van financiële markten, maar ik stelde hetzelfde optimisme vast in mijn omgeving. Op de metro zag ik alleen reizigers met ‘I’m in’-badges. Oké, het was algemeen bekend dat ‘Remain’ het met ruime voorsprong zou halen in Londen, met zijn diverse bevolking en open cultuur. Maar het was wel nieuw dat mensen hun voorkeur openlijk etaleerden, ook al een teken dat ze zich zeker van de overwinning voelden. Ik ben die dag vroeg gaan slapen, met de wekker op vier uur ’s ochtends. ‘Holy shit,’ dacht ik bij het opstaan, ‘dit kan niet waar zijn.’ Ik was enorm geschokt, maar tegelijkertijd ook opgewonden. ‘Hier wordt geschiedenis geschreven,’ besefte ik meteen.»

undefined

'Rupert Murdoch heeft het ooit gezegd: in Downing Street wordt er naar mij geluisterd, in Brussel niet.'

HUMO Hoe zwaar is de schok in deze pro-Europese buurt aangekomen?

Van Bekhoven «Als een mokerslag. Ik heb de voorbije dagen heel wat tranen zien vloeien, van verdriet maar vooral van woede. Engelsen staan bekend om hun humor, ze lachen met alles en iedereen en nemen zichzelf nooit ernstig. Het is hun tweede natuur, maar dit keer zie ik niemand lachen. In mijn omgeving hoor ik overal dezelfde verhalen: mensen pluizen hun stamboom uit in de hoop er een continentaal ankerpunt te vinden. Een Franse grootvader, een Duitse oma, het maakt niet uit wie of wat, als het maar uitzicht op een Europees paspoort biedt. Bij de Ierse ambassade zitten ze met de handen in het haar, ze kunnen de stroom aanvragen niet volgen.»


Parfum van xenofobie

HUMO Waar doet het pijn?

Van Bekhoven «Er loopt een diepe kloof door dit land. Tussen de stad en het platteland, tussen hoogopgeleiden en laaggeschoolden, en niet in de laatste plaats tussen de verschillende generaties. Jongeren zijn terecht woedend op ouderen die massaal voor de brexit hebben gestemd en daardoor hun toekomst hebben gehypothekeerd. Ook mijn twee zonen zijn daar razend over. Hun hele vriendenkring is internationaal, allemaal jonge mensen die hun Europese identiteit als vanzelfsprekend beschouwen. Gelukkig zijn ze allebei al afgestudeerd, maar wat met de 16-jarigen die ervan dromen om in Europa te gaan studeren? Mijn jongste zoon heeft in Southampton gestudeerd, aan een universiteit die een groot deel van haar werkingsmiddelen uit Europese subsidies put. Wat moet er van zo’n instelling worden? Europa zal niet meer betalen, het wordt ieder voor zich als er brexitonderhandelingen komen. De Britse schatkist? Vergeet het maar, alle economen voorspellen dat dit avontuur in een recessie uitmondt.

undefined

null Beeld

undefined

'Cameron heeft roekeloos gegokt.'

»Het is hier onder jongeren intussen een populaire hashtag geworden: ‘#Ik zal op de bus of metro niet meer opstaan om mijn plaats aan een bejaarde af te staan’. Grappig, maar minder grappig is dat de brexit gezinnen verdeelt en vriendschappen om zeep helpt. Er zijn kinderen die hun eigen ouders niet meer willen aankijken omwille van hun stemgedrag. Die polarisatie is één van de akeligste gevolgen van het referendum. Ik voel dat ook bij mezelf.»

HUMO Hoezo?

Van Bekhoven «De grote meerderheid van mijn vrienden heeft ‘Remain’ gestemd, maar enkelen hebben toch voor de brexit gekozen. Sorry, maar die wil ik voorlopig niet meer zien. Vorig weekend is de dochter van een goede vriendin getrouwd. Ze wonen zelf in Londen en zijn tegen de brexit, maar de bruidegom komt uit een ‘Leave’-familie op het platteland. Mijn vriendin heeft zich suf gepiekerd over de tafelschikking om beide kampen uit elkaar te houden, maar toch was de sfeer om te snijden. Het heeft weinig gescheeld of ze waren elkaar in de haren gevlogen.»

