null Beeld AFP
Beeld AFP

midtermverkiezingen

Waarom deze verkiezingen in de VS zo belangrijk zijn en vier andere vragen over de midterms

De Amerikanen gaan vandaag naar de stembus voor de tussentijdse verkiezingen, de zogeheten ‘midterms.’ Ze zijn bepalend voor wat president Joe Biden in de tweede helft van zijn termijn voor elkaar kan krijgen.

Sterre Lindhout

Wat staat er op het spel bij tussentijdse verkiezingen?

De Amerikaanse kiezers bepalen welke partij de meerderheid krijgt in de twee Kamers van het Amerikaanse Congres: het Huis van Afgevaardigden en de Senaat. Het Congres is de volksvertegenwoordiging op federaal niveau, de wetgevende macht van de Verenigde Staten. De verkiezingen vallen precies halverwege de termijn van de zittende president, vandaar de naam ‘midterms’.

Wat de Congresverkiezingen ingewikkeld maakt, is dat beide Kamers verschillende spelregels hebben: in het Huis van Afgevaardigden staan alle 435 zetels ter verkiezing voor een periode van twee jaar. Elke zetel vertegenwoordigt een kiesdistrict bestaand uit iets meer dan 750 duizend Amerikanen. Senatoren worden voor 6 jaar gekozen, maar niet alle senaatzetels wisselen tegelijk van eigenaar. Elke twee jaar staat er ongeveer eenderde van de 100 senaatzetels op het spel. Dit jaar zijn dat er 35. Omdat elke staat twee zetels levert, hebben kleine staten relatief veel invloed.

Verder zijn er op 8 november ook op regionaal en lokaal niveau verkiezingen: in 36 van de 50 staten wordt een nieuwe gouverneur gekozen (de regeringsleider op staatsniveau) en verder zijn er op veel plaatsen burgemeesters en gemeenteraadsverkiezingen. Maar voor de politieke koers van het land weegt de nieuwe samenstelling van het Congres het zwaarst.

midterms v2 Beeld de Volkskrant
midterms v2Beeld de Volkskrant

Waarom zijn tussentijdse verkiezingen zo belangrijk?

Vanwege de timing halverwege de presidentiële rit zijn ze een officieus referendum over het functioneren van de zittende president. In dit geval beoordeelt het electoraat de Democraat Joe Biden, die al bijna twee jaar een diep gespleten land regeert. Hij staat weliswaar niet zelf ter verkiezing, maar deze verkiezingen bepalen wel hoe groot zijn invloed de resterende twee jaar van zijn termijn zal zijn.

Vanuit de coulissen probeert ex-president Donald Trump samen met het geradicaliseerde deel van de Republikeinse partij het vertrouwen in de regering te ondermijnen. Een ruime meerderheid op de Republikeinse kieslijsten, heeft volgens de New York Times twijfels over de verkiezingsuitslag van 2020 en het mandaat van Biden.

Winnen de Republikeinen in een of allebei de Kamers van het Congres, dan zullen ze hoogstwaarschijnlijk vrijwel alle regeringsplannen saboteren. Met een Republikeinse meerderheid in de Senaat en het Huis van Afgevaardigden is Biden de komende twee jaar een vleugellamme president, die zijn gezag nog vooral kan laten gelden door zijn presidentiële veto uit te spreken over wetsvoorstellen waarmee hij het niet eens is.

Wie gaat er winnen?

De Democraten kunnen terugkijken op een best succesvolle ‘eerste helft’: met de krappe meerderheid in de Senaat en het Huis van Afgevaardigden wisten ze een flink aantal wetten door het Congres te loodsen. Biden ondertekende een investeringspakket voor wegen, bruggen en andere cruciale infrastructuur in het land en een wet voor (ietsje) meer toezicht op de verkoop van wapens. Zijn grootste succes was de eerste noemenswaardige klimaatwetgeving in de Amerikaanse geschiedenis, al draagt hij vanwege de aanvechtbaarheid van onderwerp de misleidende naam ‘inflatiereductiewet.’

De nek-aan-nekrace tussen de Democraten en Republikeinen om de Senaat maakt deze tussentijdse verkiezingen tot de spannendste van de afgelopen decennia. Het Huis van Afgevaardigden valt volgens de opiniepeilers vrijwel zeker in Republikeinse handen. Dat is historisch gezien niet ongewoon: het is een ongeschreven regel in de Amerikaanse politiek dat de partij die in het Witte Huis zetelt ervan langs krijgt bij de tussentijdse verkiezingen. Kiezers zijn nu eenmaal vaak kritisch op de zittende macht.

