In het centrum van Kiev verscheen al snel een kunstwerk van de explosie.  Beeld AFP
In het centrum van Kiev verscheen al snel een kunstwerk van de explosie.Beeld AFP

oorlog in Oekraïne

Waarom de explosie op de Krimbrug een klap in het gezicht van Poetin is

De explosie op de Krimbrug raakt niet alleen een belangrijke Russische transportroute, maar ook Poetin in het hart.

Isabel Bolle en Eric Brassem

Met een gigantische explosie werd er zaterdagochtend een gat geslagen in de Krimbrug, de enige directe verbinding tussen het schiereiland de Krim en Rusland. Op beelden is te zien hoe een deel van de autoweg is afgebroken en in zee ligt, de treinrails die parallel aan de weg lopen en waar een trein geraakt werd staan ook in brand. Volgens Russische autoriteiten zijn er door de explosie drie mensen om het leven gekomen.

Ooggetuigen vertellen dat de knal van kilometers verderop te horen was. Onduidelijk is nog wat precies de oorzaak was, hoewel het vermoeden dat het om een Oekraïense sabotage-actie gaat groot is. Oekraïense politici reageerden verheugd, maar eisen de verantwoordelijkheid voor de explosie nog niet direct op.

De secretaris van Oekraïne’s nationale veiligheidsraad, Oleksij Danilov, plaatste een filmpje van de brandende brug samen met een filmpje van een ‘Happy Birthday Mr. President’- zingende Marilyn Monroe, een duidelijke steek naar de Russische president Vladimir Poetin, die vrijdag zijn zeventigste verjaardag vierde. Rusland zegt dat het een onderzoek heeft ingesteld naar de explosie. Naar verwachting zal Moskou het niet over zijn kant laten gaan als het de conclusie trekt dat Oekraïne erachter zit.

Prestigeproject van Poetin

De explosie blies niet alleen een belangrijke transportverbinding tussen Rusland en de Krim aan stukken - voor Rusland ook belangrijk voor de aanvoer van wapens ter verdediging van de Krim - maar ook een van Poetins prestigeprojecten die hem nauw aan het hart ligt.

De opening van de brug in 2018 stond symbool voor de ‘hereniging’ van de Krim met Rusland. Voor Oekraïne is het gevaarte daarmee een doorn in het oog en een gehaat symbool van de Russische bezetting van Oekraïens grondgebied. In een online verkiezing georganiseerd door het Russische ministerie van transport om de naam van de brug te bepalen kwam ‘Brug van Hereniging’ overigens op de derde plaats. Op de tweede plaats kwam ‘Kertsjbrug’, en op de eerste plaats ‘Krimbrug’.

Wie heeft de brug opgeblazen?

Volgens Rusland is de explosie die de brug op zijn minst gedeeltelijk heeft verwoest veroorzaakt door een bom in een vrachtwagen, waarna brand ontstond in zeven treinwagons vol brandstof.

De Oekraïense regeringsadviseur Anton Gerasjtsjenko zette een - moeilijk op echtheid te verifiëren - filmpje op Twitter dat suggereert dat de vrachtwagen waarin de bom zou hebben gezeten slechts vluchtig gecontroleerd werd. Een ander Twitterfilmpje lijkt te wijzen op een heel andere oorzaak. Daarop is een vaartuig te zien dat onder de brug doorvaart, vlak voor de explosie.

Het Russische persbureau Interfax meldt dat het Russische ministerie van transport zegt dat het treinverkeer op de brug zaterdagavond weer hervat zal worden, of dit zal gebeuren moet nog blijken.

De wens om de brug de lucht in te laten vliegen bestaat dan ook al langer onder veel Oekraïners. Michailo Podoljak, een adviseur van de Oekraïense president Volodimir Zelenski, bestempelde de brug in augustus als ‘illegaal object’, dat ‘ontmanteld’ moest worden. ‘Hoe precies, dat is niet belangrijk - vrijwillig of niet’, schreef hij op Twitter.

De symbolische waarde van de aanslag wordt vergeleken met het tot zinken brengen van het Russische vlaggenschip de Moskva op 14 april. Het Oekraïense postbedrijf heeft al laten weten een speciale postzegel uit te brengen ter ere van de explosie, net zoals na het zinken van de Moskva.

Een deel van de autoweg stortte in zee, ook de treinrails werd geraakt. Beeld AFP
Een deel van de autoweg stortte in zee, ook de treinrails werd geraakt.Beeld AFP

‘Bouwwerk van de eeuw’

Dat beelden van de deels opgeblazen brug nu de hele wereld overgaan is een klap in het gezicht van Poetin, die iets meer dan vier jaar geleden de brug nog op feestelijke wijze opende door er met een colonne van oranje trucks met Russische vlaggetjes overheen te rijden. De president zat achter het stuur van de eerste truck, die toeterend voorop ging. De opening werd in Russische media, die het project omdoopten tot ‘het bouwwerk van de eeuw’, breed uitgemeten.