HUMO En dat alles omdat David Cameron vorig jaar in volle kiescampagne besloot zijn oude belofte van een bindend EU-referendum hard te maken. Hoe zal de geschiedenis over hem oordelen?

Van Bekhoven «Heel streng: hij zal worden onthouden als de man die het VK uit de Europese Unie heeft geknikkerd en Engeland in een ongeziene chaos heeft gestort. In het beste geval krijgt hij er nog een positieve voetnoot bij: de premier die het homohuwelijk heeft doorgedrukt. Daar is hij trots op, hij heeft er in zijn ontslagrede zelfs uitdrukkelijk naar verwezen. Cameron heeft roekeloos gegokt. Hij hoopte dankzij het referendum eens en voorgoed komaf te maken met de energieverslindende discussies over Europa binnen zijn partij. In een klap zou hij ook de UKIP de wind uit de zeilen halen. Cameron vreesde immers dat zijn eigen eurosceptische vleugel weleens zou kunnen overlopen naar de partij van Farage, die tenslotte de Europese verkiezingen had gewonnen. Hij heeft geen seconde gedacht dat het weleens fout zou kunnen lopen. Ongelooflijk, want dit komt heus niet uit de lucht gevallen.»

undefined

null Beeld

undefined

'Het deksel is van de beerput.'

HUMO Welke tekenen aan de wand had hij moeten zien?

Van Bekhoven «Het referendum ging over alles, behalve over Europa. Dat was perfect voorspelbaar in een land waar de ongelijkheid steeds groteskere vormen aanneemt. Een land waar de voorbije jaren zo hardvochtig werd bespaard dat meer dan een miljoen mensen wekelijks op voedselbanken overleeft. Een land ook met een politiek systeem dat het perfect mogelijk maakt om dat soort problemen straal te negeren. Waarom malen om de onderklasse van de samenleving als je nog altijd de vijfde economie van de wereld bent? Met dank aan de City, die op alle mogelijke manieren wordt gepamperd om de rijken nog rijker te maken. Groot-Brittannië ziet zichzelf als de uitvinder van de parlementaire democratie. Terecht, maar intussen slaat van dat Britse parlement wel een muffe graflucht af. Door het first-past-the-post-kiesstelsel worden de meeste uitgebrachte stemmen niet eens meegeteld.»

HUMO Betreurenswaardig, maar wat zegt dat over Camerons roekeloze referendum?

Van Bekhoven «Dat een referendum in zo’n context een politieke atoombom wordt. Miljoenen gefrustreerde Britten hebben hun kans gegrepen om het establishment een schop te verkopen. Aan verkiezingen deden ze al lang niet meer mee. Waarom zouden ze, hun stem telde toch niet mee. Maar dit keer zouden ze zich wel laten gelden. Eigenlijk was de brexitstem een wanhoopskreet, de losers van de desindustrialisering en globalisering die tegen hun uitzichtloze situatie protesteerden. Dat ze daarmee Groot-Brittannië uit de EU stemden, ach ja, dat was eerder bijkomstig. De waarheid is dat niemand hier wakker lag van Europa. In de aanloop naar de verkiezingen van 2015 hebben ze dat gepeild: het Europees lidmaatschap stond niet eens in de top zes van politieke prioriteiten.»

HUMO Waar ligt de Brit wél wakker van?

