'Ze schrijven mensen de vernieling in, alleen maar om winst te maken'

JournalistAlan Rusbridger

Waarom de Britse tabloids hun vuile oorlog nooit zullen stoppen

'Ze schrijven mensen de vernieling in, alleen maar om winst te maken'Beeld WireImage

De Britse tabloids liggen onder vuur voor hun rol in de zelfdoding van televisiester Caroline Flack en de vlucht van prins Harry en Meghan Markle naar Canada. 'Toch stoppen ze hun vuile gevecht nooit,' zegt Alan Rusbridger, jarenlang hoofdredacteur van de Britse kwaliteitskrant The Guardian. Hij lichtte het deksel van het stinkende potje en dwong mediamagnaat Rupert Murdoch heel even op de knieën. Read all about it!

De populaire tv-vedette Caroline Flack (40) pleegde een maand geleden, op 15 februari, zelfmoord in haar flat in Londen. De weken ervoor was de presentatrice van realityshows als 'Love Island' en 'X Factor' onophoudelijk bestookt door de Britse tabloids. Flacks tumultueuze relatie met de 27-jarige tennisser Lewis Burton werd door de sensatiepers breed uitgesmeerd. De dag voor Kerstmis schreef The Sun dat Flack haar geliefde een klap had verkocht met een lamp terwijl hij lag te slapen. Als een pitbull beet het blad zich vast in Flacks liefdesperikelen, en loste niet meer tot Valentijnsdag. Toen publiceerde het een 'speciale valentijnskaart' met een tekening van Flack en het opschrift: 'I'll fucking lamp you!' Eén dag later was Caroline Flack dood.

'De Britse tabloids zijn keihard en houden nooit rekening met de gevoelens van hun slachtoffers,' zegt Alan Rusbridger (66), van 1995 tot 2015 hoofdredacteur van The Guardian. Onder zijn bewind legde de kwaliteitskrant het afluisterschandaal bij News of the World bloot. Die zondagskrant hackte jarenlang de voicemail van beroemdheden, om zo aan smeuïge scoops te raken. Als gevolg van die onthulling moest mediamagnaat Rupert Murdoch News of the World opdoeken.

Vandaag is Rusbridger rector van Lady Margaret Hall, een statig college aan de universiteit van Oxford. In zijn knusse kantoor hangt een gewijde stilte. De grote ramen kijken uit op de weelderig groene University Parks, waar de Cherwell-rivier voorbijkabbelt.

ALAN RUSBRIDGER «Mijn tijd bij The Guardian was fascinerend, met de perikelen rond klokkenluiders Julian Assange en Edward Snowden, het schandaal rond News of the World, de martelpraktijken van de CIA... Toch heb ik geen heimwee naar die stresserende periode. Hier in Oxford gaat het er veel relaxter aan toe. Wat niet wegneemt dat ik nog graag nadenk over de rol van pers.»

HUMO Ik vermoed dat de inmiddels 89-jarige Rupert Murdoch, eigenaar van The Sun en wijlen News of the World, uw bloed wel kan drinken?

RUSBRIDGER «Tijdens ons onderzoek naar de telefoonhacks door News of the World, zijn we meermaals afgedreigd. Rupert Murdochs bedrijf, dat toen News Corporation heette, was geen makkelijke tegenstander.

»We zijn de afluisterpraktijken eind 2005 toevallig op het spoor gekomen. Royaltywatcher Clive Goodman schreef in News of the World een verhaal over de bezeerde knie van prins William. Alleen wisten slechts een paar intimi van die blessure. De prins diende een klacht in, en zo kwam aan het licht dat Goodman met de hulp van een privédetective z'n voicemail had gehackt. News of the Worldhoofdredacteur Andy Coulson verontschuldigde zich bij het koninklijk paleis en zei dat Goodman in zijn eentje had gehandeld, zonder medeweten van de krant.»

HUMO Clive Goodman was zogezegd de rotte appel in de mand?