In de huidige Senaat hebben beide partijen 50 zetels. Dat de Democraten toch een meerderheid hebben, komt door de doorslaggevende stem van de voorzitter van de Senaat, vicepresident Kamala Harris.

Vicepresident Kamala Harris tijdens een bezoek aan de universiteit van New Mexico.  Beeld ANP / EPA
Vicepresident Kamala Harris tijdens een bezoek aan de universiteit van New Mexico.Beeld ANP / EPA

Welke onderwerpen houden de Amerikaanse kiezer bezig?

Tot deze zomer leek het erop dat de Democraten de meerderheid in beide Kamers roemloos zouden verliezen, maar de kansen keerden toen het Hooggerechtshof in augustus het algemene recht op abortus afschafte. Dit besluit, doorgedrukt door de drie door Trump benoemde oer-conservatieve opperrechters, ging ook een deel van de Republikeinse achterban te ver. De angst dat de toegang tot abortus nog verder aan banden zal worden gelegd door een Republikeins Congres, stuwde de Democraten op in de peilingen.

Parallel speelde ook de discussie over wapenbezit, losgebarsten na de dodelijke schietpartij op een basisschool in Uvalde, de Democraten in de kaart. Net als de hoorzittingen van de politieke onderzoekscommissie naar de bestorming van het Capitool door Trump-aanhangers op 6 januari 2021, en de zorgen over de toekomst van de Amerikaanse democratie die daaruit voortvloeien.

Maar de afgelopen weken ebt het Democratische momentum weg. De kans groeit dat de Republikeinen ook in de Senaat nog langszij komen. Met de winter voor de deur en opnieuw stijgende inflatie en energieprijzen is de grootste zorg van veel kiezers hun eigen portemonnee, en dus de economie. En bij dat onderwerp zijn de Republikeinen traditioneel in het voordeel. Ze verwijten Biden dat hij de geldontwaarding heeft aangewakkerd met de robuuste stimuleringspakketten om de economische gevolgen van de pandemie te bestrijden.

Mochten de Democraten de meerderheid in de Senaat toch weten te behouden, dan is dat een belangrijke overwinning voor Biden – niet alleen symbolisch. Want de Senaat heeft als taak om de benoeming van nieuwe Opperrechters van het Hooggerechtshof goed te keuren, en kan dus directe invloed uitoefenen op de teneur van de rechtspraak. Maar zonder meerderheid in beide Kamers, zal Biden in principe nauwelijks nog Democratisch beleid kunnen uitvoeren na 8 november.

In welke Staten wordt de strijd om de Senaat beslist?

Er zijn drie staten waar de race om de Senaat nog helemaal onbeslist is, zogenaamde ‘toss ups’: Nevada, Pennsylvania en Georgia. In Nevada wankelt de zittende Democratische Senator, de latina Catherina Cortez Masto, en ook in Pennsylvania zijn de Republikeinen de uitdager met de beroemde televisiepresentator Mehmet Oz. Beroemd en weinig politieke ervaring zijn een gemene deler van veel door Trump gepushte kandidaten op de Republikeinse kieslijsten.

Maar het meest onvoorspelbaar is de race in Georgia, bij de presidentsverkiezingen in 2020 ook al de belangrijkste swingstate waaraan Biden zijn verkiezingsoverwinning dankt en de staat waarop Trump en zijn aanhangers de complottheorie van de ‘gestolen verkiezingen’ baseren. Hoewel Biden er ook na een machinale én een handmatige hertelling duidelijk won.

De Republikeinse kandidaat Herschel Walker tijdens een campagne-evenement in Ringgold, Georgia.  Beeld ANP / EPA
De Republikeinse kandidaat Herschel Walker tijdens een campagne-evenement in Ringgold, Georgia.Beeld ANP / EPA

De Republikeinse kandidaat Herschel Walker is een voormalig American football ster. Hij moet stemmen trekken met zijn glorieuze sportverleden en zijn conservatieve standpunten, zoals zijn felle pleidooi voor een algeheel abortusverbod. Zijn achterban heeft het volste vertrouwen in hem, ondanks het feit hij in het nieuws kwam omdat kwam dat hij heeft betaald voor de abortus van minstens één door hem zwanger gemaakte vrouw. Walker is de uitdager van de zittende Democraat, Raphael Warnock, een bekende zwarte predikant uit Atlanta. Om een meerderheid in de Senaat te behalen, hebben beide kandidaten de winst in twee van deze drie wiebelstaten nodig.

VS-correspondenten Björn Soenens en Greet De Keyser: ‘Deze verkiezingen bepalen de toekomst van Amerika’

(VK)

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234