Daar werd ook de nadruk gelegd op eerdere pogingen een brug over de Kertsj te spannen; pogingen die uiteindelijk nooit tot iets permanents leidde. Het is een geschiedenis die ook Poetin aanhaalde tijdens zijn toespraak ter ere van de opening van de brug.

‘In verschillende historische tijdperken, zelfs tijdens de heerschappij van de tsaren, droomden mensen van het bouwen van deze brug’, vertelde hij aan een groep bouwvakkers. ‘In de jaren ’30, ’40 en ’50 kwam dit idee opnieuw naar boven. En nu, eindelijk, dankzij jullie arbeid en talent, is het wonder geschied.’ Een ‘wonder’ dat Poetin als zijn eigen erfenis kon claimen.

Op kop in een colonne oranje trucks opende Poetin in 2018 het autogedeelte van de Krimbrug.  Beeld EPA
Op kop in een colonne oranje trucks opende Poetin in 2018 het autogedeelte van de Krimbrug.Beeld EPA

De bouw van de brug duurde uiteindelijk iets meer dan twee jaar, en kostte de Russische staat zo’n 223 miljard roebel (3.5 miljard euro). Het gevaarte buigt zich over de Straat van Kertsj, en met een lengte van 19 kilometer stootte het de Vasco da Gamabrug in Lissabon (12,3 km) van de troon als langste brug van Europa. De brug bestaat uit twee delen: een reeks pijlers die twee tweebaanswegen voor auto’s ondersteunen, en een tweede reeks pijlers die een spoorweg ondersteunen.

De werkzaamheden werden uitgevoerd door het bouwbedrijf van Arkadi Rotenberg, miljardair en oud-judovriend van Poetin. Rotenberg kreeg uiteindelijk de medaille en de titel ‘Held van de Arbeid van de Russische Federatie’ - een opvolger van de titel Held van de Socialistische Arbeid, uit de tijd van de Sovjet-Unie - opgespeld door Poetin als dank.

Brug met een mascotte

Veel Russen die graag vakantie vieren op de Krim waren blij met de opening van de brug; een oversteek van slechts een kwartier met de auto is een stuk aantrekkelijker dan de veel langere onderneming met de veerboot.

En voor Russen van wie het hart niet per se sneller ging kloppen vanwege het bouwwerk alleen, was er ook nog Mostik (‘kleine brug’), een wit-oranje kater die als mascotte van de Krimbrug optreedt. Het beest werd tijdens de bouw van de brug door een groep bouwvakkers geadopteerd en heeft inmiddels een eigen Instagram- en Telegram-kanaal waarop de toeristische trekpleisters van de Krim (inclusief brug) volop worden aangeprezen. Tijdens de opening in 2018 reed Mostik ook mee in de colonne trucks achter Poetin.

Het is nu wachten hoe Rusland reageert op deze vernederende slag, pal na het slechte nieuws over de verliezen in de Donbas en in de provincie Cherson. Als het om een Oekraïense sabotage-actie blijkt te gaan, is dit opnieuw een militaire afgang voor de Russen. Een militair antwoord kan haast niet uitblijven. Al langer doen speculaties in de Russische media de ronde dat Rusland in het geval van een aanval op de brug zou terugslaan door grootschalige vernietiging van Oekraïense infrastructuur.

Bescherming door patrouilleschepen en dolfijnen

Al sinds het uitbreken van de oorlog wordt gespeculeerd over mogelijke aanvallen op de strategisch belangrijke Krimbrug. De Russische krant Komsomolskaya Pravda wijdde begin mei een artikel aan de verdediging van de brug, dat duidelijk moest maken dat verwoesting van de brug praktisch onmogelijk was.

Voor de verdediging tegen aanvallen vanuit de lucht zouden twee regimenten verantwoordelijk zijn, die zijn toegerust met diverse geavanceerde anti-raketsystemen, schreef de krant. Onder water zou Rusland duikers en dolfijnen inzetten om sabotage door Oekraïense duikteams onmogelijk te maken.

Ook een systeem met sensoren en harde geluidsgolven zou nadering onder water verhinderen. Patrouilleschepen met tot de tanden bewapende militairen moesten nadering over het water onmogelijk maken. En de bewaking van de brug zelf, schreef de krant, is in handen van de troepen van de geheime dienst FSB en het ministerie van binnenlandse zaken.

(Trouw)

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234