RUSBRIDGER «Hij werd veroordeeld en verdween in 2007 voor vier maanden in de cel. Hoofdredacteur Coulson nam ontslag bij News of the World en werd woordvoerder van de conservatieve partij in Engeland. Toen David Cameron in 2010 premier werd, benoemde hij Coulson tot zijn directeur communicatie.

»Begin maart 2009 klopte Nick Davies (journalist bij The Guardian en auteur van de bestseller 'Flat Earth News', red.) op de deur van mijn kantoor. Een bron had hem verteld dat telefoons van royals, atleten en beroemdheden afluisteren schering en inslag was bij News of the World. De politie was op de hoogte, maar greep niet in. Nick begon de zaak uit te spitten en ontdekte dat Murdochs News Corporation 1 miljoen pond zwijggeld had betaald aan slachtoffers. Rupert Murdoch en co. bleven ontkennen, maar Nick en zijn collega's bleven spitten.

Alan RusbridgerBeeld Getty Images

»Op 4 juli 2011 onthulde The Guardian dat News of the World de voicemail had gehackt van het vermoorde 13-jarige meisje Milly Dowler. Adverteerders trokken hun handen af van het blad en dat luidde het einde in. Hoofdredacteur Coulson werd gearresteerd en op zondag 10 juli verscheen de allerlaatste editie van News of the World.»

HUMO Ooit ging u wel een nacht op zwier in Londen met Andy Coulson en zijn eveneens in opspraak gekomen voorgangster Rebekah Brooks.

RUSBRIDGER «Dat was in maart 2003. Nadat ik een lezing had gegeven voor een businessclub, raakte ik met hen aan de praat. Andy was toen hoofdredacteur bij News of the World, Rebekah Brooks bij The Sun. Ze zaten er samen met Les Hinton, een topman bij News Corp. Ze nodigden me uit om samen nog iets te gaan drinken. Ik heb toen de hele nacht champagne gedronken op hun kosten (lacht). Andy, Rebekah en Les waren uitstekend gezelschap. We hebben toen heel wat afgelachen. Elf jaar later zat Coulson in de cel, had Hinton ontslag genomen en stond Brooks terecht voor de rechtbank. Allemaal dankzij speurwerk van mijn krant.

»Ik kan trouwens niet geloven dat de andere tabloids zich niet bezondigen aan het afluisteren van telefoons. Mijn gezond boerenverstand zegt me dat ze allemaal in hetzelfde bedje ziek zijn. Alleen kan ik dat niet bewijzen.»

MEGXIT

HUMO Prins Harry en Meghan Markle namen in januari afscheid van hun koninklijke status en verhuisden met hun zoontje Archie naar Canada. In een speech bekende Harry dat ze de voortdurende druk van de tabloids niet meer aankonden. Hij had zelfs drie jaar therapie achter de rug. Waarna de tabloids schreven dat Harry met die speech 1 miljoen dollar had verdiend. Waar komt die haat van de tabloids voor Harry en Meghan toch vandaan?

RUSBRIDGER «Daar is maar één reden voor: exemplaren verkopen. If you want them to read about it, write about it. Sappige verhalen over het Britse koningshuis geven de verkoop altijd een stevige boost. Daarom blijven de tabloids continu inbeuken op Harry en Meghan. Het interesseert hen niet dat ze mensen zo naar de verdoemenis schrijven.»

HUMO Piers Morgan, vroeger hoofdredacteur bij verschillende tabloids, presenteert op tv 'Good Morning Britain'. Sinds de aankondiging van de 'Megxit' startte hij een offensief in tabloid-stijl tegen Harry en Meghan. Wat bezielt hem?

RUSBRIDGER «Exact hetzelfde als de tabloids: zijn kijkcijfers opdrijven door de controverse te voeden. De manier waarop hij Harry en Meghan voortdurend aanvalt, lijkt sterk op pestgedrag. Net daar smullen veel mensen van. Dat wil niet zeggen dat de tabloids en Piers Morgan door niemand ter verantwoording kunnen worden geroepen. Er zijn privacywetten in Groot-Brittannië: wie zich belasterd voelt, kan een klacht indienen. Ook de leden van de koninklijke familie.