Van Bekhoven «Migratie is een hot issue. Altijd geweest, sinds Tony Blair de deur heeft opengezet en er in korte tijd meer dan een miljoen Oost-Europeanen naar het VK zijn gekomen. Zonder dat daarbij werd nagedacht over de huisvesting of integratie. Typisch helaas, want vooruitzien en plannen zijn geen Britse specialiteiten. Het tragische van de zaak is dat diegenen die voor de brexit hebben gestemd, ook diegenen zijn die er de meeste nadelen van zullen ondervinden. Als er straks een recessie van komt, zullen het hun slechtbetaalde banen zijn die als eerste worden geschrapt, en hun uitkeringen die worden gekort. In dat geval dreigt het doemscenario waarin migranten door extreemrechtse populisten als zondebokken worden gebruikt. Nu al hangt er een parfum van xenofobie in de lucht.»

undefined

null Beeld

'Het is 'House of Cards', maar dan echt.'

HUMO Sinds het referendum regent het incidenten waarbij zowel Oost-Europeanen als gekleurde Britten worden geviseerd. Worden die door de media uitvergroot of is er echt iets loos?

Van Bekhoven «Ik vrees dat het deksel van de beerput is gevlogen. Racisme is er altijd geweest, maar in het brexitklimaat voelen sommigen zich gesterkt om zonder zich te schamen op de bus ‘rot op’ te roepen tegen migranten. Ik bespeur bij mezelf al een vorm van censuur: als ik buiten Londen kom, aarzel ik om hardop Nederlands te praten. Niet dat er iets naars zou gebeuren, maar onbewust heb ik het gevoel dat ik met de nek word aangekeken vanwege mijn buitenlandse accent. Het is veelzeggend dat de Londense burgemeester op Twitter heeft benadrukt dat de Europeanen en andere buitenlanders hier welkom blijven. Het magazine Time Out heeft trouwens hetzelfde gedaan in een open brief.

»Beschaving is maar een laagje vernis, en dat laagje begint nu af te bladderen. Toen ik hier in 1979 ben aanbeland, was Londen een grauwe, mistroostige stad met veel kaalslag en vervallen industriegebouwen. Emigratie was toen al een nijpend probleem: er was een dramatische stadsvlucht. Racisme werd openlijk beleden, het was niet eens zo lang geleden dat voor de ramen van de huizen bordjes hingen met: ‘Kamers te huur, geen Ieren, honden en zwarten’ – in die volgorde. Ik heb de stad daarna zien evolueren naar een open, diverse, bruisende stad, precies dankzij de migratie. Ik weet dat de geschiedenis zich nooit echt herhaalt, maar ik heb de voorbije dagen vaak aan die grijze jaren 80 moeten denken. Engeland lijkt wel ten prooi aan een regressie.»


Blij met een amputatie

HUMO Er wordt vaak naar de Britse pers gewezen als een beslissende factor in de brexit. Terecht?

Van Bekhoven «Absoluut. Groot-Brittannië heeft fantastische kranten en magazines, zoals The Guardian, The Independent, The Financial Times en The Economist, maar die titels bereiken slechts een fractie van de bevolking. Het probleem ligt bij tabloids zoals The Sun en de Daily Mail, die de nieuwsagenda van de rest van de pers én de politiek bepalen. En zolang de politici ervan overtuigd zijn dat ze zonder steun van de tabloids geen verkiezingen kunnen winnen, verandert er niets.

»Die tabloids doen niet aan journalistiek, het zijn propagandamachines die schaamteloos feiten verdraaien en leugens verkopen. Hun haatcampagne tegen Europa is geen toeval, als je bedenkt dat ze eigendom zijn van een drietal miljardairs met een eigen agenda. Het ontmantelen van de BBC is één van hun obsessies, want die tycoons hebben zelf grote belangen in concurrerende privézenders. Ook daarom moet Groot-Brittannië uit de EU. Rupert Murdoch heeft het ooit gezegd: in Downing Street wordt er naar mij geluisterd, in Brussel niet.»

HUMO Heeft de BBC, toch de bakermat van de kwaliteitsjournalistiek, geen tegengas gegeven?