»In oktober vorig jaar diende Harry daadwerkelijk een klacht in tegen The Sun en The Mirror, voor het afluisteren van zijn telefoon. Piers Morgan en zijn vrienden bij de tabloids zwijgen daar nu in alle talen over, maar ik vind dat het grote publiek dat gerust mag weten. The Sun en The Mirror proberen rechtszaken te vermijden en betalen zwijggeld. De BBC berichtte eind vorig jaar dat de kranten van Murdoch tot hiertoe 400 miljoen pond hebben betaald aan mensen wier telefoon is afgeluisterd. Zo kopen ze processen af.

»Misschien dient de haatcampagne van de tabloids tegen Harry en Meghan óók om de naam te bekladden van de man die hen vervolgt, terwijl zij illegaal in zijn telefoon hebben gesnuisterd.»

HUMO Hoe sterk staan de tabloids vandaag?

RUSBRIDGER «The Sun verkoopt dagelijks meer dan één miljoen exemplaren. Dat lijkt veel, maar vóór de digitalisering gingen er elke dag vier miljoen over de toonbank. Wijlen News of the World haalde ooit een oplage hoger dan vier miljoen, net als The Daily Mirror. Hun oplages kalfden af tot één miljoen of minder, maar in vergelijking met de 130.000 exemplaren van The Guardian is dat natuurlijk nog steeds gigantisch.

»Al zorgden we de laatste jaren voor een grote vernieuwing: de website van The Guardian is gratis voor iedereen en trekt maandelijks miljoenen bezoekers van over de hele wereld.»

HUMO De tabloids hebben ook hun gratis websites.

RUSBRIDGER «Zeker. The Sun verborg haar artikels eerst achter een betaalmuur, maar dat werd een flop. Mensen waren blijkbaar niet bereid om te betalen voor online roddels (lacht). De journalistiek van The Mail en The Sun kan nu ook door iedereen gratis gelezen worden. Hun sites worden massaal bezocht en voor adverteerders is dat het enige dat telt.»

HUMO Leven journalisten van de tabloids op een andere planeet dan die van The Guardian of The Times?

RUSBRIDGER «Nee, maar voor veel bezigheden van tabloidjournalisten halen collega's van de 'fatsoenlijke' pers hun neus op. In 1987 werkte ik als correspondent in Washington. Elke dag las ik de plaatselijke Amerikaansetabloids - een gewoonte die ik als hoofdredacteur van The Guardian volhield, al ruilde ik de Amerikaanse tabloids toen in voor de Britse. Mijn collega's in de perszaal in Washington vonden mijn dagelijkse lectuur hoogst merkwaardig. 'Waarom lees je die onzin?' vroegen ze. Zij werkten voor kwaliteitskranten en keken neer op de Amerikaanse sensatiepers. Die besteedde bijna uitsluitend aandacht aan de handel en wandel van celebs, terwijl de Britse tabloids er een iets vreemdere nieuwsmix opna houden. Want naast de vele roddels is er ook aandacht voor het harde en politieke nieuws. En ze hebben ontzettend veel invloed.»

TabloidsBeeld Humo

HUMO Het gaat een mediamagnaat als Murdoch niet alleen om geld verdienen, maar ook om macht?

RUSBRIDGER «Ja, The Sun bezorgt Murdoch een grote politieke invloed in Groot-Brittannië. Via die krant bespeelt hij de publieke opinie. Hij kiest altijd een kant: meestal die van de Conservatives, soms van Labour. Alles hangt af van welke keuze hem het meeste voordeel oplevert.

»Daarnaast is hij ook eigenaar van The Times in Groot-Brittannië, The Australian in zijn geboorteland Australië en The Wall Street Journal in de VS. Die kwaliteitskranten moeten van hem een respectabel man maken.»

HUMO Produceren de tabloids nepnieuws? Of schrijven ze accuraat over beroemdheden?