Van Bekhoven «Nee, de BBC heeft zich in deze campagne, onder druk van een overheid die dreigt te knippen in haar begroting, heel laf opgesteld. Tijdens debatten mochten experten komen uitleggen dat de brexit gelijkstond aan economische zelfmoord. Daarover bestond grote eensgezindheid: het IMF, de OESO, de Bank of England, de London School of Economics... Alle gezaghebbende instanties hebben voor de desastreuze gevolgen gewaarschuwd. Maar wat deed de BBC? Na iedere expert lieten ze een tegenstem horen, een brexiteer die zonder argumenten mocht komen vertellen dat het allemaal bangmakerij was. Met evenwichtige duiding heeft dat niks te maken, tenzij je van oordeel bent dat wetenschappelijke expertise en zuivere toogpraat even relevant zijn.»

undefined

'De BBC heeft zich heel laf opgesteld. Na iedere expert lieten ze een brexiteer opdraven die zonder argumenten mocht komen vertellen dat het allemaal bangmakerij was'

HUMO Intussen werd het grote gelijk van de experts al bewezen: de pond is naar een bodemkoers gezakt, investeerders bergen hun plannen op en de City bereidt zich voor op een exodus naar het verfoeide continent. Wat zeggen de brexiteers daarvan?

Van Bekhoven «Complete denial. De rampzalige berichten worden genegeerd, of afgedaan als gezeur van verzuurde eurofielen die hun verlies niet kunnen verteren. Weet je, de hele brexit baadt in een ondraaglijke lichtzinnigheid. Ik moet aan een cartoon denken waarin een Brit een Europeaan de hand schudt. Na de handshake staat de verbouwereerde Europeaan met een afgerukte arm in zijn hand, terwijl je achter hem de eenarmige Brit juichend ziet wegrennen met de Union Jack in zijn ene hand. Dat vat het zowat samen: de brexiteers zijn dolblij met wat in feite een pijnlijke amputatie is.

»En over lichtzinnigheid gesproken: het is toch ongelooflijk dat niemand een draaiboek heeft klaarliggen voor de brexit? Oké, David Cameron had dit resultaat niet gewenst en niet verwacht. Maar dat doet niks af aan zijn plicht to hope for the best and prepare for the worst. En nog frappanter is dat zelfs het ‘Leave’-kamp helemaal geen uitgewerkt exitscenario heeft voorbereid.»

undefined

'De jeugd is woedend. Er zijn zelfs kinderen die hun ouders niet meer willen aankijken'

HUMO Omdat ze zelf niet in een overwinning geloofden?

Van Bekhoven «Cynischer nog, van Boris Johnson is het maar de vraag of hij ooit echt achter de brexit heeft gestaan. Hij heeft pas op het laatste nippertje zijn kamp gekozen, via een column in the Daily Telegraph. We weten intussen dat hij een tweede artikel had geschreven, eentje met argumenten om in de EU te blijven. Johnson is de overtreffende trap van een opportunist. Hij heeft het referendum schaamteloos misbruikt om zijn persoonlijke ambities te realiseren: zijn gewezen studiegenoot en aartsrivaal Cameron een dolk in de rug steken en zelf eerste minister worden. Samen met Michael Gove, een invloedrijke maar weinig charismatische politicus in wie hij de ideale handlanger zag.»

HUMO Intussen ligt Johnson zelf bloedend op de grond met een dolk van zijn handlanger in de rug. Raken jullie niet stilaan door de voorraad Shakespeare- metaforen heen om het bloedbad van de Britse partijpolitiek te duiden?