RUSBRIDGER «De meeste tabloids verzinnen hun nieuws niet. Het grote probleem is dat ze altijd vertrekken vanuit een bepaalde ideologische positie. Zo besloten een paar kranten om níét te geloven in de klimaatverandering, met als gevolg dat veel van hun nieuwsberichten door dat klimaatnegationisme worden gestuurd. Hun verslaggeving over feiten is vrij accuraat, maar altijd ten voordele van klimaatontkenners.»

TabloidsBeeld Humo

HUMO Waarom beslisten die kranten om niet in klimaatverandering te geloven?

RUSBRIDGER «Omdat ze vinden dat klimaatverandering een links thema is.

»Een ander ideologisch uitgangspunt bij de tabloids is de haat voor Europa.»

HUMO Ze zorgden met hun berichtgeving over Europa mee voor de Brexit?

RUSBRIDGER «Zonder twijfel. Ze stuurden geen regelrechte leugens over Europa de wereld in, tenminste toch niet altijd, maar ze publiceerden vooral verhalen en opinies die het bedje van de Brexit hielpen spreiden.»

DRIE GRAM COKE

HUMO Ten tijde van het afluisterschandaal bij News of the World ontdekte uw krant dat politie-inspecteurs omgekocht werden. Politici ook?

RUSBRIDGER «Van politici heb ik geen weet, maar van politiemensen weten we het zeker: we hebben bewijsmateriaal.

»Gebeurt zoiets dan niet in België?»

HUMO Ik denk het niet, maar misschien ben ik naïef.

RUSBRIDGER «Ze kochten niet alleen rechercheurs om, maar ook cipiers. Het enige wat telde, was 'het verhaal'. De concurrentie in het medialandschap is bikkelhard. Toen ik in 1976 mijn eerste stappen in de journalistiek zette, had elke grote krant zijn hoofdkwartier in Fleet Street, een bruisende straat in het hart van Londen. Nu zitten ze verspreid over de stad, in goedkopere wijken of grote kantoorgebouwen. In mijn beginjaren gingen we na het werk vaak samen met collega's van de tabloids en van meer highbrow krantentitels een pint drinken. Die cultuur is jammer genoeg verdwenen.»

HUMO Klopt het dat u in die beginjaren zelf bent belaagd door een journalist van de sensatiepers?

RUSBRIDGER «Ja. Ik was toen samen met de dochter van een bekende Brit. We deden niks verkeerds, maar wilden liever niet dat onze relatie in de openbaarheid kwam. Op een vrijdagavond stonden er een reporter en een fotograaf van The Sunday Mirror voor mijn deur. De journalist stelde zich voor als Richard en was zeer vriendelijk. Hij zei: 'Beste meneer Rusbridger, we kunnen dit op een makkelijke manier afhandelen, of we kunnen u het leven zeer onaangenaam maken. Ga rustig in de sofa zitten en vertel ons uw liefdesverhaal in geuren en kleuren. We zullen onze vragen dan met de nodige sympathie stellen. Maar als u niet met ons wilt praten, kloppen we bij al uw buren aan. Dan bellen we uw moeder op, uw broer en alle mensen die u dierbaar zijn. Wat verkiest u?' Ik zei dat hij kon opkrassen. Richard en de fotograaf kampeerden 24 uur lang voor mijn deur en vielen alle buren lastig. Een week later stonden ze er weer. Uiteindelijk is er nooit een verhaal gepubliceerd, maar de manier waarop ze me toen chanteerden, is vandaag nog steeds wijdverspreid.

»In het relatief kleine Groot-Brittannië verschijnen dagelijks tien verschillende kranten, waarvan de helft tabloids. Ze werken allemaal met het mes op de keel. De druk om verhalen als eerste te vinden, is verschrikkelijk groot. En het wordt alleen maar erger. Sensatiejournalisten gedragen zich als pestkoppen. Hun enige missie is: datgene te pakken krijgen wat de krant van hen verlangt. Vanuit de tabloids wordt die druk continu opgevoerd: de journalist die geen smeuïge verhalen weet op te delven, wordt gedumpt.»

TabloidsBeeld Humo

HUMO Zoals wijlen Sean Hoare, journalist van News of the World en één van jullie belangrijkste bronnen voor het afluisterschandaal.

RUSBRIDGER «Eind 2010 trad Sean voor het voetlicht met een interview in de New York Times. Hij vertelde dat zijn vroegere vriend en hoofdredacteur Andy Coulson hem had aangemoedigd om voicemails te hacken. Sean werd zo de eerste News of the World-klokkenluider.»

HUMO Hij werd niet alleen aangemoedigd om telefoons af te luisteren, maar ook om samen met rocksterren coke te snuiven, pillen te slikken en liters alcohol te drinken.

RUSBRIDGER «Zo ruïneerde hij zijn mentale en lichamelijke gezondheid. Sean was amper 48 toen hij in juli 2011 aan de gevolgen van zijn alcoholverslaving bezweek.

»Sean begon zijn carrière bij The Sun, waar hij Andy Coulson leerde kennen. Hij kreeg er de vaste rubriek 'Bizarre'. De deal was: vul die rubriek met sappige verhalen. Hoe hij aan zijn informatie raakte, maakte voor Coulson geen zak uit. Zolang de scoops maar bleven binnenstromen. Later stapte Sean over naar News of the World, waar zijn goede vriend Andy Coulson het intussen tot adjunct-hoofdredacteur had geschopt. Sean snoof, slikte en zoop jarenlang met de celebrities en dat liep compleet uit de hand. Aan collega Nick Davies vertrouwde hij toe dat hij elke dag begon met 'het ontbijt van een rockster', zijnde: een lijn coke en een glas Jack Daniels. In een bepaalde periode snoof hij drie gram coke per dag, wat hem 1.000 pond per week kostte. De schade aan zijn gezondheid was enorm. Maar ik denk niet dat Sean voor alle tabloidjournalisten model kan staan. Ik vermoed dat het er bij hem wel érg extreem aan toe ging.»

HUMO Er zijn helaas nog voorbeelden van hoe erg het eraan toe ging.

RUSBRIDGER «In november 2009 veroordeelde de arbeidsrechtbank News of the World tot het betalen van een schadevergoeding van 800.000 pond aan ex-sportjournalist Matt Driscoll. Hoofdredacteur Coulson had de man ontslagen, omdat hij al een paar maanden ziek thuis zat met een zware depressie. De rechtbank was van oordeel dat die depressie een gevolg was van constant pestgedrag door de hoofdredacteur. Die keiharde bedrijfscultuur van bullying is bij veel tabloids diep ingeburgerd.

»Toen er in 2012 een parlementaire onderzoekscommissie werd ingesteld naar zulke praktijken, bleken er heel veel journalisten slachtoffer te zijn van pesterijen. Alleen wilden ze niet met naam en toenaam getuigen, uit angst voor represailles door hun werkgever. Omdat de onderzoekscommissie geen anonieme getuigenissen aanvaardde, werd er niks met hun klachten gedaan.»

ANALFABETEN

HUMO Na de onthulling van het afluisterschandaal zette de Press Complaints Commission, de toenmalige Britse raad voor journalistiek, News of the World en Rupert Murdoch volledig uit de wind. Volgens hen was er geen enkel bewijs dat het inbreken in telefoons wijdverspreid was.

RUSBRIDGER «Zij sloten zich aan bij de uitleg van Murdoch dat een paar journalisten op eigen houtje gehandeld hadden. Die commissie zat volledig in zijn zak en was allesbehalve onafhankelijk. Daarom werd ze in 2014 afgeschaft en vervangen door de Independent Press Standards Organisation (IPSO). Die levert wél goed werk. Voor een buitenstaander lijkt het waarschijnlijk niet zo, maar de tabloids gedragen zich vandaag iets fatsoenlijker. IPSO is vrij onafhankelijk en reageert ook relatief snel op klachten. Maar soms is een verhaal zo smeuïg dat geen enkele deontologische code een tabloid kan tegenhouden. 'Het nieuws is sterker dan onszelf.' En hup, de persen rollen.»