Van Bekhoven (glundert) «Het is ‘House of Cards’, maar dan echt. Politiek is hier altijd een bloederig spektakel geweest. In het Lagerhuis zitten Labour en de Tories als vijandige kampen tegenover elkaar, gescheiden door een ruimte van precies twee zwaardlengtes. Geloof me, daar is bij de bouw van het parlement over nagedacht. Intussen stroomt het bloed figuurlijk. Een prominente Tory bekende off the record dat hij zijn dolk liefst niet in Johnsons rug wilde steken maar in de borst, zodat hij hem tijdens de executie goed in de ogen kon kijken. Voor de buitenwereld, journalisten op kop, is het natuurlijk smullen. Neem nu de vier Tory-kopstukken in dit drama: David Cameron, Boris Johnson, Michael Gove en minister van Financiën George Osborne. Dat zijn generatiegenoten en gewezen boezemvrienden die samen groot zijn geworden. Ze waren getuige op elkaars huwelijk, gingen samen op reis, zijn peter of meter van elkaars kinderen. Van die vriendschappen schiet niks meer over, alleen de tandem Cameron-Osborne houdt voorlopig stand. Samantha Cameron, Glam Sam Cam voor de tabloids, was een goede vriendin van Michael Goves vrouw Sarah Vine, zelf een bekende tabloidcolumniste. Ook die vriendschap is nu voorbij.»

undefined

null Beeld

undefined

'De waarheid is dat niemand hier wakker lag van Europa. Miljoenen gefrustreerde Britten hebben hun kans gegrepen om het establishment een schop te verkopen'


Geweldige humor

HUMO Sommigen waarschuwen voor een domino-effect in de Europese Unie, met Nederland als eerste vallende steen. Wat denk je daar als Nederlandse van?

Van Bekhoven «Ik ben geen koffiedikkijker, maar ik zie wel een parallel. Ik kom vaak in Nederland, ik heb nog een tweede verblijf in Utrecht. De sfeer van onverdraagzaamheid die nu door de brexit in Engeland hangt, proef ik in Nederland al langer. Dat is het klimaat waarin de PVV van Geert Wilders gedijt.»

HUMO Voel je je na 35 jaar een Britse onderdaan?

Van Bekhoven «No way, I’m a Dutch Londoner. Ik woon hier erg graag, heb één van de beste banen die er is en een rijk sociaal leven, en ik geniet van het internationale, open karakter van deze stad – dat nu helaas wordt bedreigd. Ik houd ook oprecht van de Engelsen met hun geweldige humor. Vergeet het cliché van de stugge, moeilijk te benaderen Engelsman met de stiff upper lip: de mensen zijn hier erg relax en open in de omgang met buitenlanders. Maar nee, ik heb geen Brits paspoort, en ik voel me niet geassimileerd. Ik ben hier tenslotte niet als anglofiel neergestreken, maar als vrouw die in Israël toevallig een leuke man uit Londen heeft leren kennen.»

HUMO Laten we tenslotte een gokje wagen: komt de brexit er echt? Niks is minder zeker, want het referendum is wel politiek maar niet juridisch bindend. Zolang de Britse regering geen formele stappen zet bij de Europese Commissie, blijft alles bij het oude. Cameron heeft die hete aardappel naar zijn in september te verkiezen opvolger doorgeschoven. Zal die er echt de stekker uittrekken terwijl intussen de economische gevolgen met de dag pijnlijker en duidelijker worden?

Van Bekhoven «Dat is een moeilijke. Van de vijf kandidaat-opvolgers heeft minister van Binnenlandse Zaken Theresa May de beste kaarten. Ze is eigenlijk een ‘Remainer’, maar precies daarom roept ze nu des te luider dat de uitslag van het referendum moet worden gerespecteerd. Tactisch slim, want anders krijgt ze geen steun van de MP’s en partijleden uit het brexitkamp. Maar of ze het ook echt zal doen? Het is duidelijk dat het een lang proces wordt. Wat als Groot-Brittannië over een halfjaar in een recessie wegzakt? Als er sociale onrust uitbreekt en de Schotten echt aanstalten maken om eruit te trekken? Dan zal de sfeer helemaal omslaan, en kan de nieuwe prime minister het geweer van schouder veranderen. ‘Dit is toch niet waar die 52 procent brexitstemmers voor gekozen hebben?’ zal de boodschap dan luiden. Een ding is wel zeker, we staan voor razend interessante tijden. It’s all up in the air, darling.»

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234