HUMO Misschien gold dat heel af en toe ook voor u als hoofdredacteur bij The Guardian?

RUSBRIDGER «Er waren momenten waarop ik me ervan bewust was dat ik vervolgd kon worden om wat ik ging schrijven of publiceren. Ik vroeg me dan af: 'Stel dat het tot een proces komt, kan ik dit dan verdedigen?' Ik probeerde ook altijd goed in te schatten wat het maatschappelijke belang van zo'n artikel was. Het verschil met tabloids is dat zij weten dat hun controversiële artikels geen maatschappelijk belang dienen. Maar toch doen ze voort.»

HUMO Ze betalen liever miljoenenboetes?

RUSBRIDGER «Daar lijkt het op, ja. Ze gaan zeer snel akkoord met minnelijke schikkingen, om rechtszaken te vermijden. Als je op voorhand weet dat je geen poot hebt om op te staan, is dat natuurlijk het slimste. Gooi er een paar honderdduizenden ponden tegenaan en zeg: 'Oeps, dat was niet de bedoeling. Hier is een cheque en laat ons nu met rust.'

»Weet u wat het grotere onderliggende probleem is? Dat de journalistiek zich in het verleden nooit heeft moeten verantwoorden. Vóór de digitalisering schreven journalisten kranten vol, en de lezers namen aan dat wat in de krant stond de waarheid was. Vandaag leven we in een chaotische wereld. Voor veel mensen is dat beangstigend. Ze horen de machtigste man op aarde zeggen: 'Wat The New York Times schrijft, is fake news. Geloof liever mij!' Het gegoochel met de waarheid en leugens ondermijnt onze samenleving.»

HUMO Is het dan niet verontrustend dat veel jonge mensen hun informatie vooral van Facebook, Instagram of Twitter halen?

RUSBRIDGER «Ik vrees dat de informatiechaos binnenkort zo uit de hand zal lopen dat regeringen maatregelen zullen moeten nemen om media-analfabetisme tegen te gaan. We mogen jonge mensen niet aan hun lot overlaten. Op school zullen ze moeten leren hoe een artikel te lezen. In deze tijden van nepnieuws zullen ze zich moeten afvragen: wie zit er achter dat stuk? Wat is de bedoeling van degene die het op Facebook post? Hoe betrouwbaar was die man of vrouw in het verleden?»

HUMO Vóór de digitalisering lazen we de krant en stelden we ons geen vragen over de betrouwbaarheid van de journalist in kwestie.

RUSBRIDGER «Dat is zo. De journalistiek heeft nooit de noodzaak gevoeld zichzelf te verantwoorden. 'Wij zijn de geschreven pers en daarom moet je ons vertrouwen, punt.' Het grote publiek is daar vandaag niet langer zomaar toe bereid.

»Een nieuwssite als het Nederlandse De Correspondent heeft dat goed begrepen. Zij linken in hun artikels door naar de bronnen die ze gebruiken, en vragen lezers expliciet om te reageren. 'Vertel het ons als we een fout gemaakt hebben, en we zetten ze recht.' Zo herstel je het vertrouwen. Slechts weinig media durven de dialoog met hun lezers aan te gaan.»

HUMO Niet alle reacties van lezers zijn even opbouwend. Dat zal u op de Facebook-pagina van The Guardian toch ook wel gemerkt hebben?

RUSBRIDGER «Dat kan best zijn, maar misschien moeten we dan op zoek naar manieren om die reacties constructiever te maken. Waarom vragen we niet aan lezers ons te helpen bij het modereren van commentaren? Alleen door hen bij ons werk te betrekken, vergroten we het vertrouwen. Dat is dringend nodig. The Guardian heeft zeer toegewijde lezers. Ik ben ervan overtuigd dat zij de redactie met plezier én gratis te hulp zullen schieten als hun dat gevraagd wordt (lacht).»

HUMO Had u ooit voor een tabloid kunnen werken?

RUSBRIDGER «Nee, ik heb totaal geen voeling met hun onderwerpen. Ik vrees ook dat ik er niet meedogenloos genoeg voor ben.»

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234